Բյուզանդական Հայաստան
|
||||
| Քարտեզ | ||||
|
|
||||
| Ընդհանուր տեղեկանք | ||||
| Մայրաքաղաք | Սեբաստիա Մալաթիա Արշամշատ Կարին |
|||
| Լեզու | Հայերեն | |||
| Ազգություն | Հայեր | |||
| Կրոն | Քրիստոնեություն | |||
| Պատմություն | ||||
| - Մեծ Հայքը ի բաժանում | 387 | |||
| - Արաբական արշավանքներ | 628 | |||
Բյուզանդական Հայաստան էր կոչվում Բյուզանդիայի գերիշխանության տակ գտնվող Մեծ Հայքի և Փոքր Հայքի տարածքները: Միանշանակ սահմաններ չեն եղել, քանի որ դրանք մշտապես ենթարկվել են փոփոխության:
Ստեղծվել է Մեծ Հայքի 387 թ-ի բաժանմամբ, երբ ընդամենը Մեծ Հայքի 1/3-ն անցավ Բյուզանդիային, իսկ մեծ մասն անցավ Պարսկաստանին: Այսպես շաուրնակվեց մինչև արաբական արշավանքները: Սակայն երբ նույնիսկ վերականգնվեց Բագրատունիների իշխանություն, պատմական Հայաստանի որոշ հատվածներ մնացին Բյուզանդիայի կազմում: Հայերը մեծ տեղ էին գրավում կայսրության կազմում: Առաջինը նրանք հույներից հետո երկրորդ խոշոր ազգային կազմն էին, երկրորդ հիմնական զինական ուժը և կայսրի պահակախումբը և Բյուզանդիայում կային բազմաթիվ հայազգի կայսրեր և զորավարներ: Հայտնի զորավարն էր Նարսեսը, իսկ կայսրերից` Հերակլիուսը, Վասիլ I Մակեդոնացին, ով հիմք դրեց Հայկական հարստությանը, Ռոմանոս Ա-ն, Հովհաննես Ա Չմշկիկն ու Նիկեփոր Փոկասը: Եվ իզուր չէ, որ Հայաստանի կորցմամբ Մանազկերտի ճակատամարտի հետևանքով, Բյուզանդիան այլևս երբեք չվերականգնեց իր հզորությունը, քանի որ կորցրել իր հիմնական զինական ուժին` հայերին:[1]
| Հայոց պատմություն | |
|
|
| Նախապատմություն Մ.թ.ա. 2492 - մ.թ.ա. 590 |
|
|---|---|
| Հայ ժողովրդի ծագումը | |
| Հայկ նահապետ | |
| Հայասա | |
| Արմանում | |
| Նաիրի | |
| Արարատյան Թագավորություն | |
| Անտիկ ժամանակաշրջան Մ.թ.ա. 591 - մ.թ. 428 |
|
| Երվանդյան Հայաստան | |
| Մեծ Հայք | |
| Քրիստոնեության տարածում | |
| Ծոփքի թագավորություն | |
| Հռոմեական Հայաստան | |
| Արքայական տոհմեր. | |
| Երվանդունիներ | |
| Արտաշեսյաններ | |
| Արշակունիներ | |
| Միջնադար 429 - 1375 |
|
| Մարզպանական շրջան | |
| Բյուզանդական հատված | |
| Արաբական արշավանքներ | |
| Արաբական իշխանություն | |
| Բագրատույնաց թագավորություն | |
| Վասպուրականի թագավորություն | |
| Կիլիկիայի Հայկական Թագավորություն | |
| Զաքարյան Հայաստան | |
| Արքայական տոհմեր. | |
| Բագրատունիներ | |
| Ռուբինյաններ | |
| Հեթումյաններ | |
| Զաքարյաններ | |
| Արծրունիներ | |
| Օտար տիրապետություն 1376 - 1918 |
|
| Պարսկական | |
| Օսմանյան | |
| Ռուսական | |
| Հայկական մարզ | |
| Հայ ազգային շարժում | |
| Համիդյան կոտորածներ | |
| Հայոց Ցեղասպանություն | |
| Ժամանակակից պատմություն 1918 - ներկա |
|
| Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն | |
| ՀԽՍՀ | |
| Արցախյան ազատամարտ | |
| Հայաստանի Հանրապետություն | |
| Արցախի Հանրապետություն | |
|
Հայոց պորտալ |
Պատմություն [խմբագրել]
Բյուզանդական տիրապետության ներքո գտնվող Արևմտյան Հայաստանը ընդգրկել է Փոքր Հայք, Ներքին Հայք և Նախարարական (Սատրապական) Հայք վարչամիավորները։ Հռոմեական կայսրությունը Փոքր Հայքը IV դ. վերջին տրոհել էր Առաջին Հայք (Սեբաստիա կենտրոնով) և Երկրորդ Հայք (Մելիտինե կենտրոնով) նահանգների։ Նույն ժամանակամիջոցում Ներքին Հայքը, որն ընդգրկել է հիմնականում Բարձր Հայքը, նույնպես վերածվել է կայսրության նահանգի՝ կոմեսի գլխավորությամբ։ Նախարարական Հայքն ընդգրկել է Մեծ Ծոփք, Փոքր Ծոփք, Անձիտ, Անգեղտուն, Հաշտյանք և Բալահովիտ գավառները։ Մինչև Հուստինիանոս I կայսրի գահակալումը (527-565) Արևմտյան Հայաստանի վերոհիշյալ նահանգներում հայ նախարարները պահպանել են իրենց ժառանգական հողատիրույթները, սեփական ռազմական ուժերը, ավանդական իրավունքներն ու արտոնությունները, որոնք խոչընդոտել են կայսրության վարած ուծացման (ասիմիլյացիա) քաղաքականությունը։ Չհանդուրժելով նման իրավիճակը՝ Հուստինիանոս I 529-ին վերացրել է հայ նախարարների՝ սեփական զորամասեր ունենալու իրավունքը և նրանց զրկել իրենց ռազմական հզորությունից։ Կայսրությանը ենթակա հայկական բոլոր հողերը բյուզանդացի ստրատեգոսի գլխավորությամբ միացվել են առանձին ռազմական շրջանի (ստրատեգիայի) մեջ, որի կենտրոնն էր Կարին քաղաքը։ 536-ին Արևմտյան Հայաստանը բաժանվել է Առաջին, Երկրորդ, Երրորդ և Չորրորդ Հայք նահանգների։ Հայ նախարարների տնտեսական հզորությունն ու ինքնուրույնությունը պայմանավորվել է նրանց հայրենատիրույթներով, որոնք հորից (պատրոն) անտրոհելիորեն փոխանցվել են ավագ որդուն։ 536-ի հրովարտակով նախարարների կրտսեր որդիներին ու դուստրերին՝ մանր ու միջին ազնվականներին նույնպես իրավունք է վերապահվել հավասար հիմունքներով կալվածներ ստանալ իրենց պատրոններից, փոշիացվել է հայ նախարարների տնտեսական հզորությունը, ինչը առաջ է բերել նրանց խոր դժգոհությունները, որոնք երբեմն ուղեկցվել են արյունալի բախումներով։ Այդ պատճառով կայսրությանը չի հաջողվել հիմնովին կենսագործել իր մտադրություններն Արևմտյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
- ↑ The Glory of Byzantium | Publications for Educators | Explore & Learn | The Metropolitan Museum of Art
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։  |
