Թունիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
République tunisienne
لجمهورية التونسية
Թունիսի հանրապետություն
Թունիսի դրոշ Թունիսի զինանշանը
Նշանաբան՝
حرية، نظام، عدالة
Ազատություն, կարգ ու կանոն և արդարություն[1]
Հիմն՝
Հումատ ալ Հիմա
Թունիսի դիրքը
Մայրաքաղաք Թունիս
610) 36°50′N, 10°9′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզու(ներ) արաբերեն,[2]
ֆրանսերեն դե ֆակտո
Կառավարում Նախագական հանրապետություն[2]
 -  Նախագահ Ֆուադ Մեբազա
 -  Վարչապետ Մուհամեդ Գանուշի
Անկախություն մարտի 20 1956 
 -  Ֆրանսիայից  
Տարածք
 -  Ընդհանուր 163 610 կմ² (92րդ)
 -  Ջրային (%) 5.0
Բնակչություն
 -  Հուլիսի 1 2009 նախահաշիվը 10,432,500[3] (79րդ)
 -  2004 մարդահամարը 9,910,872[3] 
ՀՆԱ (ԳՀ) 2009 գնահատում
 -  Ընդհանուր $86.086 միլիարդ[4] 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $8,254[4] 
ՀՆԱ (անվանական) 2009 գնահատում
 -  Ընդհանուր $40.168 billion[4] 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $3,851[4] 
Ջինի (2000) 39.8 (միջին
ՄԶՀ (2010) Green Arrow Up Darker.svg 0.683[5] (բարձր) (81րդ)
Դրամական միավոր թունիսյան դինար (TND)
Ժամային գոտի CEST
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+2)
Ինտերնետ .tn
Հեռախոսային կոդ +216

Թունիս[6] (արաբերեն - تونس, ֆրանսերեն - Tunisie), պաշտոնապես Թունիսի հանրապետություն (արաբերեն -الجمهرية التونسية, ֆրանսերեն - République tunisienne), պետություն է Հյուսիս Աֆրիկայում, Միջերկրական ծովի ափին։ Թունիսը Մաղրիբ երկիր է և սահմանակից է Ալժիրի արևմուտքից, Լիբիայի հարավ-արևելքից և Միջերկրական ծովից հյուիսից և արևելքից։ Հյուսիս-արևմուտքում տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են Թել Ատլասի և Սահարական Ատլասի լեռների արևելյան ճյուղավորությունները։ Թունիսի լեռնաշղթայի արևմուտքում է գտնվում երկրի ամենաբարձր (1544 մ) կետը՝ Շամբի լեռը, հարավում՝ Սահարա անապատը։

Օգտակար հանածոներ[խմբագրել]

Կան նավթի, գազի, երկաթի, ֆոսֆորիտների, ցինկի, կապարի պաշարներ։

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման հիմնականում մերձարևադարձային միջերկրածովյան է, ծայր հարավում՝ արևադարձային անապատային։

Ջրային ցանցը[խմբագրել]

Գետերն ունեն սեզոնային բնույթ, գլխավոր գետը Մեսջերդան է, որն ունի մեծ ջրաէներգետիկ պաշարներ։ Երկրի հյուսիսում կան աղի լճեր (Բիզերտա, Գարաետ Աշկել)։ Սաղարթավոր և ասեղնատերև անտառները պահպանվել են միայն լեռներում։ Չոր տափաստաններում և կիսաանապատներում գերակշռում է չորասեր խոտածածկույթը։

Կենդանական աշխարհը[խմբագրել]

Կենդանական աշխարհը համեմատաբար աղքատ է։ Հանդիպում են հովազ, վայրի խոզ, շնագայլ, աղվես։ Բազմազան ու հարուստ է թռչնաշխարհը։ Բնական լանդշաֆտները պահպանելու նպատակով ստեղծվել է Զեբել-Բու-Խեդմա արգելոցը։

Պատմություն[խմբագրել]

Թունիսը 1881 թվականից եղել է ֆրանսիական պրոտեկտորատ։ Անկախություն է ձեռք բերել 1956 թվականի մարտի 25-ին։ Երկրում բնակվում են գլխավորապես արաբներ ու բերբերներ։ Թունիսի Սենտ Վինսենտ դը Պոլի տաճարը։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Տնտեսության հիմքը հանքարդյունաբերությունն ու գյուղատնտեսությունն են։ Մշակում են հացահատիկային բույսեր, խաղող, ձիթենի, ցիտրուսներ, բանջարեղեն։ Կան մետաղամշակման, մետաղաձուլական, սննդի, տեքստիլ արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Միջերկրական ծովի ափին է գտնվում մայրաքաղաք Թունիսը, որը, որպես փյունիկյան Կարթագեն քաղաքի արվարձան, հայտնի էր դեռևս մեր թվականությունից շատ դարեր առաջ։ Թունիսի տարածքում պահպանվել են քարի դարի, փյունիկյան, հռոմեական ժամանակների արվեստի հուշարձաններ։ Բնորոշ է մարմարի քանդակազարդումը, խեցեղենի, ոսկերչական իրերի, գորգերի, արծաթով ու ոսկով ընդելուզված զենքերի պատրաստումը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. (արաբ.) «Հոդված 4». Թունիսի սահմանադրություն. 1957-07-25. http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html (արաբ.)։ Վերցված է 2009-12-23. 
  2. 2,0 2,1 (արաբ.) «Հոդված 1». Թունիսի սահմանադրություն. 1957-07-25. http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html (արաբ.)։ Վերցված է 2009-12-23. 
  3. 3,0 3,1 «National Statistics Online»։ National Statistics Institute of Tunisia։ Հուլիսի 2009։ http://www.ins.nat.tn/։ Վերցված է Հունվարի 7 2009։  (արաբ.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 «Tunisia»։ International Monetary Fund։ http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=744&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=44&pr.y=14։ Վերցված է 2010-04-21։ 
  5. «Human Development Report 2010»։ Միացյալ Ազգերի Կազմակերպություն։ 2010։ http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf։ Վերցված է Նոյեմբերի 5 2010։ 
  6. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 54։ ISBN 99941-56-03-9։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]