Օսմանյան կայսրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه
Osmanlı İmparatorluğu
Օսմանյան կայսրություն
 Բյուզանդական կայսրություն
 Մամլուքյան սուլթանություն
1299 - 1923 Թուրքիա 
Ottoman flag.svg Osmanli-nisani.svg
Քարտեզ

ImperioOtomano1683.png
(Օսմանյան կայսրությունը իր հզորության գագաթնակետին 15-րդ դար)

Ընդհանուր տեղեկանք
Մայրաքաղաք Սողութ (1299–1335)
Բուրսա (1335–1413)
Ադրիանապոլիս (1413–1453)
Կոստանդնուպոլիս(1453–1922)
Մակերես 5.200.000 կմ2(1683 թվական)
Բնակչություն 35.350.000 (1856 թվական)
Մակերես 1.800.000 կմ2(1914 թվական)
Բնակչություն 24.000.000(1912 թվական)
Լեզու օսմաներեն
Կրոն Իսլամ, Քրիստոնեություն
Իշխանություն
Պետական կարգ Միապետություն
Դինաստիա Օսմանլուներ
Պետության գլուխ սուլթան
Պատմություն
Թուրքիայի դրոշը
Թյուրքերի միգրացիաներ
Անատոլիայի պատմություն
Թյուրքերի պատմություն
Սելջուկյան մեծ կայսրություն
Կոնիայի սուլթանություն
Մոնղոլյան կայսրություն
Հուլավյաններ
Օսմանյան կայսրություն
Օսմանյան կայսրության տարածքները Եվրոպայում
Անկախության պատերազմ
Ատաթուրքի բարեփոխումներ
Միակուսակցականական ժամանակ
Բազմակուսակցականական ժամանակ
Տնտեսական պատմ.
Սահմանադրական պատմ.
Ռազմական պատմ.

Թուրքիայի պորտալ

Օսմանյան կայսրությունը, պաշտոնական «Բարձր Օսմանյան կայսրություն» (օսմաներեն։دولت عالیه عثمانیه, թուրքերեն։ Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye), բազմազգ պետություն էր՝ օսմանյան սուլթանների կառավարության ներքո, որը գոյատևել է 1299-1923 թվականը։

Պատմությունը[խմբագրել]

Կայսրության ձևավորումը[խմբագրել]

1396 թվականի Նիկրոպոլի ճակատամարտը

Օսման բեյ և Օրհան բեյ[խմբագրել]

Օսմանյան պետությունն ստեղծվել է Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևմուտքում՝ թյուրքական քոչվոր օղուզ ցեղի մի ճյուղի ձևավորած փոքրիկ իշխանությունների (բեյլիքություններ) հիմքի վրա։ Նրա առաջնորդին (որը Ռումի սուլթանից տարածք էր ստացել՝ որպես կախյալ իշխանություն) հաջորդած որդին՝ Օսման բեյը (1281-1324 թվականներին), 1299 թվականից անկախ է գործել Ռումի սուլթանությունից։ Օսման բեյի նորաստեղծ իշխանությունը հետագայում նրա անունով կոչվել է Օսմանլը (Օսմանյան), բնակիչները՝ թուրք-օսմաններ։ Օսման բեյը Բյուզանդիայի տարածքների հաշվին իշխանությունն ընդարձակել է դեպի արևմուտք. 1301 թվականին նվաճել է Ենիշեհր քաղաքը և դարձրել իր նստավայրը։ Նրա որդին՝ Օրհան բեյը (1324-1359 թվականներին), գրավել է Բուրսան (Բրուսա) և դարձրել մայրաքաղաք, այնուհետև՝ Իզնիք (Նիկիա), Իզմիթ (Նիկոմեդիա) քաղաքները և սահմանները հյուսիսում հասցրել մինչև Սև ծով, արևմուտքում՝ Մարմարա ծով ու Դարդանելի նեղուց, իսկ արևելքում նվաճել է (1356 թվական) Անկարա քաղաքը։

Մուրադ I և Բայազետ I[խմբագրել]

Օրհանին հաջորդել է Մուրադ I-ը (1359-1389 թվականներին), ապա՝ Բայազետ I-ը (1389-1403 թվականներին)։ Նրանց իշխանությունը տարածվել է ողջ Փոքր Ասիայում՝ մինչև Սվազ (Սեբաստիա), Կեսարիա և Եփրատի վերին հոսանք։

