Եմեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Եմենի Հանրապետություն
الجمهورِيّة اليَمَنيّة
Al-Jumhūriyyah al-Yamaniyyah
Եմեն դրոշ
Դրոշ
Եմեն զինանշանը
Զինանշան
Նշանաբան՝
"Allah, al-Watan, at-Thawra, al-Wehda"
"God, Nation, Revolution, Unity"
Ազգային օրհներգ՝
United Republic
Եմեն դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Սանաա
15.8°′N, 47.9°′E
Պետական լեզուներ Արաբերեն
Կառավարում Հանրապետություն
 -  Նախագահ Ալի Աբդուլլահ Սալեհ
 -  Վարչապետ Ալի Մոհամեդ Մուջուր
Հիմնադրումը
 -  Միավորում Մայիսի 22 1990 
 -  Ջրային (%) աննշան
Բնակչություն
 -  Հուլիս 2005 նախահաշիվը 20,975,000 (51-րդ)
ՀՆԱ (ԳՀ) 2005 գնահատում
 -  Ընդհանուր $19.480 միլլիոն (110th)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $900 (175-րդ)
ՄԶՀ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.492 (ցածր) (150th)
Դրամական միավոր Եմենի ռիալ $1 = 198.13 Ռիալ (YER)
Ժամային գոտի (UTC+3)
Ինտերնետ .ye
Հեռախոսային կոդ +967

Եմենը[1] (արաբ․՝ اليَمَن‎‎ AL-Yaman), պաշտոնապես Եմենի Հանրապետություն, Մերձավոր Արևելքի երկիր է, որը գտնվում է Արաբական թերակղզում Ասիայի հարավ-արևմուտքում։ Բնակչությունը մոտ 23.5 միլիոն մարդ է։

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել]

Երկրի մակերևույթը լեռնային է (առավելագույն բարձրությունը՝ 3600 մ, Էն-Նաբի-Շաիբ լեռ) և դեպի ծովափ աստիճանաբար ցածրանում է: Կարմիր ծովի երկայնքով 50-60 կմ լայնությամբ ձգվում է դաշտավայր:

Բնական պաշարներ[խմբագրել]

Կան մարմարի, կրաքարի, պղնձի ֆոսֆորիտների պաշարներ:

Կլիման արևադարձային է: Մշտական հոսք ունեցող գետեր չկան:

Պատմություն[խմբագրել]

Ժամանակակից Եմենը կազմավորվել է 1990 թվականին՝ Եմենի Արաբական Հանրապետության և Եմենի Ժողովրդական Դեմոկրատական Հանրապետության միավորմամբ: Երկրի հիմնական բնակիչներն արաբներն են:

Անվանում[խմբագրել]

Անվանումն արաբերեն է․ հիմքում ընկած է տարածքի արաբերեն Ալ֊Յաման (բառացի՝ «աջ կողմում») անունը, որը հայտնի է հնուց, երբ Հյուսիսային Արաբիայի բնակիչների համար նշանակում էր իրենից աջ ընկած երկիր (եթե դեմքով կանգնենք դեպի արևածագը, Եմենը կլինի աջ կողմում․ կար նաև Աշ֊Շամ, որը Սիրիան էր)։

Հնում Եմենին էր վերագրվում Արաբական թերակղզու գրեթե ամբողջ տարածքը՝ Աքաբայի ծոցից (արևմուտքում) մինչև Եփրատ գետի ստորին հոսանքը (արևելքում)։ Այս տարածքը անտիկ դարաշրջանի աշխարհագրագետները անվանել են Arabia Felix «Երջանիկ Արաբիա»․ նրանց մոտ Արաբիայի ծայր հարավ֊արևմուտքում գտնվող «անուշահոտությունների երկրի» առասպելական հարստությունների մասին պատկերացումը, հավանաբար, զուգակցվում էր արաբերեն յաման բառի երկրորդ՝ «երջանիկ» իմաստի հետ։

Հին Հարավային Արաբիայի բնակիչներն իրենք Եմենը (ավելի ճիշտ՝ Յամանատ) էին անվանում Ադենի ծոցի առափնյա այն մարզը, ուր, ըստ երևույթին, գտնվում էին զմուռս տվող արևադարձային ծառերի պլանտացիաները։

6֊րդ դարում իսլամի երևան գալուց և Մեքքան մահմեդականների կրոնական կենտրոն դառնալուց հետո, սկսեցին ընդունել, որ Եմենի հյուսիսային սահմանն անցնում է Կարմիր ծովից մինչև Պարսից ծոց՝ Մեքքայից հարավ։[2]

Տնտեսություն[խմբագրել]

Տնտեսության հիմքը երկրագործությունն է: Մշակում են կորեկ, սորգո, սուրճ, ծխախոտ, բամբակենի, կոկոսյան և փյունիկյան արմավենիներ, համեմունքային մշակաբույսեր: Զբաղվում են անասնապահությամբ և ձկնորսությամբ: Կան թեթև, սննդի, նավթավերամշակման, նավաշինական, բամբակազտիչ ձեռնարկություններ:

Մշակույթ[խմբագրել]

Եմենի մայրաքաղաք Սանան տնտեսական և մշակութային կենտրոն է, հին թաղամասերի կողքին ստեղծվում են ժամանակակից կառույցներով նորերը, որոնք, սակայն, պահպանում են ավանդական ճարտարապետական տարրերը:

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 51։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։