Հորդանան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Հորդանան (այլ կիրառումներ)
اَلمَمْلَكَة اَلأُرْدُنِيَّة اَلهَاشِمِيَّة
Ալ-Մամլակահ Ալ-Ուրդանիյահ Ալ-Հաշիմիյահ
Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորություն
Հորդանան դրոշ
Դրոշ
Հորդանան զինանշանը
Զինանշան
Նշանաբան՝
Արաբերեն: الله، الوطن، المليك
Ալլահ, Ալ-Վատան, Ալ-Մալեկ
"Աստված, Հայրենիք, Թագավոր"
Ազգային հիմն՝
عاش المليك  
Հորդանանի Թագավորական հիմնը
  ("Աս-սալամ ալ-մալակի ալ-ուրդոնի")1
Երկար ապրի թագավորը

Հորդանան դիրքը
Մայրաքաղաք Ամման
31°57′N, 35°56′E
Պետական լեզու(ներ) Արաբերեն
Շրջանային լեզու(ներ) Անգլերեն, Ֆրանսերեն, Հայերեն, Պարսկերեն
Կառավարում Սահմանդրական միապետություն
 -  Թագավոր Աբդուլլահ II
 -  Վարչապետ Աուն ալ-Հասուանա
Անկախություն
 -  Բրիտանական մանդատի ավարտ
մայիսի 25 1946 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 89,342 կմ² (112-րդ)
 -  Ջրային (%) 0.8
Բնակչություն
 -  հուլիս 2010 նախահաշիվը 6,407,085 (106-րդ)
 -  հուլիս 2004 մարդահամարը 5,611,202 
 -  Խտություն 68.4 /կմ² (133-րդ)
138.8 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2010 գնահատում
 -  Ընդհանուր $34.528 միլիարդ 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $5,956 
ՀՆԱ (անվանական) 2010 գնահատում
 -  Ընդհանուր $27.527 միլիարդ 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $4,499 
Ջինի (2002–03) 38.8 (միջին
ՄԶՀ (2010) 0.681 (բարձր) (82-րդ)
Դրամական միավոր Հորդանանյան Դինար (JOD)
Ժամային գոտի +2 (UTC+2)
 -  Ամռանը (DST) +3 (UTC+3)
Ինտերնետ .jo, الاردن.
Հեռախոսային կոդ +962



