Հայաստան

Հայաստանի Հանրապետություն
Դրոշը	Զինանշանը
	Ազգային հիմն՝; Մեր Հայրենիք;
Մայրաքաղաք	Երևան; 40°16′N, 44°34′E
Ամենամեծ քաղաք	մայրաքաղաք
Պետական լեզու(ներ)	Հայերեն
Կառավարում	Նախագահական Հանրապետություն
Անկախություն	Սկսած ԽՍՀՄ-ից
Տարածք
Բնակչություն
ՀՆԱ (ԳՀ)	2005 գնահատում
Ջինի (2003)	33.8 (միջակ)
ՄԶՀ (2004)	0.768 (միջակ) (80րդ)
Դրամական միավոր	Դրամ (AMD)
Ժամային գոտի	UTC (UTC+4)
Ինտերնետ	.am
Հեռախոսային կոդ	+374

Վիքիփեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Անցնել՝ նավարկություն, որոնում

Հայաստանի Հանրապետությունը պետություն է Եվրոպայի և Ասիայի սահմանագլխին, Հարավային Կովկասում։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին անցկացվեց համաժողովրդական անկախության հանրաքվե։ Հայաստանի բնակչության 99%-ը «Այո» ասաց անկախությանը և հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհուրդը ընդունեց «Անկախության մասին հռչակագիր» և հռչակեց Հայաստանի Հանրապետության (ՀՀ) անկախությունը։ Սեպտեմբերի 21-ը նշվում է որպես ազգային տոն։ ՀՀ պետական լեզուն Հայերենն է իսկ գիրը 5-րդ դարում Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած հայկական գիրը։ ՀՀ ազգային եկեղեցին Հայ Առաքելական եկեղեցին է։^[1] Հայաստանը առաջին, Քրիստոնեությունը, որպես պետական կրոն ընդունած երկիրն է։

ՀՀ Սահմանադրությունը ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին և փոփոխվել է 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ին համաժողովրդական հանրաքվեով։

Բովանդակություն

1 Աշխարհագրություն
2 Օգտակար հանածոները
3 Բնակչություն
4 Քաղաքականություն
5 Տոները և հիշատակի օրերը
6 Արցախյան ազատագրական պատերազմ
7 Պատմություն
8 Հայոց թագավորներ
9 Մարզեր
10 Հայ պետական գործիչներ
11 Հայ ռազմական գործիչներ
- 11.1 Պատմագիտություն
12 Ֆոտոսրահ
13 Առաջարկվում է ընթերցել նաև
14 Աղբյուրներ

[խմբագրել] Աշխարհագրություն

Հարևան երկրները. սահամանակցում է հյուսիսում՝ Վրաստանի, հյուսիսարևելքում՝ Ադրբեջանի, հարավարևելքում՝ Լեռնային Ղարաբաղի, հարավում՝ Իրանի, հարավ-արևմուտքում՝ Նախիջևանի (Ադրբեջան) և արևմուտքում՝ Թուրքիայի հետ։

Նա նաև լեռնային երկիր է՝ 90%-ը ծովի մակարդակից բարձր է 1.000 մետր։ Ամենաբարձր լեռը Արագածն է (4.090 մ)։ Ամենամեծ լիճը Սևանն է՝ 1.417 քառ. կմ։

Արևելյան Հայաստանի պատկերը՝ նկարահանված ՆԱՍԱ-ի (ԱՄՆ) արբանյակից։

Հայաստանի մեծ քաղաքները.

Երևան 1 093 499
Գյումրի 148 383
Վանաձոր 101 099
Հրազդան 42 000
Էջմիածին 35 500
Արտաշատ 33 100
Աբովյան 32 800
Կապան 32 200
Արմավիր29 900
Աշտարակ 21 800
Գորիս 20 000

[խմբագրել] Օգտակար հանածոները

Հայաստանում արդյունահանում են ածուխ, երկաթ, բոքսիտներ, մոլիբդեն, ոսկի, արծաթ, կապար, ցինկ։ Պատահում են պեմզայի, մարմարի, տուֆի, կրի, պեռլիտի, բազալտի, աղի պաշարները։ Կա նաև թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի մեծ տեսականի։

