Եվրոպա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Եվրոպա
Եվրոպայի քաղաքական քարտեզը (Աֆրիկյան և Ասիական երկիրներ նաև տեսանելի են)

Եվրոպա, աշխարհի 6 աշխարհամասերից մեկը, կազմում է Եվրասիայի արևմտյան մասը։

Անվանում[խմբագրել]

«Եվրոպա» հունարեն բառը նշանակում է «արևմուտք»։ Եվրոպա անունը ծագել է հին հունական դիցաբանութան հերոս, փյունիկյան թագուհի Եվրոպայի անունից, ում փախցրել էր Զևսը։ Հին հույներն այդպես էին անվանում Հունաստանից արևմուտք ընկած տարածքները։

Աշխարհագրական տվյալներ[խմբագրել]

Եվրոպան իր մեծությամբ աշխարհի երկրորդ ամենափոքր աշխարհամասն է (10,180,000 կմ2, այսինքն Երկրագնդի 2 տոկոսը)։ Միակ աշխարհամասը, որ Եվրոպայից փոքր է՝ Ավստրալիան է։

Բնակչությունը կազմում է 731 մլն., այսինքն աշխարհի բնակչության 11 տոկոսը։ Եվրոպայի բնակչության խտությունը աշխարհի ամենամեծերից է։ Եվրոպայի ճշգրիտ սահմանների վերաբերյալ կարծիքները տարբերվում են։ Եվրոպայի ամենամեծ երկիրն իր բնակչությամբ Ռուսաստանն է, իսկ ամենափոքրը՝ Վատիկանը։

Մակերևույթ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Եվրոպայի մակերևույթ

Ջրագրություն[խմբագրել]

Եվրոպայում շատ են հարթավայրային լայն ու ջրառատ գետերը (ամենամեծերն են Վոլգան ու Դանուբը), կարճ ու սրնթաց լեռնային գետերը, անուշահամ ու աղի լճերը (ամենախոշոր լճերն են Լադոգան ու Օնեգան, ամենաղի լճերը՝ Էլտոնն ու Բասկունչակը)։ Եվրոպայի ափերը ողողող մեծաթիվ ծովերի ու ծոցերի ափերին կան նավերի կառանման համար հարմար շատ ծովախորշեր, ուր կառուցված են նավահանգիստներ։ Աշխարհի խոշորագույն նավահանգիստներից մեկը Ռոտերդամը, գտնվում է եվրոպական փոքր երկրներից մեկում՝ Նիդերլանդներում։

Կլիմա[խմբագրել]

Եվրոպայի կլիման բազմաբնույթ է, հյուսիսում, հատկապես Բևեռային շրջանից այն կողմ, խստաշունչ է, Եվրոպայի մեծ մասում՝ չափավոր, Միջերկրական ու Սև ծովերի ափերին՝ մեղմ։

Բուսական և կենդանական աշխարհ[խմբագրել]

Եվրոպայի մշակված դաշտերում այսօր աճում են ցորեն, աշորա, վարսակ, գարի, հնդկացորեն, այգիներում՝ խաղող, ձիթենի, նարնջենի, խնձորենի, տանձենի, սալորենի և այլն*

Եվրոպական անտառներում ապրում են զանազան թռչուններ՝ կկու, փայտփորիկ, երաշտահավ, ճնճղուկ, ծիծեռնակ, ցախաքլոր, աքար, կաքավ, սոխակ, շիկահավ և այլ թռչնատեսակներ։ Իսկ ամռանը Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի զառիթափ ափերին, ժայռերի վրա, թռչունները ստեղծում են իրենց բնադրավայրերը՝ հսկայական թռչնաշուկաները, և ձագ հանում այնտեղ։ Այստեղ ապրում են նաև զանազան կենդանիներ, մասնավորապես՝ աղվես, սկյուռ, գայլ, արջ, նապաստակ և այլն։

Տեղակայվածություն[խմբագրել]

Հսկա թերակղզու նման, Եվրոպան երեք կողմից շրջապատված է օվկիանոսներով ու ծովերով։ Արևելքում Ասիայի հետ նրա ցամաքային սահմանն անցնում է նախկին Խորհրդային Միության տարածքով՝ հյուսիսից հարավ ձգվող Ուրալյան լեռներով, Էմբա և Մանիչ գետերով։

Եվրոպայի ֆիզիկական քարտեզ

Պետություններ[խմբագրել]

Եվրոպայում կան ավելի քան 30 պետություն։ Եվրոպայում են մի շարք խոշոր պետություններ, օրինակ Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան։ Այս աշխարհամասում են գտնվում նաև գաճաճ պետությունները։ Եվրոպան շատ խիտ է բնակեցված, այնտեղ կան բարձր արդյունաբերությամբ բազմաթիվ քաղաքներ։