XIII դարի վերջից թուրք-օսմաններն սկսել են նվաճել Բալկանյան թերակղզին։ 1362 թվականին Մուրադ I-ը գրավել է Ադրիանապոլիսը (թուրքերեն՝ Էդիրնե) և դարձրել մայրաքաղաք, ընդունել է սուլթան (արաբերեն է` նշանակում է իշխան, տիրակալ) տիտղոսը։ 1393 թվականին օսմանյան զորքը գրավել է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Տռնովոն, որով ավարտվել է երկրի նվաճումը։ 1389 թվականին Մուրադ I-ը մեծ զորաբանակով ներխուժել է Սերբիա։ Կոսովոյի ճակատամարտում սերբ զինվոր Միլոշ Օբիլիչը հասել է սուլթանի վրանին և սպանել նրան։ Օսմանյան զորքերում խառնաշփոթ է սկսվել։ Սակայն սուլթանի որդին համալրված զորքերի օգնությամբ ջախջախել է հակառակորդին։ Դարավերջին օսմանները տիրել են նաև Բոսնիայի և Ալբանիայի մի մասին։ Թուրք-օսմանյան վտանգը կանխելու նպատակով Հունգարիայի թագավոր Սիգիզմունդը կազմակերպել է խաչակրաց արշավանք։ Սակայն 1396 թվականին Բուլղարիայի Նիկոպոլիս քաղաքի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում դաշնակիցները (եվրոպական երկրների ասպետներ) դաժան պարտություն են կրել թվով 2 անգամ ավելի օսմանյան բանակից։ Իր մեծ հաջողությունների համար Բայազետ I սուլթանն ստացել է «Յըլդըրըմ» («Կայծակնային») մականունը։ Նա ներխուժել է Հունաստան և Կոստանդնուպոլիսը գրավելու անհաջող փորձեր արել։

Բայազետ I-ի օրոք օսմաններն առաջին անգամ մտել են Հայաստան։ Ենթադրվում է, որ Դարույնքը ի պատիվ սուլթանի, կոչվել է Բայազետ (այժմ՝ Դողուբայազետ)։ Փոքր Հայքում գրավել են Սեբաստիա, Եվդոկիա, Կեսարիա քաղաքները, 1395-1396 թվականին՝ Մալաթիան, թափանցել են Մեծ Հայքի սահմանները, 1397-1398 թվականին մտել Կամախ, Երզնկա։ 1402 թվականի հուլիսին Անկարայի ճակատամարտում Բայազետ I-ը ծանր պարտություն է կրել Լենկթեմուրից (Կաղ Թեմուր), գերվել է իր 2 որդիների հետ և գերության մեջ մահացել։

Մեհմեդ I և Մուրադ II[խմբագրել]

Մոչախայի ճակատամարտը 1526 թ.

Բայազետ I-ի գահակալած որդին՝ Մեհմեդ I-ը (1413-1421 թվականներին), միավորվել է Լենկթեմուրի՝ բեյլիքությունների բաժանած օսմանյան տիրույթները, ճնշել ժողովրդական ընդվզումները։ Մուրադ II-ը (1421-1451 թվականներին) ամրապնդել է դեռևս 1361 թվականին ստեղծված նոր հետևակը, որը կոչվել է ենիչերի (թուրքերեն է. նշանակում է նոր զորք)։

Մեհմեդ II[խմբագրել]

Մեհմեդ II-ը (1451-1481 թվականներին), որին օսմանյան տարեգիրներն անվանել են Ֆաթիհ՝ նվաճող, 1453 թվականի մայիսի 29-ին գրավել է Բյուզանդիայի մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը, այն դարձրել է տերության մայրաքաղաքը և վերանվանել Ստամբուլ, իսկ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը վերափոխել է մզկիթի՝ Այա Սոֆիա անվանումով։ Կոստանդնուպոլսի անկումը նաև բյուզանդական քաղաքակրթության անկումն էր։ 1459 թվականին վերջնականապես հպատակվել է Սերբիան. 200 հազար սերբերի տարել են ստրկության, իսկ նրանց տեղը բնակեցրել մահմեդականներով։ 1460 թվականին հպատակվել է Մորեան, 3 տարի անց՝ Բոսնիան։ 1476 թվականին Վալախիան (Վալաքիա) դարձել է կախյալ իշխանություն։

Օսմանյան կայսրությանը լուրջ դիմադրություն է ցույց տվել նաև Վենետիկի հանրապետությունը. պատերազմն ընդհատումներով շարունակվել է 16 տարի (1463-1479 թվականներին)։ Պարտված Վենետիկը թշնամուն է զիջել Էգեյան ծովի կղզիները՝ բացի Կրետեից և Կորֆուից, Բալկանյան որոշ տիրույթներ։

Կոստանդնուպոլսի գրավումը 1453 թ.