[խմբագրել] Բնակչություն

Հայաստանի բնակչությունը 3,219,400 (հուլիսի 1, 2006 թ.)։ Հայերը կազմում են ազգաբնակչության 96 տոկոսը։ Բացարձակ մեծամասնությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետևորդ էն։ Ազգային փոքրամասնությունները՝ ռուսներ, եզդիներ, քրդեր, ասորիներ, հույներ, ուկրաինացիներ, հրեաներ և այլն։

[խմբագրել] Քաղաքականություն

Հիմնական հոդված՝ Հայաստանի քաղաքականություն

Հայաստանը իր քաղաքական կարգով կիսանախագահական ներկայացչական ժողովրդավարական հանրապետություն է։

[խմբագրել] Տոները և հիշատակի օրերը

Հիմնական հոդված՝ Հայաստանի Հանրապետուտյան տոները և հիշատակի օրերը

[խմբագրել] Արցախյան ազատագրական պատերազմ

Արցախի հերոսական հայությունը 1988-1994 թթ. ազգային ինքնորոշման ազատագրական շարժում սկսեց Բաքվի դեմ, նպատակ ունենալով ուղղելու բոլշևիկյան Լենին-Ստալինյան բռնատիրության կատարած պատմական սխալը և վաղնջական հայկական Արցախ մարզը վերադարձնել Հայաստանի կազմի մէջ։ Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւնը զինված ուժ կիրառեց Արցախի հայության դեմ, սակայն չկարողացավ ճնշել հայերի ազատ ապրելու կամքը։ Արդյունքում Արցախը 1991 թ. սեպտեմբեր 2-ին հռչակեց իրեն անկախ Հանրապետություն և ճնշեց ադրբեջանական շրջակա կրակակետերը։

Այս հոդվածը կամ բաժինը պահանջում է մաքրում Վիքիփեդիայի որակի չափանիշներին համապատասխանելու համար։
Խնդրում ենք արտահայտել ձեր կարծիքը քննարկման էջում կամ փոխարինել այս նշումը ավելի բնորոշ նշումով։

[խմբագրել] Պատմություն

Հայերի պատմությունը սկսվում է Քրիստոսից մի քանի հազար տարի առաջ՝ հնդևրոպական մյուս ժողովուրդների պատմության հետ միասին, երբ սկսվեց նախահայրենիքից տարբեր ժողովուրդների նախնիների վերաբնակեցումը աշխարհի տարբեր մասեր։ Նախահայրենիքների մասին կան մի քանի վարկածներ։ Ըստ վերջին վարկածի՝ նախահայրենիքը գտնվել է Հայկական լեռնաշխարհում և Իրանական սարահարթի հյուսիսում (հեղ.՝ Վ. Իվանով, Թ. Գամկրելիձե «Հնդևրոպացիները և հնդևրոպական լեզուն», Թբիլիսի, 1984 թ., ռուսերեն)։ Մի քանի հազար տարի առաջ գերմանացիների, կելտերի, թոխարների, սլավոնների և այլ հնդևրոպական ժողովուրդների նախնիները հեռացան նշված տարածքներից։ Ամենաքիչը տեղաշարժվեցին հայերի, իրանցիների, խեթերի նախնիները։

Հնդևրոպական ժողովուրդների բաժանման գործընթացը սկսվել է խեթերի բաժանումից։ Ամենավերջում այս տարածքում ապրել են հույների, հնդիրանցիների և հայերի նախնիները, դրա պատճառով հայերենին մոտ են հնդևրոպական բարբառներից հունարենը, հետո՝ հնդիրանական լեզուները։ Հայկական պետականություն եղել է Ուրարտուից շատ առաջ։ Աքքադական արքա Սարգոնի մ.թ.ա. 24-րդ դարի արձանագրությունում նշվում է «Արմանում» երկրի անունը։ Նրա թոռ Նարամ Սինը նույնպես նշում է «Արմանում» երկրի անունը ցուցակի 11-րդ տեղում։ Մ.թ.ա. 15-րդ դարերում Եգիպտոսի Թաթմոս 3-րդի արձանագրությունում նշվում է «Էրմէնին»։ Մ.թ.ա. 13-15 դարերում խեթական արձանագրությունում նշվում է «Հայասա»-ն։

Մ.թ.ա. 14-12 և 9-6 դարերում ասորական արձանագրությունում նշվում է Նաիրի և Ուրարտու (Արարատ) երկիրը։

Մեծ Հայքի թագավորությունը II-VII դարերում

[խմբագրել] Հայոց թագավորներ

Առաջարկություն Կարելի է Հայոց Պատմության Տարեգրություն կառուցել և ոչ թէ այստեղ թվարկել։

