Ախալքալաք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Ախալքալաք
ახალქალაქი
Akhalkalaki.jpg
Քաղաքի կենտրոնական Մեսրոպ Մաշտոցի հրապարակը
41°24′20″ հս. լ. 43°29′10″ ավ. ե. / 41.405556° հս. լ. 43.486111° աե. ե.
Երկիր Վրաստան Վրաստան
Երկրամաս Սամցխե-Ջավախք
Մունիցիպալիտետ Ախալքալաքի մունիցիպալիտետ
Բնակչություն 60 975 մարդ (2002)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն ախալքալաքցի
Ժամային գոտի UTC+4
Ավտոմոբիլային կոդ 261
Պաշտոնական կայք akhalkalaki.ge
##Ախալքալաք (Վրաստան)
Red pog.png
##Ախալքալաք (Սամցխե-Ջավախք)
Red pog.png
Ախալքալաքի Սուրբ Խաչ եկեղեցին և Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունու արձանը

Ախալքալաք[1] (վրաց.՝ ახალქალაქი, թարգմանաբար՝ նոր քաղաք), քաղաք Վրաստանում, Սամցխե-Ջավախք նահանգի կազմի մեջ մտնող համանուն շրջանի շրջկենտրոն, Ջավախք երկրամասի (պատմական Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Վերին Ջավախք գավառի տարածք) կենտրոն։ Ըստ 2009 թ. պաշտոնական տվյալների քաղաքի բնակչության 9,4 հազար մարդ է[2], որից 90%-ը կազմում են հայերը։ Աշխարհագրական տեսանկյունից տեղակայված է Ախալքալաքի սարավանդում, Փարվանա գետի ավազանում։

Քաղաքի պատմությունը[խմբագրել]

Ախալքալաքը հիշատակվում է 12-րդ դարի վերջերից ի թիվս Հյուսիսային Հայաստանի այլ գավառների՝ վրաց Թամար թագուհու կողմից հայ Զաքարյաններին՝ որպես ժառանգական կալվածք փոխանցելու կապակցությամբ։ 1637 թ. քաղաքը գրավում են օսմանյան թուրքերը, իսկ 1829 թ. այն անցնում է Ռուսական կայսրության տիրապետության տակ։ 1830-ական թթ. Ախալքալաք քաղաք և գավառ են տեղափոխվում Էրզրումից գաղթած հազարավոր հայեր, որոնք հիմնադրում են 50 գյուղ[3]։ 19-րդ դարի ընթացքում Ախալքալաքը դառնում է արհեստավորական կենտրոն, իսկ գավառի գյուղերը սկսում են կարևոր դեր խաղալ Անդրկովկասում հացահատիկի ու մսամթերքի արտադրության բնագավառում։ 1830-ական թթ. սկզբներին Ախալքալաքում բացվում է Մեսրոպյան ծխական արական դպրոցը։ 1918 թ. մայիսին Անդրկովկաս կատարած թուրքական արշավանքի պատճառով քաղաքի և գավառի բնակչության ճնշող մեծամասնությունն արտագաղթում է Բակուրիանի անտառներ ու Ծալկայի շրջան։ Գաղթած 80 հազար հայերից 35-40 հազարը զոհվում է։[4]։ Հայաստանի և Վրաստանի խորհրդայնացումից հետո, 1921 թ. նոյեմբերի 6-ին երկու խորհրդային հանրապետությունների միջև պայմանագիր է կնքվում, որի համաձայն Ախալքալաքն ու գավառը անցնում են Վրաստանին։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Վրացական տեղանունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 46։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Statistical Yearbook Of Georgia, 2009
  3. Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 25:
  4. http://www.miacum.am/forum/politics/djavahk/2927