1461 թվականին օսմանները գրավել են Տրապիզոնի հռոմեական փոքրիկ կայսրությունը՝ քրիստոնյա վերջին պետությունը Փոքր Ասիայում։ 1475 թվականին նվաճել են Ղրիմի թերակղզին, և Ղրիմի խանը դարձել է սուլթանի վասալը։ Ղրիմի հոծ հայ բնակչության զգալի մասը գաղթել է Արևմտյան Ուկրաինա և Լեհաստան։ Մեհմեդ II Ֆաթիհի վերջին նվաճողական պատերազմը Հարավային Իտալիայում էր՝ 1480 թվականին։ Սակայն իտալացիները կարողացել են մեկ տարի անց թուրքերին քշել երկրից։

Բայազետ II[խմբագրել]

Բայազետ II սուլթանի (1481-1512 թվականներին) օրոք վերջնականապես ավարտվել է Բալկանյան թերակղզու նվաճումը։

Սելիմ I[խմբագրել]

Օսմանյան պետությունը հզորության գագաթնակետին է հասել XVI դարի 1-ին քառորդին։ Սելիմ I Յավուզը (Ահեղ, 1512-1520 թվականներին), որը գահին տիրացել է՝ սպանելով հորը, 3 եղբայրներին և 10 ազգականների, հաղթել է Իրանի Իսմայիլ շահին, գրավել Հայաստանը, Միջագետքը, Սիրիան, Եգիպտոսը, Արաբիան և Ալժիրը։ Կայսրության սահմանները գրեթե կրկնապատկվել են՝ ի հաշիվ Ասիայում, Եվրոպայում և Աֆրիկայում գրավված տարածքների։

Սուլեյման I[խմբագրել]

Օսմանյան կայսրության ռազմավարական համակարգն ամրապնդվել է հատկապես Սուլեյման I սուլթանի օրոք (1529-1566 թվականներին), որին, բազմաթիվ օրենքներ ստեղծելու համար, անվանել են Սուլեյման Կանունի (Օրենսդիր)։ Կայսրությունը բաժանել է 21 վարչամիավորի՝ էլայեթի, նշանակել կառավարողներին՝ փաշաներին։

Օսմանյան կայսրությունը 1481-1683 թթ.

Թուրքերը նվաճել են Հռոդոս կղզին, Հունգարիան, պաշարել են Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննան, սակայն պարտություն են կրել և նահանջել։ 1535 թվականին Սուլեյման I-ը Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկ I-ի հետ կնքել է ֆրանս-թուրքական դաշնակցային պայմանագիր։ 1555 թվականի Ամասիայի թուրք-պարսկական պայմանագրով Հայաստանն ու Վրաստանը բաժանվել են 2 մասերի։

XVI դարի վերջին կայսրությունն սկսել է թուլանալ։ Տնտեսության անկումն անդրադարձել է նրա ռազմական հզորության վրա։ 1571 թվականին թուրքերը պարտվել են Լեպանտոյի ծովամարտում։ XVI դարի 90-ական թվականներին սկսվել են ջալալիների ապստամբությունները, որոնք ամայացրել են Արևմտյան Հայաստանը։ 1639 թվականին Կասր ի Շիրինի (Կասրե-Շիրին) պայմանագրով Հայաստանը վերաբաժանվել է Պարսկաստանի և Թուրքիայի միջև։