301 թ. Տրդատ երրորդը հռչակում է Քրիստոնեությունը Մեծ Հայքի պետական կրոն (առաջինը աշխարհում)
387 թ. Հայաստանը բաժանվում է Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև։
405 թ. Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծում է Հայոց Այբուբենը։
1915 թ․, Օսմանյան կայսրությունը իրականացրեց Հայոց Ցեղասպանությունը 1.5 միլիոն հայեր մահացան։
1918 թ. Հայաստանի առաջին Հանրապետություն անկախությունը կունենա, 1918 թվականի մայիսի 28-ին 600 տարվա ընդմիջումից հետո։ Սարդարապատ, որ բանաստեղծը իրավամբ գրել է. «Երբ չի մնում ելք ու ճար, խենթերն են գտնում հնար»։
1920 թ. սովետական միութեան կը մտնե։

Հայաստանը և Ադրբեջանը անկախութենեն վերջ կը պատերազմեն Արցախի համար, որտեղ շատ հայեր կապրին։ 1994-ին մայիսին, զինադադար կորոշվի, երբ հայերը արդեն Լեռնային Ղարաբաղ և ուրիշ 7 շրջան ազատագրեցին։ Այսօր Լեռնային Ղարաբաղ կառավարություն կազմել է, բայց մինչև այսօր էլ համաձայնություն չգտնվեցավ երկու քաղաքներուն մէչ։

[խմբագրել] Մարզեր

Երևան

[խմբագրել] Հայ պետական գործիչներ

Տիգրան Երվանդյան, Հայաստանի Արքայ, Պարսից Կիւրոս Մեծ Արքայի դաշնակիցը
Արտաշես Ա Բարի, Մեծ Հայքի Արքայ
Տիգրան Մեծ, Արքայից Արքայ
Արշակ Երկրորդ, Արքայ Հայոց Մեծաց
Պապ Թագավոր, Որդի Արշակի
Թեոդորոս Ռշտունի, Իշխանաց իշխան Հայոց
Աշոտ Ա, Բագրատունի, Հայոց Արքա
Աշոտ Բ Բագրատունի, Հայոց Արքայ
Թորոս Լևոնի, Կիլիկեան Հայաստանի Իշխան
Մլեհ Ռուբինյան, Կիլիկեան Հայաստանի Իշխան
Լևոն Ա, Ռուբինյան, Մեծագործ, Հայոց Արքայ, Կիլիկիա
Կոստանդին Գունդստաբլ, Կիլիկեան Հայաստանի սպարապետ
Օշին Պայլ, Կիլիկեան Հայաստանի պետական գործիչ
Հեթում Ա, Կիլիկեան Հայաստանի Արքայ
Հեթում Բ, Կիլիկեան Հայաստանի Արքայ
Դավիթ Բեկ, Հայոց իշխան և սպարապետ, Սիւնիք,
Մխիթար Սպարապետ, զօրահրամանատար Սիւնիք աշխարհի,
Գարեգին Նժդեհ, Սպարապետ Լեռնահայաստանի
Արամ Մանուկյան, 1-ին անկախ ՀՀ-ի ստեծող և ներքին գործոց նախարար
Հովհաննես Քաջազնունի, 1-ին անկախ ՀՀ-ի 1-ին վարչապետ
Համօ Օհանջանյան, 1-ին անկախ ՀՀ-ի 3-րդ վարչապետ
Ալեքսանդր Խատիսյան, 1-ին անկախ ՀՀ-ի 2-րդ վարչապետ
Սիմոն Վրացյան, 1-ին անկախ ՀՀ-ի 4-րդ՝ վերջին վարչապետ
Դրաստամատ Կանայան, Դրո, 1-ին անկախ ՀՀ-ի ռազմական նախարար
Ռուբեն Տէր-Մինասյան, 1-ին անկախ ՀՀ-ի ռազմական նախարար
Ալեքսանդր Մյասնիկյան, Խորհրդային Հայաստանի 1-ին "նախագահ"
Լևոն Տեր-Պետրոսյան, 2-րդ անկախ ՀՀ 1-ին նախագահ
Ռոբերտ Քոչարյան, 2-րդ անկախ ՀՀ 2-րդ նախագահ
Վազգեն Սարգսյան, 2-րդ անկախ ՀՀ սպարապետ և վարչապետ
Անդրանիկ Մարգարյան, 2-րդ անկախ ՀՀ վարչապետ
Սերժ Սարգսյան, 2-րդ անկախ ՀՀ 3-րդ նախագահ
Տիգրան Սարգսյան, 2-րդ անկախ ՀՀ վարչապետ