Եվրոպայի երկրները

երկիր ու դրոշ մակերես
(կմ²)
բնակչություն
բնակչության խտությունը
(1 մարդ կմ²)
մայրաքաղաք
Flag of Azerbaijan.svgԱդրբեջան 86600 9,000,000 97 Բաքու
Flag of Albania.svgԱլբանիա 28748 3,600,523 125.2 Տիրանա
Flag of Andorra.svgԱնդորրա 468 68403 146.2 Անդորա լա Վելյա
Flag of Austria.svgԱվստրիա 83858 8,169,929 97.4 Վիեննա
Flag of Belarus.svgԲելառուս 207600 10,335,382 49.8 Մինսկ
Flag of Belgium.svgԲելգիա 30510 10,274,595 336.8 Բրյուսել
Flag of Bosnia and Herzegovina.svgԲոսնիա և Հերցոգովինա 51129 3,843,126 75.2 Սարաևո
Flag of Bulgaria.svgԲուլղարիա 110910 7,621,337 68.7 Սոֆիա
Flag of Denmark.svgԴանիա 43094 5,564,219 129 Կոպենհագեն
Flag of Estonia.svgԷստոնիա 45226 1,415,681 31.3 Տալլին
Flag of Croatia.svgԽորվաթիա 56542 4,437,460 77.7 Զագրեբ
Flag of Cyprus.svgԿիպրոս 9251 788,457 85 Նիկոսիա
Flag of Armenia.svgՀայաստան[1] 29800 3,229,900 101 Երևան
Flag of the Czech Republic.svgՉեխիա 78866 10,256,760 130.1 Պրագա
Flag of Georgia.svgՎրաստան 69700 4,661,473 64 Թբիլիսի
Flag of Germany.svgԳերմանիա 357021 83,251,851 233.2 Բեռլին
Flag of Turkey.svgԹուրքիա 783562 71,517,100 93 Անկարա
Flag of Iceland.svgԻսլանդիա 103000 307,261 2.7 Ռեյկյավիկ
Flag of Ireland.svgԻռլանդիա 70280 4,234,925 60.3 Դուբլին
Flag of Spain.svgԻսպանիա 504851 45,061,274 89.3 Մադրիդ
Flag of Italy.svgԻտալիա 301230 58,751,711 191.6 Հռոմ
Flag of Latvia.svgԼատվիա 64589 2,366,515 36.6 Ռիգա
Flag of Poland.svgԼեհաստան 312685 38,625,478 123.5 Վարշավա
Flag of Liechtenstein.svgԼիխտենշտեյն 160 32,842 205.3 Վադուց
Flag of Lithuania.svgԼիտվա 65200 3,601,138 55.2 Վիլնյուս
Flag of Luxembourg.svgԼուքսեմբուրգ 2586 448,569 173.5 Լուքսեմբուրգ
Flag of Greece.svgՀունաստան 131940 10,645,343 80.7 Աթենք
Flag of Hungary.svgՀունգարիա 93030 10,075,034 108.3 Բուդապեշտ
Flag of Malta.svgՄալթա 316 397,499 1,257.9 Վալետա
Flag of Macedonia.svgՄակեդոնիա 25713 2,054,800 81.1 Սկոպյե
Flag of the United Kingdom.svgՄիացյալ Թագավորություն 244820 61,100,835 244.2 Լոնդոն
Flag of Moldova.svgՄոլդովա 33843 4,434,547 131.0 Քիշնև
Flag of Monaco.svgՄոնակո 1.95 31,987 16,403.6 Մոնակո
Flag of Montenegro.svgՄոնտենեգրո 13812 616,258 44.6 Պոդգորիցա
Flag of the Netherlands.svgՆիդերլանդներ 41526 16,318,199 393.0 Ամստերդամ
Flag of Norway.svgՆորվեգիա 324220 4,525,116 14.0 Օսլո
Flag of Sweden.svgՇվեդիա 449964 9,090,113 19.7 Ստոկհոլմ
Flag of Switzerland.svgՇվեյցարիա 41290 7,507,000 176.8 Բեռն
Flag of Portugal.svgՊորտուգալիա 91568 10,409,995 110.1 Լիսաբոն
Flag of Romania.svgՌումինիա 238391 21,698,181 91.0 Բուխարեստ
Flag of San Marino.svgՍան Մարինո 61 27,730 454.6 Սան Մարինո
Flag of Serbia.svgՍերբիա 88361 7,495,742 89.4 Բելգրադ
Flag of Slovakia.svgՍլովակիա 48845 5,422,366 111.0 Բրատիսլավա
Flag of Slovenia.svgՍլովենիա 20273 1,932,917 95.3 Լյուբլյանա
Flag of the Vatican City.svgՎատիկան Քաղաք 0.44 900 2,045.5 Վատիկան Քաղաք
Flag of Ukraine.svgՈւկրաինա 603700 48,396,470 80.2 Կիև
Flag of Finland.svgՖինլանդիա 336593 5,157,537 15.3 Հելսինկի
Flag of France.svgՖրանսիա 547030 63,182,000 115.5 Փարիզ
հանրագումար 10,180,000 731,000,000 70

Արևմտյան Եվրոպա[խմբագրել]

Արևմտյան Եվրոպա է կոչվում Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան հատվածը, որն ընկած է Հյուսիսային ծովի և Միջերկրական ծովի կենտրոնական հատվածի միջև։ Արևմտյան Եվրոպայի երկրները ըստ պետական կառուցվածքի բաժանվում են երեք խմբի.