1664 թվականին թուրքական զորքերը ծանր պարտություն են կրել Սան Գոթարդի ճակատամարտում՝ ավստրիական և հունգարական միացյալ, 1683 թվականին՝ Վիեննայի մատույցներում՝ լեհական և ավստրիական զորքերից։ 1699 թվականի Կառլովիցիի հաշտությամբ և 1700 թվականի Կոստանդնուպոլսի պայմանագրով Ավստրիային են անցել Կենտրոնական Հունգարիան և Տրանսիլվանիան, Լեհաստանին՝ Աջափնյա Ուկրաինայի հարավային մասը, Վենետիկին՝ Մորեան, Ռուսաստանին՝ Ազովը։ XVIII դարում Ավստրիայի, Պարսկաստանի և Ռուսաստանի հետ պատերազմներում Թուրքիան կորցրել է Վալախիան, Բոսնիայի մի մասը, Թավրիզը, Համադանը, Ռուսաստանին է վերադարձրել 1711 թվականին գրաված Ազովը և Զապորոժիեն։ 1783 թվականին Ղրիմը միացվել է Ռուսաստանին, Վալախիան և Մոլդովան անցել են Ռուսաստանի հովանավորության տակ։ XVIII դարի վերջից կայսրության եվրոպական տիրույթների ճակատագրի հարցը և ճնշված ժողովուրդների ազատագրական պայքարն ավելի են մեծացրել Թուրքիայի կախվածությունը մեծ տերություններից։ Եվրոպական դիվանագիտութան մեջ առաջացել է Արևելյան հարցը՝ որպես «օսմանյան ժառանգության» բաժանման հիմնախնդիր։

Օսմանցիները ճակատամարտի ժամանակ, 1566 թ.

Սելիմ III[խմբագրել]

Սելիմ III սուլթանը (1789-1807 թվականներին) ռազմական հզորությունը վերականգնելու նպատակով փորձել է անցկացնել մի շարք բարեփոխումներ (հայտնի է «նիզամ-ի ջեդիդ» անունով), որոնք անհաջողության են մատնվել։ 1806-1812 թթվականի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Բեսարաբիան ազատագրվել է թուրքական լծից, Սերբիան, Մոլդովան և Վալախիան ստացել են ներքին ինքնավարություն (1813 թվականին Սերբիայում վերահաստատվել է թուրքական տիրապետությունը)։ 1821 թվականին բռնկվել է հույների ապստամբությունը։ 1830 թվականին Հունաստանը հռչակվել է անկախ պետություն։ 1828-1829 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում Ռուսաստանին են անցել Սև ծովի կովկասյան ափերը՝ Փոթի նավահանգստով, և Ախալցխան ու Ախալքալաքը։ 1830-ական թվականներին Եգիպտոսի Մուհամմեդ Ալի փաշայի հետ ընդհարումից հետո ուժեղացել է Թուրքիայի կախումը եվրոպական տերություններից։

Մահմուդ II և Աբդուլ Մեջիդ[խմբագրել]

Կայսրությունը փլուզումից փրկելու համար Մահմուդ II սուլթանը (1808-1839թվականներին) դիմել է կտրուկ միջոցների. 1826 թվականին վերացրել է ենիչերիների զորքը, 1834 թվականին կատարել է վարչական նոր բաժանումներ, ստեղծել նախարարություններ, նախապատրաստել բարեփոխումների ծրագիր, որը «Թանզիմաթ» անվանումով հրապարակվել է Աբդուլ Մեջիդի (1839-1851 թվականներին) օրոք։ 1839 թվականի Հաթթը Շերիֆ և 1856 թվականի Հաթթը Հումայուն հրովարտակները, որոնք նախատեսում էին բարեփոխումներ, հիմնականում չեն իրագործվել։ Թեև հռչակվել էին Օսմանյան կայսրության հպատակների անձի և գույքի ապահովություն, դավանանքի ազատություն, Թուրքիայում շարունակվել է ոչ թուրք ժողովուրդների հալածանքը, որին հետևել են ճնշված ժողովուրդների, այդ թվում՝ հայերի (Զեյթունի 1862, 1878, 1895 թվականներին և այլն) ապստամբությունները։ Այդուհանդերձ, «Թանզիմաթի» շրջանակներում հայերն ստեղծել են Ազգային ընդհանուր ժողով, սուլթանական կառավարությունը որոշակի փոփոխություններով 1863 թվականին վավերացրել է Ազգային սահմանադրությունը։

Ղրիմի պատերազմից (1853-1856 թվականներին) հետո Անգլիան և Ֆրանսիան ուժեղացրել են իրենց դիրքերը Թուրքիայում. Սև ծովը հայտարարվել է չեզոք գոտի։ 1856 թվականին ստեղծվել է Օտոմանյան բանկը, որի կապիտալը պատկանում էր անգլիացիներին և ֆրանսիացիներին։

1683 թ. Վիեննայի պաշարումը

Աբդուլ Ազիզ և Համիդ II[խմբագրել]

