Եվրոպա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Եվրոպա
Եվրոպայի քաղաքական քարտեզը (Աֆրիկյան և Ասիական երկիրներ նաև տեսանելի են)

Եվրոպան աշխարհի 6 աշխարհամասերից մեկն է, կազմում է Եվրասիայի արևմտյան մասը։

«Եվրոպա» հունարեն բառը նշանակում է «արևմուտք»։ Եվրոպա անունը ծագել է հին հունական դիցաբանութան հերոս, փյունիկյան թագուհի Եվրոպայի անունից, ում փախցրել էր Զևսը։ Հին հույներն այդպես էին անվանում Հունաստանից արևմուտք ընկած տարածքները։

Աշխարհագրական տվյալներ[խմբագրել]

Եվրոպան իր մեծությամբ աշխարհի երկրորդ ամենափոքր աշխարհամասն է(10,180,000 քառակուսի կիլոմետր, այսինքն Երկրագնդի 2 տոկոսը)։ Միակ աշխարհամասը, որ Եվրոպայից փոքր է՝ Ավստրալիան է։ Բնակչությունը կազմում է 731 մլն., այսինքն աշխարհի բնակչության 11 տոկոսը։ Եվրոպայի բնակչության խտությունը աշխարհի ամենամեծերից է։ Եվրոպայի ճշգրիտ սահմանների վերաբերյալ կարծիքները տարբերվում են։ Եվրոպայի ամենամեծ երկիրն իր բնակչությամբ Ռուսաստանն է, իսկ ամենափոքրը Վատիկանն է։

Մակերևույթ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Եվրոպայի մակերևույթ

Ջրագրություն[խմբագրել]

Եվրոպայում շատ են հարթավայրային լայն ու ջրառատ գետերը (ամենամեծերն են Վոլգան ու Դանուբը), կարճ ու սրնթաց լեռնային գետերը, անուշահամ ու աղի լճերը (ամենախոշոր լճերն են Լադոգան ու Օնեգան, ամենաղի լճերը՝ Էլտոնն ու Բասկունչակը)։ Եվրոպայի ափերը ողողող մեծաթիվ ծովերի ու ծոցերի ափերին կան նավերի կառանման համար հարմար շատ ծովախորշեր, ուր կառուցված են նավահանգիստներ։ Աշխարհի խոշորագույն նավահանգիստներից մեկը Ռոտերդամը, գտնվում է եվրոպական փոքր երկրներից մեկում՝ Նիդերլանդներում։

Կլիմա[խմբագրել]

Եվրոպայի կլիման բազմաբնույթ է, հյուսիսում, հատկապես Բևեռային շրջանից այն կողմ, խստաշունչ է, Եվրոպայի մեծ մասում՝ չափավոր, Միջերկրական ու Սև ծովերի ափերին՝ մեղմ։

Բուսական և կենդանական աշխարհ[խմբագրել]

Եվրոպայի մշակված դաշտերում այսօր աճում են ցորեն, աշորա, վարսակ, գարի, հնդկացորեն, այգիներում՝ խաղող, ձիթենի, նարնջենի, խնձորենի, տանձենի, սալորենի և այլն*

Եվրոպական անտառներում ապրում են զանազան թռչուններ՝ կկու, փայտփորիկ, երաշտահավ, ճնճղուկ, ծիծեռնակ, ցախաքլոր, աքար, կաքավ, սոխակ, շիկահավ և այլ թռչնատեսակներ։ Իսկ ամռանը Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի զառիթափ ափերին, ժայռերի վրա, թռչունները ստեղծում են իրենց բնադրավայրերը՝ հսկայական թռչնաշուկաները, և ձագ հանում այնտեղ։ Այստեղ ապրում են նաև զանազան կենդանիներ, մասնավորապես՝ աղվես, սկյուռ, գայլ, արջ, նապաստակ և այլն։

Տեղակայվածություն[խմբագրել]

Հսկա թերակղզու նման, Եվրոպան երեք կողմից շրջապատված է օվկիանոսներով ու ծովերով։ Արևելքում Ասիայի հետ նրա ցամաքային սահմանն անցնում է նախկին Սովետական Միության տարածքով՝ հյուսիսից հարավ ձգվող Ուրալյան լեռներով, Էմբա և Մանիչ գետերով։

Պետություններ[խմբագրել]

Եվրոպայում կան ավելի քան 30 պետություն։ Նախկին ՍՍՀՄ-ի արևմտյան մասը նույնպես գտնվում է Եվրոպայում։ Եվրոպայում են նաև կապիտալիստական մի շարք խոշոր պետություններ, օրինակ Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան։ Այս աշխարհամասում են գտնվում նաև գաճաճ պետությունները։ Եվրոպան շատ խիտ է բնակեցված, այնտեղ կան բարձր արդյունաբերությամբ բազմաթիվ քաղաքներ։