  1. սահմանադրական միապետություններ՝ Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ, Նիդերլանդներ, Լիխտենշտեյն
  2. դաշնային խորհրդարանական հանրապետություններ՝ Ավստրիա, Գերմանիա, Շվեյցարիա
  3. ունիտար նախագահական հանրապետություն՝ Ֆրանսիա։

Արևմտյան Եվրոպան զբաղեցնում է 1.1 մլն քկմ տարածք։ Բնակչությունը 187 մլն է։

Արևմտյան Եվրոպան աչքի է ընկնում բազմատեսակ օգտակար հանածոների զգալի պաշարներով։ Հատկապես շատ են քարածխի պաշարները, նշանավոր է Ռուրի(Գերմանիա) ածխային ավազանը։ Համեմատաբար քիչ են նավթի պաշարները։ Գազի զգալի պաշարներ կան Նիդերլանդներում, երկաթի պաշարներ՝ Լոթարինգիայում (Ֆրանսիա)։ Կլիման մեղմ է. ձմեռը ցուրտ չէ, ամառն էլ զով է։ Որքան շարժվում ենք դեպի արևելք, այնքան թուլանում է օվկիանոսի ազդեցությունը, կլիման բարեխառն ծովայինից անցնում է բարեխառն ցամաքային։ Արևմտյան Եվրոպան հարուստ է ջրառատ նավարկելի գետերով (Օդեր, Էլբա, Սեն, Լուարա, Հռենոս), որոնք իրար հետ կապված են նավարկելի ջրանցքներով։

Արևմտյան Եվրոպայի բնակչությունը աչքի է ընկնում ազգային կազմի խայտաբղետությամբ Երկրների մի մասը՝ Գերմանիան, Նիդերլանդները, Ավստրիան, Լյուքսեմբուրգը, Լիխտենշտեյնը միազգ պետություներ են։ Ֆրանսիան ունի նաև տեղաբնիկ ազգային փոքրամասնություններ։

Բելգիան, օրինակ երկազգ երկիր է, իսկ Շվեցարիայում բնակվում են երեք ազգություններ՝ ֆրանսիացիներ, գերմանացիներ, իտալացիներ։ Արևմտյան Եվրոպայի ժողովուրդների մեծ մասը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի գերմանական լեզվախմբին, փոքր մասը՝ կելտական և ռոմանական լեզվախմբերին։ Երկրների մի մասը գտնվում է «ժողովրդական աշնան», մյուսները՝ «ժողովրդական ձմռան» փուլերում։ Շատ երկրներում բնակչության միջին խտությունն ավելին է, քան 200 մարդ/քկմ։ Բնակչության 4/5 ապրում է քաղաքներում։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներն են Ավստրիան, Լուքսեմբուրգը, Բեգիան, Նիդերլանդները, Գերմանիան, Շվեցարիան, Լիխտենշտեյնը, Ֆրանսիան։

Արևմտյան Եվրոպայում բնակվում է երկրագնդի բնակչության միայն 3.3% -ը, բայց նրան բաժին է ընկնում համաշխարհային արդյունաբերական արտադրանքի 20%-ը։ Էներգետիկան խրախուսվում է ինչպես ներմուծվող, այնպես էլ սեփական ռեսուրսների վրա։ Սեփական ռեսուրսներով ավելի լավ են ապահովված Գերմանիան, Շվեցարիան, Ֆրանսիան և այլ երկրներ։ Բելգիայի համար ավելի բնորոշ է մետաղատար մեքենաշինությունը և գունավոր մետալուրգիան, Լյուքսեմբուրգի համար՝ պողպատաձուլությունը, Շվեցարիայի և Նիդերլանդների համար՝ ճշգրիտ և նուրբ մեքենաշինությունը։ Շվեցարիային է բաժին ընկնում աշխարհում թողարկվող ժամացույցների 1/3-ը։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներին բնորոշ է ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը։ Հողագործության մեջ առաջատարը ցորենի մշակություննէ 50 ց/հա միջին բերքատվությամբ։ Նիդերլանդներում առանձնահատուկ զարգացում է ստացել և արտահանող ճյուղ է դարձել ծաղկաբուծությունը։ Արևմտյան Եվրոպան տրանսպորտի բոլոր տեսակներով ամենահագեցած շրջանն է։ Զարգացած է նաև խողովակաշարային տրանսպորտը։ Արտահանում է՝ ծովային նավեր, քիմիկատներ, արհեստական մանրաթելեր, անասնապահական մթերքներև այլն։ Ներմուծում է նավթ, գազ, կիսաֆաբրիկատներ, պարենամթերք և այլն։

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Որոշ քարտեզներում Հայաստանը Եվրոպա աշխարհամասի տարածքում չի գտնվում։
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են