1865 թվականին թուրք մտավորականները Կոստանդնուպոլսում հիմնել են «Նոր օսմաններ» գաղտնի քաղաքական կազմակերպությունը, որի նպատակը սահմանադրական միապետություն ստեղծելն էր և կայսրությունը տրոհումից փրկելը։ 1876 թվականի մայիսին պալատական հեղաշրջման հետևանքով Աբդուլ Ազիզը (1861-1876 թվականներին) գահընկեց է արվել, ձևավորվել է կառավարություն «Նոր օսմանների» պարագլուխներից՝ Միդհաթ փաշայի գլխավորությամբ, որը պետական և հասարակական գործիչ Գրիգոր Օտյանի հետ կազմել է Թուրքիայի առաջին սահմանադրությունը։ 1876 թվականին Աբդուլ Համիդ II-ը (1876-1909 թվականներին) հարկադրաբար ընդունել է սահմանադրությունը, սակայն 1878 թվականին չեղյալ է հայտարարել այն, ցրել պառլամենտը և հաստատել միահեծան իշխանություն։ 1877-1878 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմում Թուրքիան պարտվել է։ Ռուսական բանակի կազմում կռվել են նաև հայ կամավորական ջոկատներ։ Սան Ստեֆանոյի հաշտության պայմանագրով (1878 թվական, փետրվար) Բուլղարիան ազատագրվել է թուրքական լծից, իսկ պայմանագրի 16-րդ հոդվածով օսմանյան կառավարությունը պարտավորվել է մինչև ռուսական զորքերի հեռանալը հայկական նահանգներում կատարել բարենորոգումներ։ Եվրոպական տերությունները, համարելով որ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով տարածաշրջանում Ռուսաստանի դիրքերն ուժեղանում են, պահանջել են այն վերանայել Բեռլինի վեհաժողովում (1878 թվական, հունիս)։ Բեռլինի պայմանագրով ճանաչվել է Սերբիայի, Ռումինիայի, Չեռնոգորիայի անկախությունը, Հյուսիսային Բուլղարիան դարձել է Թուրքիային վասալ իշխանություն, իսկ Հարավային Բուլղարիան՝ նահանգ Թուրքիայի կազմում՝ Արևելյան Ռումելիա անվանմամբ։ Ռուսաստանին են անցել Կարսը, Արդահանը և Բաթումը։ Պայմանագրի 61-րդ հոդվածով հայկական նահանգներում բարենորոգումների անցկացման հսկողությունը հանձնարարվել է տարբեր շահեր հետապնդող 6 տերությունների, որի հետևանքով խափանվել է բարենորոգումների իրագործումը։ Արևմտյան Հայաստանի ազատագրման հարցը միջազգային դիվանագիտության մեջ մտել է որպես Հայկական հարց։

Բեռլինի վեհաժողովից հետո Օսմանյան կայսրությունը շարունակել է կորցնել նվաճած երկրները։ 1881 թվականին Ֆրանսիային է անցել Թունիսը, 1882 թվականին Անգլիային՝ Եգիպտոսը։ XIX դարի վերջին Գերմանիան դարձել է Թուրքիայում Բաղդադի երկաթուղու կառուցման մրցակից Անգլիայի և Ֆրանսիայի հետ։

Օսմանյան կայսրության պառլամենտի բացւմը 1876 թվական

Աբդուլ Համիդ II-ը, չկատարելով Բեռլինի վեհաժողովի որոշումները, ձգտել է Հայկական հարցը լուծել հայերի զանգվածային կոտորածներով։ 1890-ական թվականներին Օսմանյան կայսրությունում զոհվել է ավելի քան 300 հզ. հայ։ Զեյթունում, Վանում, Սասունում և այլուր հայերը դիմել են ինքնապաշտպանության։

Երիտթուրքական հեղաշրջում[խմբագրել]

Մահմեդ V[խմբագրել]