[խմբագրել] Հայ ռազմական գործիչներ

Յովհաննես Բաղրամյան, ԽՍՀՄ մարշալ
Անդրանիկ Օզանյան
Գարեգին Նժդեհ
Դրո
Տեր-Ղուկասով, Ռուսաց կայսրության զորավար,
Լորիս-Մելիքով, Ռուսաց կայսրության զորավար
Լազար Սերեբրյակով, Ռուսաց կայսրության ծովակալ
Համազասպ Բաբաջանյան, խորհրդային զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ
Հովհաննես Իսակով, ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմի ծովակալ
Արմենակ Խանփերեանց-Խուդյակով, ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերի գլխավոր մարշալ
Փոլ Իգնատոսեան, ԱՄՆ-ի ռազմածովային նախարար, ԱՄՆ-ի պաշտպանության փոխնախարար

[խմբագրել] Պատմագիտություն

Հայաստանի և հարևան ժողովուրդների պատմութեան ուսումնասիրության համար կարևոր սկզբնաղբյուրներ են հայ պատմիչների աշխատությունները։ Հայ պատմագրության անդրանիկ երկը, «Վարք Մաշտոցի» գրվել է 5-րդ դարի 40-ականներին, որը մեզ հասել է 13-14-րդ դարերում կատարված ընդօրինակությամբ։ Մաշտոցի աշակերտ Կորյունի գրած այս երկում նկարագրվում է Մաշտոցի կյանքն ու գործունեությունը, տրվում է հայկական, վրացական և աղվանից գրերի ստեղծման պատմությունը (աշխատությունը թարգմանվել է գերմաներեն (1841), ֆրանսերեն (1869), անգլերեն (1952), ռուսերեն (1962)իտալերեն (1857)։

Ագաթանգեղոսի (5-րդ դար) պատմության մեջ տրված է Հայաստանում հեթանոսական կրոնի դեմ մղված պայքարի և 301 թվականին քրիստոնեությունը որպես պետական կրոնի ճանաչման պատմությունը, քրիստոնեության սկզբնական շրջանի պատմության ուսումնասիրման համար այս կարևոր սկզբնաղբյուրը զանազան խմբագրություններով հայտնի է եղել մի շարք հին լեզուներով (խմբագրություններից մի քանիսը և հայերեն բնագիրը նոր ժամանակներում թարգմանվել են իտալերեն (1843), շվեդերեն (1860) ֆրանսերեն (1867), անգլերեն (1976) և այլ լեզուներով)։ Ագաթանգեղոսի ժամանակակից Փավստոս Բուզանդի աշխատությունն ընդգրկում է 330-387 թթ. պատմական ժամանակաշրջանը և արտացոլում է Հայաստանի հասարակական–քաղաքական պատմությունը։ Այստեղ կարևոր տեղեկություններ կան հայ-հռոմեական և հայ-պարսկական հարաբերությունների մասին, ինչպես և ուշագրավ տվյալներ Անդրկովկասի ժողովուրդների պատմության վերաբերյալ (աշխատությունը թարգմանվել է գերմաներեն (1879), ֆրանսերեն (1867), ռուսերեն(1953))։ Մովսես Խորենացին (5-րդ դար) իր «Հայոց պատմութեան» մէջ առաջին անգամ ժամանակագրական կարգով տալիս է հայ ժողովրդի պատմությունը սկսած առասպելական ժամանակներից մինչև հինգերորդ դարը։ Մովսես Խորենացին սերունդների կողմից իրավամբ Պատմահայր անունն է ստացել։ Մատենադարանում պահվում են նրա «Հայոց պատմության» 31 ձեռագիր և մի քանի պատառիկ, որոնցից հնագույնը իններորդ դարից է։ Հայաստանի պատմությունը գրելիս Խորենացին ձեռքի տակ ունեցել է հույն, ասորի հեղինակների երկեր, որոնցից քաղվածքներ է բերում և որոնցից մի քանիսը աշխարհին հայտնի են դարձել միայն Խորենացու գրքի միջոցով։ «Հայոց պատմութեան» համար աղբյուր են հանդիասցել նաև հայկական բանահյուսությունը և ուրիշ ժողովուրդների ավանդական անցյալն ուսումնասիրելու համար։ Բավական է ասել, որ իրանական բանահյուսության հանրայայտ հերոս Ռոստամի անվան ամենավաղ գրանցումը (ավելի վաղ, քան իրանական գրանցումները) պատկանում է Մովսես Խորենացուն։ Ֆիրդուսուց մոտ 500 տարի առաջ Խորենացին գրանցել է Բյուրասպի Աժդահակի առասպելը։