Հորդանանը (մինչև 1950 թ.՝ Անդրհորդանան) Առաջավոր Ասիայի երկրներից է: Նրա սահմանները գրեթե ցամաքային են՝ բացառությամբ հարավ-արևմուտքում ծովափնյա մի նեղ շերտի, որը ողողում են Կարմիր ծովի Աքաբայի ծոցի ջրերը: Հորդանանի տարածքի նշանակալի մասն զբաղեցնում է ավազոտ կամ քարքարոտ անապատը: Կլիման մերձարևադարձային, չորային է, արևմտյան մասում՝ միջերկրածովյան: Բուսականությունն աղքատ է. գերակշռում են խոտաբույսերն ու գետնատարած մացառուտները: Երկրի հյուսիսում օձագալար հոսում է Հորդանան գետը (որտեղ մկրտվել է Հիսուս Քրիստոսը Հովհաննես Մկրտչի ձեռամբ), որը թափվում է Մեռյալ ծովը: Անձրևների շրջանում անապատում գոյանում են գետակներ, որոնք օգտագործվում են ոռոգման համար: Իսկ այնտեղ, որտեղ ջուր կա, ստեղծվում են բնակավայրեր, ծաղկում, կանաչին են տալիս այգիներն ու դաշտերը: Բայց ամեն ջուր չէ, որ կենարար է: Այդպիսին է, օրինակ, Մեռյալ ծովը (Համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակից ցածր ընկած լիճ), որի ջրերում աղի պարունակությունը 7,5 անգամ ավելի է, քան սովորաբար լինում է ծովերում: Առաջավոր Ասիան աշխարհի հնագույն քաղաքակրթությունների օրրան է: Պատմական հուշարձաններով հարուստ է նաև Մեռյալ ծովի շրջանը, որտեղ 1947թ-ից սկսած՝ քարանձավներում հայտնաբերվել են Քումրանյան գալարաձեռագրերը, որոնք լույս են սփռում քրիստոնեության ծագման վրա: XVI դարից մինչև 1918 թ. Հորդանանի տարածքը մտել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ: Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Ազգերի լիգայի մանդատով այն հանձնվեց Անգլիային, որը 1921 թ-ին այնտեղ կազմավորեց Անդրհորդանանի էմիրությունը կամ իշխանապետությունը: Հորդանանի ժողովուրդը, որի 95 %-ը արաբներ են, քանիցս ապստամբել է հանուն ազատության ու անկախության: Եվ միայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1946 թ-ին, երկիրն անկախություն ստացավ: 1948–49 թթ-ի արաբա-իսրայելական պատերազմի հետևանքով Հորդանանը գրավվեց: Պաղեստին պետության համար նախատեսված տարածքի մի մասը՝ Հորդանան գետից արևմուտք, 1967 թ-ին՝ արաբա-իսրայելական պատերազմից հետո, անցավ Իսրայելին: Երկրի բնակչության գրեթե կեսը պաղեստինցի արաբներ են: Խոշոր քաղաքներն են Ամմանը, Էզ Զարկան, Իրբիդը: Հորդանանը գյուղատնտեսական երկիր է, սակայն նրա տարածքի միայն 16 %-ն է նպաստավոր գյուղատնտեսական աշխատանքների համար: Մշակում են ցորեն, գարի, եգիպտացորեն, թուզ, ադամաթուզ, բանջարեղեն, օազիսներում, ջրարբի հողերում՝ նաև ձիթենի: Գյուղացիները (ֆելլահներ) ապրում են կավածեփ կամ քարե տներում: Հորդանանի արևելյան մասը հիշեցնում է մի անծայրածիր ավազե ծով: Այստեղ հաճախ կարելի է հանդիպել քոչվոր անասնապահների (բեդվիններ) թափառախմբերի, որոնք իրենց անասուններին կերակրելու համար օազիսից օազիս են տեղափոխվում: Արդյունաբերությունը Հորդանանում թույլ է զարգացած: Նրա հիմնական ճյուղերն են ֆոսֆատների արդյունահանությունն ու ցեմենտի արտադրությունը: Համեմատաբար զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը. կան ալրաղացներ, ձիթապտղի յուղի և մրգեղենի ու բանջարեղենի պահածոների գործարաններ: Արդյունաբերական ձեռնարկությունների մեծ մասը գտնվում է մայրաքաղաք Ամմանում, որտեղ բազմահարկ շենքերի և լայնահուն փողոցների հարևանությամբ դեռևս կարելի է հանդիպել խղճուկ հյուղակների:

Հայերը Հորդանանում[խմբագրել]

Դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի Հանրապետության և Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորության միջև հաստատվել են 1991-ին։

Հայերը Հորդանանի տարածքում բնակություն են հաստատել վաղ ժամանակներից։ Նրանց թիվն ավելացել է խաչակրաց արշավանքների ժամանակաշրջանում (XI-XIII դդ)։ Սակայն Հորդանանի հայ համայնքը ձևավորվել և ստվարացել է 1915Մեծ Եղեռնի ժամանակ և հետո, երբ բազմաթիվ գաղթականներ ապաստանել են Հորդանանում։ 1948-ին հայերի թիվը շուրջ 6 հզ էր, 1980-ին՝ 3 հզ, 1995-ին՝ 2 հզ։ Հիմնականում բնակվում են Ամմանում, նաև Ագապա, Զարքա, Իրպիտ, Մատարա և Ռուսեյֆա քաղաքներում։ Նրանք արհեստավորներ են (հայտնի են հայ լուսանկարիչները, Ամմանի լուսանկարիչների 3/4-ը հայեր են), առևտրականներ (ոսկերիչ-գոհարավաճառներ), կան մտավորականներ։ Համայնքը համախմբված է եկեղեցու շուրջը, որի հոգևոր պետին նշանակում է Երուսաղեմի հայոց պատրիարքը։ Ամմանում հայերն ապրում են հայկական թաղամասում, որտեղ գործում է Սուրբ Թադևոս եկեղեցին։ Հորդանանում աշխատանք են ծավալում ՀԲԸՄ, ՀՕՄ, ՀՄԸՄ, ՀՄՄ մասնաճյուղերը, Ազգային մարզական միությունը (Տիկնանց հանձնախմբով), մարզական (բասկետբոլի) խմբեր, «Մասիս» նվագախումբը։ Հայերը հաճախում են Յուզպաշյան ազգային վարժարան, գործում է Կյուլպենկյան մանկապարտեզը։ Գրեթե մարել է հայ կաթոլիկների Սահակ-Մեսրոպ վարժարանը (հաճախում են օտարները)։ 1993-ից լույս է տեսնում «Անդրադարձ» ամսաթերթը։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Հայկական Հանրագիտարան

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png