1889 թվականին Կոստանդնուպոլսում ստեղծվել է երիտթուրքերի «Միություն և առաջադիմություն» կազմակերպությունը, որին հաջողվել է 1908 թվականի հուլիսին իրականացնել հեղաշրջում և 1909 թվականի մարտին անցնել իշխանության գլուխ։ Աբդուլ Համիդը գահընկեց է արվել, սուլթան է դարձել նրա եղբայրը՝ Մահմեդ V-ը (1909-1918 թվականներին)։ 1909 թվականին Ադանայի նահանգում երիտթուրքերի կազմակերպած ջարդերի զոհ է դարձել 30 հզ. հայ։ 1911-1912 թվականի իտալա-թուրքական և 1912-1913 թվականի Բալկանյան պատերազմներից հետո եվրոպական պետությունների առջև նորից ծառացել է Հայկական հարցը։ 1914 թվականի հունվարի 26-ի ռուս-թուրքական համաձայնագրով նախատեսվել է Արևմտյան Հայաստանում կատարել բարեփոխումներ, սակայն Առաջին աշխարհամարտն ի չիք է դարձրել այդ ծրագիրը։ 1914 թվականի հոկտեմբերին Թուրքիան մտել է պատերազմի մեջ։ Կովկասյան ռազմաճակատում ռուսական զորքերը ջախջախել են թշնամուն և 1915-1916 թվականին գրավել գրեթե ողջ Արևմտյան Հայաստանը։ Ռուսական զորքերի հաղթանակներին նպաստել են նաև հայ կամավորական ջոկատները։ Երիտթուրքերը, օգտագործելով պատերազմի ընձեռած հնարավորությունը, իրագործել են հայերի ցեղասպանության իրենց նախապես մշակած ծրագիրը։ Որոշ վայրերում հայերը դիմել են ինքնապաշտպանության։ 1916 թվականին թուրքական լծի դեմ ապստամբել են նաև արաբները։

1918 թվականի մարտին Թուրքիան և Գերմանիան Խորհրդային Ռուսաստանին պարտադրել են Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը։ Կարսը, Արդահանը, Արդվինը նվաճելուց հետո՝ 1918 թվականի մայիսին, թուրք զավթիչները ներխուժել են Այսրկովկաս։ Հայ զինվորներն ու աշխարհազորը Սարդարապատի ճակատամարտում (մայիսի 21–29) պարտության են մատնել թուրքերին և կասեցրել նրանց արշավանքը Երևան։ Սակայն թուրքերը Ղարաքիլիսայով հասել են Բաքու և սեպտեմբերի 15-ին սրի քաշել 30 հզ. հայի։

Կայսրությունը 1801 թվականին

1918 թվականին Թուրքիան պարտվել է Պաղեստինի և Բալկանյան ռազմաճակատներում։ Հոկտեմբերի 30-ին Անտանտի երկրների և Օսմանյան կայսրության միջև Մուդրոս նավահանգստում կնքվել է զինադադար, որի պայմանները նպաստավոր էին նաև Հայկական հարցի լուծման համար։ 1919 թվականի հունվարի վերջին Փարիզի հաշտության խորհրդաժողովում Անտանտի գերագույն խորհուրդը որոշում է ընդունել Օսմանյան կայսրությունից մի շարք երկրների (այդ թվում՝ Հայաստանի) անջատման մասին։ 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին Անտանտը և Կոստանդնուպոլսում գործող սուլթանական կառավարությունը կնքել են Սևրի պայմանագիրը, որով զգալի տարածքներ են անցել Անգլիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի և Հունաստանի տիրապետության տակ։ Այդ պայմանագրով լուծվել է նաև Հայկական հարցը։ Սակայն Մուստաֆա Քեմալի Անկարայում ստեղծած կառավարությունը չի ճանաչել Սևրի պայմանագիրը։ Պատերազմ սանձազերծելով (28.09 – 18.11.1920 թվական) Հայաստանի Հանրապետության դեմ՝ քեմալականները զավթել են մի շարք տարածքներ, կոտորել տասնյակհազարավոր հայերի։ Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո՝ 1921 թվականի մարտի 16-ին, Մոսկվայում Խորհրդային Ռուսաստանի և քեմալական Թուրքիայի կնքած պայմանագրով Այսրկովկասից Թուրքիային է անցել շուրջ 26 հզ. կմ2 տարածք։ Թուրք-հունական պատերազմը (1919-1922 թվականներին) հույների համար նույնպես ողբերգական ավարտ է ունեցել։ Դեռևս 1920 թվականին ստեղծված Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովը 1923 թվականի հոկտեմբերի 29-ին ընդունել է օրենք Թուրքիան հանրապետություն հռչակելու մասին։ Առաջին նախագահ է դարձել Մուստաֆա Քեմալը, որին անվանել են Աթաթյուրք՝ թուրքերի հայր։։

Պատկերասրահ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]