Համաշխարհային նշանակություն ունեցող այս երկն արդեն ավելի քան երկու դար է ուսումնասիրվում է նաև օտար պատմաբանների և բանասերների կողմից։ 1736 թ. այն թարգմանվել է լատիներեն և հայերեն բնագրի հետ միասին լույս է տեսել Լոնդոնում։ Իսկ մինչ այդ նրա համառոտ բովանդակութիւնը շվեդ գիտնական Հենրիխ Բենները (1669-1732) տպագրել է Ստոկհոլմում։ 18-րդ դարի հրատարակություններին հաջորդեցին տարբեր լեզուներով մի շարք հրատարակութիւններ՝ ռուսերեն (1809 թ., 1858 թ., 1893 թ.) ֆրանսերեն (1836 թ., 1844 թ., 1869 թ., 1993 թ.), իտալերեն (1841 թ., 1850 թ.) գերմաներեն (1869 թ., 1881 թ.) հունգարերեն (1892 թ.), պարսկերեն (1992 թ.)։

Հինգերորդ դարի պատմիչ Եղիշեն իր «Վասն Վարդանայ և հայոց պատերազմի» երկում պատմում է Սասանյան Պարսկաստանի դեմ 451 թ. Հայերի մղած անձնուրաց պայքարի, հայրենի երկրի ազատության ու անկախության համար մարտնչելու նրա զավակների անկոտրում կամքի մասին։ Երկի վերնագիրը կրում է հայկական հերոսական զորագնդերի անմահացած զորավար Վարդան Մամիկոնյանի անունը։ «Վարդանանց պատմությունը» արժեքավոր տեղեկություններ է պարունակում զրադաշտական կրոնի և առհասարակ Պարսկաստանի քաղաքական կյանքի վերաբերեալ։ Աշխատությունը հրատարակվել է մօտ 40 անգամ հայերեն և օտար լեզուներով՝ անգլերեն (1830թ., 1926թ., 1952թ.), իտալերեն (1840թ.), ֆրանսերեն (1841թ., 1869թ.), ռուսերեն (1853թ., 1884թ., 1971թ.)։