Եվրոպայի երկրները

երկիր ու դրոշ մակերես
(կմ²)
բնակչություն
բնակչության խտությունը
(1 մարդ կմ²)
մայրաքաղաք
Ադրբեջան Flag of Azerbaijan.svg 86,600 9,000,000 97 Բաքու
Ալբանիա Flag of Albania.svg 28,748 3,600,523 125.2 Տիրանա
Անդորրա Flag of Andorra.svg 468 68,403 146.2 Անդորա լա Վելյա
Ավստրիա Flag of Austria.svg 83,858 8,169,929 97.4 Վիեննա
ԲելառուսFlag of Belarus.svg 207,600 10,335,382 49.8 Մինսկ
Բելգիա Flag of Belgium.svg 30,510 10,274,595 336.8 Բրյուսել
Բոսնիա և Հերցոգովինա Flag of Bosnia and Herzegovina.svg 51,129 3,843,126 75.2 Սարաևո
Բուլղարիա Flag of Bulgaria.svg 110,910 7,621,337 68.7 Սոֆիա
ԴանիաFlag of Denmark.svg 43,094 5,564,219 129 Կոպենհագեն
Էստոնիա Flag of Estonia.svg 45,226 1,415,681 31.3 Տալլին
Խորվաթիա Flag of Croatia.svg 56,542 4,437,460 77.7 Զագրեբ
Կիպրոս Flag of Cyprus.svg 9,251 788,457 85 Նիկոսիա
Հայաստան Flag of Armenia.svg 29,800 3,229,900 101 Երևան
Չեխիա Flag of the Czech Republic.svg 78,866 10,256,760 130.1 Պրագա
Վրաստան Flag of Georgia.svg 69,700 4,661,473 64 Թբիլիսի
Գերմանիա Flag of Germany.svg 357,021 83,251,851 233.2 Բեռլին
ԹուրքիաFlag of Turkey.svg 783,562 71,517,100 93 Անկարա
Իսլանդիա Flag of Iceland.svg 103,000 307,261 2.7 Ռեյկյավիկ
Իռլանդիա Flag of Ireland.svg 70,280 4,234,925 60.3 Դուբլին
ԻսպանիաFlag of Spain.svg 504,851 45,061,274 89.3 Մադրիդ
Իտալիա Flag of Italy.svg 301,230 58,751,711 191.6 Հռոմ
Լատվիա Flag of Latvia.svg 64,589 2,366,515 36.6 Ռիգա
ԼեհաստանFlag of Poland.svg 312,685 38,625,478 123.5 Վարշավա
Լիխտենշտեյն Flag of Liechtenstein.svg 160 32,842 205.3 Վադուց
Լիտվա Flag of Lithuania.svg 65,200 3,601,138 55.2 Վիլնյուս
ԼուքսեմբուրգFlag of Luxembourg.svg 2,586 448,569 173.5 Լուքսեմբուրգ
Հունաստան Flag of Greece.svg 131,940 10,645,343 80.7 Աթենք
Հունգարիա Flag of Hungary.svg 93,030 10,075,034 108.3 Բուդապեշտ
Ղազախստան Flag of Kazakhstan.svg 2,724,900 15,217,711 5.6 Աստանա
ՄալթաFlag of Malta.svg 316 397,499 1,257.9 Վալետա
ՄակեդոնիաFlag of Macedonia.svg 25,713 2,054,800 81.1 Սկոպյե
Միացյալ ԹագավորությունFlag of the United Kingdom.svg 244,820 61,100,835 244.2 Լոնդոն
ՄոլդովաFlag of Moldova.svg 33,843 4,434,547 131.0 Քիշնև
ՄոնակոFlag of Monaco.svg 1.95 31,987 16,403.6 Մոնակո
ՄոնտենեգրոFlag of Montenegro.svg 13,812 616,258 44.6 Պոդգորիցա
ՆիդերլանդներFlag of the Netherlands.svg 41,526 16,318,199 393.0 Ամստերդամ
ՆորվեգիաFlag of Norway.svg 324,220 4,525,116 14.0 Օսլո
ՇվեդիաFlag of Sweden.svg 449,964 9,090,113 19.7 Ստոկհոլմ
ՇվեյցարիաFlag of Switzerland.svg 41,290 7,507,000 176.8 Բեռն
ՊորտուգալիաFlag of Portugal.svg 91,568 10,409,995 110.1 Լիսաբոն
ՌումինիաFlag of Romania.svg 238,391 21,698,181 91.0 Բուխարեստ
ՌուսաստանFlag of Russia.svg 17,075,400 142,200,000 8.3 Մոսկվա
Սան ՄարինոFlag of San Marino.svg 61 27,730 454.6 Սան Մարինո
ՍերբիաFlag of Serbia.svg 88,361 7,495,742 89.4 Բելգրադ
ՍլովակիաFlag of Slovakia.svg 48,845 5,422,366 111.0 Բրատիսլավա
ՍլովենիաFlag of Slovenia.svg 20,273 1,932,917 95.3 Լյուբլյանա
Վատիկան Քաղաք Flag of the Vatican City.svg 0.44 900 2,045.5 Վատիկան Քաղաք
ՈւկրաինաFlag of Ukraine.svg 603,700 48,396,470 80.2 Կիև
Ֆինլանդիա Flag of Finland.svg 336,593 5,157,537 15.3 Հելսինկի
Ֆրանսիա Flag of France.svg 547,030 63,182,000 115.5 Փարիզ
հանրագումար 10,180,000 731,000,000 70

Արևմտյան Եվրոպա[խմբագրել]

Արևմտյան Եվրոպա է կոչվում Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան հատվածը, որն ընկած է Հյուսիսային ծովի և Միջերկրական ծովի կենտրոնական հատվածի միջև։ Արևմտյան Եվրոպայի երկրները ըստ պետական կառուցվածքի բաժանվում են երեք խմբի.