Մատենադարանում են պահվում 5-րդ դարի պատմիչ ու «Հայոց պատմության» երկու ընդօրինակությունները։ Պատմությունն ընդգրկում է 387-486 թթ. միջև ընկած ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների նկարագրությունը որտեղ արտացոլում են գտել նաև Պարսկաստանում, Բյուզանդական կայսրության սահմաններում, Վրաստանում, Աղվանքում և այլուր տեղի ունեցած պատմական անցուդարձերը։ Դեպի Հայաստան և Փոքր Ասիա արաբների կատարած արշավանքների վերաբերյալ հավաստի աղբյուր է 8-րդ դարի պատմիչ Ղևոնդի երկը։ Այստեղ հանդիպում են հայերի, վրացիների, աղվանների, խազարների և միւս կողմից արաբների միջև եղած փոխհարաբերութիւններին վերաբերող որոշ տեղեկություններ, որ այլ աղբյուրներից հայտնի չեն։ Ղևոնդի Պատմությունը հետաքրքիր սկզբնաղբյուր է նաև արաբական բռնակալութեան դեմ մղված ազատագրական պայքարի պատմության ուսումնասիրման համար։ Հայ պատմագրության մէջ առանձնակի տեղ ունի Մովսես Կաղանկատուացու անունով հայտնի “Պատմություն Աղվանից” երկը։ 7-ից 10-րդ դարերում տարբեր հեղինակների մասնակցությամբ ստեղծված այս Պատմութիւնը համաշխարհային գրականության մեջ միակն է, որ նվիրված է հատկապես Աղվանից աշխարհի պատմությանը /"Աղվանից աշխարհ" ասելով հիմնականում հասկացվել է "Հայոց Արևելից կողմանք"-ը/։ 10-րդ դարի մյուս մատենագիրներից Յովհաննես Դրասխանակերտցու ու, Ուխտանեսի և Ստեփանոս Ասողիկի երկերում նույնպես հանդիպում ենք կարևոր տեղեկությունների ժամանակի քաղաքական հարաբերությունների և սոցիալական պայքարի մասին։ 11-րդ դարի պատմիչ Արիստակէս Լաստիվերտցին պատմել է սելջուկ թուրքերի և բյուզանդացիների արշավանքների մասին։ Այս շրջանում է, որ սկսվում է հայերի գաղթը դեպի օտար հորիզոններ։ Լաստիվերտցին նշել է նաև ներքին հակասութիւնները վաճառականների և հարուստ մարդկանց անազնվության, խաբեբայության, կաշառակերության, շահամոլության, իշխանների անմիաբանության մասին, որոնք և պատճաառ են դարձել երկրի ծանր վիճակի համար։ 12-13–րդ դարերում տեղի է ունենում քաղաքային կյանքի զգալի աշխուժացում։ Հայաստանը դառնում է առևտրական ճանապարհների հանգուցակետ։ Կիլիկիայում հիմնվում է հայկական իշխանություն, որը գոյատևում է շուրջ երեք դար (մինչև 1375թ.)։ Այս ժամանակաշրջանը (12-13-րդ դարեր) հայ պատմագրության ամենաբեղուն շրջաններից մեկն է, որը տվել է ավելի քան տասը խոշոր պատմիչներ ու ժամանակագիրներ Սամուել Անեցի, Մխիթար Անեցի, Մատթևոս Ուռհայեցի, Մխիթար Այրիվանեցի, Վարդան Արևելցի, Կիրակոս Գանձակեցի, Գրիգոր Ակներցի կամ Ականցի, Վահրամ Րաբունի, Սմբատ Սպարապետ (Գունդստաբլ), Հեթում պատմիչ, Ստեփանոս Օրբելեան և ուրիշներ։ 14-16-րդ դարերը հայ պատմագրության ամենաամուլ դարերն են։ Այս ժամանկաշրջանը տվել է ընդամենը մեկ նշանավվոր պատմիչ Թովմա Մեծոփեցի (1376/9-1446), որը գրել է Լենկ Թեմուրի և նրա յաջորդների արշաւանքների շրջանի Հայաստանի պատմությունը։ Այս դարերի մանր ժամանակագիրների երկերից Մատենադարանում պահվում են Գրիգոր Խլաթեցու Ծերենցի (1350-1425), Մովսէս Արծկեցու, Առաքել Բաղիշեցու, Աբրահամ Անկիւրացու, Սիմեոն Ապարանցու չափածո պատմությունները, Անդրեաս Եվդոկացու, Բարսեղ Արճիշեցու, Յովհաննես Ծարեցու և ուրիշների “Ժամանակագրություն”-ները, որոնք արժեքաւոր տեղեկություններ են հաղորդում ժամանակի քաղաքական ու տնտեսական կյանքի մասին։ 17-18-րդ դարերը խիստ տարբերվում են նախորդ շրջանից։ Նրանք հարուստ են ինչպես մանր այնպէս և խոշոր պատմական գործերով։ 17-րդ դարի խոշոր պատմիչ Առաքել Դավրիժեցու (1669թ. ) “Հայոց պատմութիւնն” ընդգրկում է 1601-1662թթ. տեղի ունեցած դեպքերը Հայաստանում, Թուրքիայում, Իրանում, Ստամբուլի, Իսպահանի, Լվովի և այլ վայրերի հայկական գաղութներում։ Այստեղ մանրամասն ներկայացվում է պարսից Շահ Աբբաս Ա թագավորի կողմից հայերի Պարսկաստան բռնի գաղթեցնելու պատմությունը։ Մատենադարանում պահվում են նաև այդ շրջանի մյուս նշանավոր պատմիչների, ժամանակագիրների, ճանապարհորդների գործերը, որոնց թվում Զաքարիա Սարկաւագի (ծնւ.1620), Երեմիա Չելեպիի (1637-1695), Կոստանդին Ջուղայեցու (17-րդ դար), Եսայի Հասան Ջալալեանի (1728թ.) և ուրիշների աշխատութիւնները, ինչպէս և Յակոբ Շամախեցու (1763թ.), կաթողիկոս Սիմէոն Երևանցու (1780թ.) և բազմաթիվ այլ մատենագիրների երկերը։ Որոշակի պատմագրական արժեք են ներկայացնում նաև օտար պատմիչների աշխատութիւնների հայերեն թարգմանությունները, որոնց թվում են Յովսեփ Փլավիոսի, Եսեբիոս Կեսարեցու, Սոկրատ Աքոլաստիկոսի, Միքայել Ասորու, Մարտիրոս Լեհացու, Գևորգ Ֆրանցեսի և ուրիշների պատմական գրվածքները։ Սրանց մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավում 4-րդ դարի առաջին կեսի հույն պատմիչ Եվսեբիոս Կեսարացու Ժամանակագրությունը (“Քրոնիկոն”), որի յունարեն բնագիրն անհետ կորել է, որը բանասիրութեանը յայտնի դարձաւ 1787 թվականին, այժմ Մատենադարանում պահվող թիւ 1904 ձեռագրի միջոցով։ Հայկական պատմական մատենագրության ինքնուրույն և թարգմանական երկերի հետ միասին գիտական մեծ արժեք են ներկայացնում Մատենադարանում պահվող օտար լեզուներով գրված պատմագրական աշխատությունները։