  1. սահմանադրական միապետություններ՝ Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ, Նիդերլանդներ, Լիխտենշտեյն
  2. դաշնային խորհրդարանական հանրապետություններ՝ Ավստրիա, Գերմանիա, Շվեյցարիա
  3. ունիտար նախագահական հանրապետություն՝ Ֆրանսիա։

Արևմտյան Եվրոպան զբաղեցնում է 1.1 մլն քկմ տարածք։ Բնակչությունը 187 մլն է։

Արևմտյան Եվրոպան աչքի է ընկնում բազմատեսակ օգտակար հանածոների զգալի պաշարներով։ Հատկապես շատ են քարածխի պաշարները, նշանավոր է Ռուրի(Գերմանիա) ածխային ավազանը։ Համեմատաբար քիչ են նավթի պաշարները։ Գազի զգալի պաշարներ կան Նիդերլանդներում, երկաթի պաշարներ՝ Լոթարինգիայում (Ֆրանսիա)։ Կլիման մեղմ է. ձմեռը ցուրտ չէ, ամառն էլ զով է։ Որքան շարժվում ենք դեպի արևելք, այնքան թուլանում է օվկիանոսի ազդեցությունը, կլիման բարեխառն ծովայինից անցնում է բարեխառն ցամաքային։ Արևմտյան Եվրոպան հարուստ է ջրառատ նավարկելի գետերով (Օդեր, Էլբա, Սեն, Լուարա, Հռենոս), որոնք իրար հետ կապված են նավարկելի ջրանցքներով։

Արևմտյան Եվրոպայի բնակչությունը աչքի է ընկնում ազգային կազմի խայտաբղետությամբ Երկրների մի մասը՝ Գերմանիան, Նիդերլանդները, Ավստրիան, Լյուքսեմբուրգը, Լիխտենշտեյնը միազգ պետություներ են։ Ֆրանսիան ունի նաև տեղաբնիկ ազգային փոքրամասնություններ։

Բելգիան, օրինակ երկազգ երկիր է, իսկ Շվեցարիայում բնակվում են երեք ազգություններ՝ ֆրանսիացիներ, գերմանացիներ, իտալացիներ։ Արևմտյան Եվրոպայի ժողովուրդների մեծ մասը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի գերմանական լեզվախմբին, փոքր մասը՝ կելտական և ռոմանական լեզվախմբերին։ Երկրների մի մասը գտնվում է «ժողովրդական աշնան», մյուսները՝ «ժողովրդական ձմռան» փուլերում։ Շատ երկրներում բնակչության միջին խտությունն ավելին է, քան 200 մարդ/քկմ։ Բնակչության 4/5 ապրում է քաղաքներում։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներն են Ավստրիան, Լուքսեմբուրգը, Բեգիան, Նիդերլանդները, Գերմանիան, Շվեցարիան, Լիխտենշտեյնը, Ֆրանսիան։

Արևմտյան Եվրոպայում բնակվում է երկրագնդի բնակչության միայն 3.3% -ը, բայց նրան բաժին է ընկնում համաշխարհային արդյունաբերական արտադրանքի 20%-ը։ Էներգետիկան խրախուսվում է ինչպես ներմուծվող, այնպես էլ սեփական ռեսուրսների վրա։ Սեփական ռեսուրսներով ավելի լավ են ապահովված Գերմանիան, Շվեցարիան, Ֆրանսիան և այլ երկրներ։ Բելգիայի համար ավելի բնորոշ է մետաղատար մեքենաշինությունը և գունավոր մետալուրգիան, Լյուքսեմբուրգի համար՝ պողպատաձուլությունը, Շվեցարիայի և Նիդերլանդների համար՝ ճշգրիտ և նուրբ մեքենաշինությունը։ Շվեցարիային է բաժին ընկնում աշխարհում թողարկվող ժամացույցների 1/3-ը։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներին բնորոշ է ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը։ Հողագործության մեջ առաջատարը ցորենի մշակություննէ 50 ց/հա միջին բերքատվությամբ։ Նիդերլանդներում առանձնահատուկ զարգացում է ստացել և արտահանող ճյուղ է դարձել ծաղկաբուծությունը։ Արևմտյան Եվրոպան տրանսպորտի բոլոր տեսակներով ամենահագեցած շրջանն է։ Զարգացած է նաև խողովակաշարային տրանսպորտը։ Արտահանում է՝ ծովային նավեր, քիմիկատներ, արհեստական մանրաթելեր, անասնապահական մթերքներև այլն։ Ներմուծում է նավթ, գազ, կիսաֆաբրիկատներ, պարենամթերք և այլն։

Տես նաև[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են