[խմբագրել] Ֆոտոսրահ

Նորավանք, Վայոց Ձոր	Սևանա լիճ	Գյումրին, Շիրակի մարզ Հայաստանի, իր մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է Երևանից հետո։	Մայր Աթոռ Սուրբ էջմիածին եկեղեցին։
Ալեքսանդր Թամանյանի արձանը։	Գառնի, Կոտայքի մարզ։	Գեղարդ, Կոտայքի մարզ։	Մեսրոպ Մաշտոցի՝ Հայկական գրերի ստեղծողի, արձանը Երևանում՝ Մատենադարանի դիմաց։
Հաղարծին եկեղեցին Դիլիջանում՝ Տավուշի մարզ	Քարահունջը Սյունիքում	Օպերայի և բալետի թատրոնը Երևանում	Զվարթնոց
Արագած լեռը Արագածոտնի մարզում	Սասունցի Դավթի արձանը	Մակարավանքը Տավուշի մարզում.	Սուրբ Առաքելոց (Holy Apostles) եկեղեցին և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին(Holy Bearer-of-God) Սևանա լճի մոտ
Սուրբ Գրիքոր Լուսավորիչը Երևանում

[խմբագրել] Հայ պատմիչներ

[խմբագրել] Հայաստանի և Հայերի մասին գրած համաշխարհային պատմագրության նշանավոր ներկայացուցիչներ

[խմբագրել] Գրականություն

[խմբագրել] Արվեստ

[խմբագրել] Երաժշտություն

[խմբագրել] Կերպարվեստ

[խմբագրել] Հայ դերասաններ

[խմբագրել] Առաջարկվում է ընթերցել նաև

[խմբագրել] Աղբյուրներ

↑ ՀՀ Սահմանադրություն, Հոդված 8.1

դ • ք • խ

Եվրոպական երկրներ

Ադրբեջան¹ · Ալբանիա · Անդորա · Ավստրիա · Բելառուս · Բելգիա · Բոսնիա և Հերցեգովինա · Բուլղարիա · Գերմանիա · Դանիա · Էստոնիա · Թուրքիա¹ · Իռլանդիա · Իսլանդիա · Իսպանիա · Իտալիա · Լատվիա · Լեհաստան · Լեռնային Ղարաբաղ¹ · Լիխտենշտայն · Լիտվա · Լյուքսեմբուրգ · Խորվաթիա · Կիպրոս¹ · Հայաստան¹ · Հունաստան · Հունգարիա · Ղազախստան¹ · Մալթա · Միացյալ Թագավորություն · Մակեդոնիա · Մոլդովա · Մոնակո · Նեդեռլանդներ · Նորվեգիա · Շվեդիա · Շվեյցարիա · Չեխիա · Չեռնոգորիա · Պորտուգալիա · Ռումինիա · Ռուսաստան¹ · Սան Մարինո · Սերբիա · Սլովակիա · Սլովենիա · Վատիկան Քաղաք · Վրաստան¹ · Ուկրաինա · Ֆինլանդիա · Ֆրանսիա

¹ Տարածքի մեծամասնությունը գտնվում է Ասիայում: