Եվրոպա

Եվրոպա

Եվրոպայի քաղաքական քարտեզը (Աֆրիկյան և Ասիական երկիրներ նաև տեսանելի են)

Եվրոպան աշխարհի 6 աշխարհամասերից մեկն է, կազմում է Եվրասիայի արևմտյան մասը։

«Եվրոպա» հունարեն բառը նշանակում է «արևմուտք»։ Եվրոպա անունը ծագել է հին հունական դիցաբանութան հերոս, փյունիկյան թագուհի Եվրոպայի անունից, ում փախցրել էր Զևսը: Հին հույներն այդպես էին անվանում Հունաստանից արևմուտք ընկած տարածքները։

Աշխարհագրական տվյալներ

Եվրոպան իր մեծությամբ աշխարհի երկրորդ ամենափոքր աշխարհամասն է(10,180,000 քառակուսի կիլոմետր, այսինքն Երկրագնդի 2 տոկոսը)։ Միակ աշխարհամասը, որ Եվրոպայից փոքր է` Ավստրալիան է: Բնակչությունը կազմում է 731 մլն., այսինքն աշխարհի բնակչության 11 տոկոսը։ Եվրոպայի բնակչության խտությունը աշխարհի ամենամեծերից է։ Եվրոպայի ճշգրիտ սահմանների վերաբերյալ կարծիքները տարբերվում են: Եվրոպայի ամենամեծ երկիրն իր բնակչությամբ Ռուսաստանն է, իսկ ամենափոքրը Վատիկանն է։

Մակերևույթ

     Հիմնական հոդված ՝ Եվրոպայի մակերևույթ

Ջրագրություն

Եվրոպայում շատ են հարթավայրային լայն ու ջրառատ գետերը (ամենամեծերն են Վոլգան ու Դանուբը), կարճ ու սրնթաց լեռնային գետերը, անուշահամ ու աղի լճերը (ամենախոշոր լճերն են Լադոգան ու Օնեգան, ամենաղի լճերը` Էլտոնն ու Բասկունչակը)։ Եվրոպայի ափերը ողողող մեծաթիվ ծովերի ու ծոցերի ափերին կան նավերի կառանման համար հարմար շատ ծովախորշեր, ուր կառուցված են նավահանգիստներ: Աշխարհի խոշորագույն նավահանգիստներից մեկը Ռոտերդամը, գտնվում է եվրոպական փոքր երկրներից մեկում՝ Նիդերլանդներում։

Կլիմա

Եվրոպայի կլիման բազմաբնույթ է, հյուսիսում, հատկապես Բևեռային շրջանից այն կողմ, խստաշունչ է, Եվրոպայի մեծ մասում՝ չափավոր, Միջերկրական ու Սև ծովերի ափերին՝ մեղմ։

Բուսական և կենդանական աշխարհ

Եվրոպայի մշակված դաշտերում այսօր աճում են ցորեն, աշորա, վարսակ, գարի, հնդկացորեն, այգիներում՝ խաղող, ձիթենի, նարնջենի, խնձորենի, տանձենի, սալորենի և այլն*

Եվրոպական անտառներում ապրում են զանազան թռչուններ՝ կկու, փայտփորիկ, երաշտահավ, ճնճղուկ, ծիծեռնակ, ցախաքլոր, աքար, կաքավ, սոխակ, շիկահավ և այլ թռչնատեսակներ։ Իսկ ամռանը Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի զառիթափ ափերին, ժայռերի վրա, թռչունները ստեղծում են իրենց բնադրավայրերը՝ հսկայական թռչնաշուկաները, և ձագ հանում այնտեղ: Այստեղ ապրում են նաև զանազան կենդանիներ, մասնավորապես` աղվես, սկյուռ, գայլ, արջ, նապաստակ և այլն։

Տեղակայվածություն

Հսկա թերակղզու նման, Եվրոպան երեք կողմից շրջապատված է օվկիանոսներով ու ծովերով: Արևելքում Ասիայի հետ նրա ցամաքային սահմանն անցնում է նախկին Սովետական Միության տարածքով՝ հյուսիսից հարավ ձգվող Ուրալյան լեռներով, Էմբա և Մանիչ գետերով։

Պետություններ

Եվրոպայում կան ավելի քան 30 պետություն։ Նախկին ՍՍՀՄ-ի արևմտյան մասը նույնպես գտնվում է Եվրոպայում։ Եվրոպայում են նաև կապիտալիստական մի շարք խոշոր պետություններ, օրինակ Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան։ Այս աշխարհամասում են գտնվում նաև գաճաճ պետությունները։ Եվրոպան շատ խիտ է բնակեցված, այնտեղ կան բարձր արդյունաբերությամբ բազմաթիվ քաղաքներ։

Եվրոպայի երկրները

երկիր ու դրոշ	մակերես (կմ²)	բնակչություն	բնակչության խտությունը (1 մարդ կմ²)	մայրաքաղաք
Ադրբեջան	86,600	9,000,000	97	Բաքու
Ալբանիա	28,748	3,600,523	125.2	Տիրանա
Անդորրա	468	68,403	146.2	Անդորա լա Վելյա
Ավստրիա	83,858	8,169,929	97.4	Վիեննա
Բելառուս	207,600	10,335,382	49.8	Մինսկ
Բելգիա	30,510	10,274,595	336.8	Բրյուսել
Բոսնիա և Հերցոգովինա	51,129	3,843,126	75.2	Սարաևո
Բուլղարիա	110,910	7,621,337	68.7	Սոֆիա
Դանիա	43,094	5,564,219	129	Կոպենհագեն
Էստոնիա	45,226	1,415,681	31.3	Տալլին
Խորվաթիա	56,542	4,437,460	77.7	Զագրեբ
Կիպրոս	9,251	788,457	85	Նիկոսիա
Հայաստան	29,800	3,229,900	101	Երևան
Չեխիա	78,866	10,256,760	130.1	Պրագա
Վրաստան	69,700	4,661,473	64	Թբիլիսի
Գերմանիա	357,021	83,251,851	233.2	Բեռլին
Թուրքիա	783,562	71,517,100	93	Անկարա
Իսլանդիա	103,000	307,261	2.7	Ռեյկյավիկ
Իռլանդիա	70,280	4,234,925	60.3	Դուբլին
Իսպանիա	504,851	45,061,274	89.3	Մադրիդ
Իտալիա	301,230	58,751,711	191.6	Հռոմ
Լատվիա	64,589	2,366,515	36.6	Ռիգա
Լեհաստան	312,685	38,625,478	123.5	Վարշավա
Լիխտենշտեյն	160	32,842	205.3	Վադուց
Լիտվա	65,200	3,601,138	55.2	Վիլնյուս
Լուքսեմբուրգ	2,586	448,569	173.5	Լուքսեմբուրգ
Հունաստան	131,940	10,645,343	80.7	Աթենք
Հունգարիա	93,030	10,075,034	108.3	Բուդապեշտ
Ղազախստան border|100px	2,724,900	15,217,711	5.6	Աստանա
Մալթա	316	397,499	1,257.9	Վալետա
Մակեդոնիա	25,713	2,054,800	81.1	Սկոպյե
Միացյալ Թագավորություն	244,820	61,100,835	244.2	Լոնդոն
Մոլդովա	33,843	4,434,547	131.0	Քիշնև
Մոնակո	1.95	31,987	16,403.6	Մոնակո
Մոնտենեգրո	13,812	616,258	44.6	Պոդգորիցա
Նիդերլանդներ	41,526	16,318,199	393.0	Ամստերդամ
Նորվեգիա	324,220	4,525,116	14.0	Օսլո
Շվեդիա	449,964	9,090,113	19.7	Ստոկհոլմ
Շվեյցարիա	41,290	7,507,000	176.8	Բեռն
Պորտուգալիա	91,568	10,409,995	110.1	Լիսաբոն
Ռումինիա	238,391	21,698,181	91.0	Բուխարեստ
Ռուսաստան	17,075,400	142,200,000	8.3	Մոսկվա
Սան Մարինո	61	27,730	454.6	Սան Մարինո
Սերբիա	88,361	7,495,742	89.4	Բելգրադ
Սլովակիա	48,845	5,422,366	111.0	Բրատիսլավա
Սլովենիա	20,273	1,932,917	95.3	Լյուբլյանա
Վատիկան Քաղաք	0.44	900	2,045.5	Վատիկան Քաղաք
Ուկրաինա	603,700	48,396,470	80.2	Կիև
Ֆինլանդիա	336,593	5,157,537	15.3	Հելսինկի
Ֆրանսիա	547,030	63,182,000	115.5	Փարիզ
հանրագումար	10,180,000	731,000,000	70

Արևմտյան Եվրոպա

Արևմտյան Եվրոպա է կոչվում Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան հատվածը, որն ընկած է Հյուսիսային ծովի և Միջերկրական ծովի կենտրոնական հատվածի միջև: Արևմտյան Եվրոպայի երկրները ըստ պետական կառուցվածքի բաժանվում են երեք խմբի.

1. սահմանադրական միապետություններ՝ Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ, Նիդերլանդներ, Լիխտենշտեյն
2. դաշնային խորհրդարանական հանրապետություններ՝ Ավստրիա, Գերմանիա, Շվեյցարիա
3. ունիտար նախագահական հանրապետություն՝ Ֆրանսիա։

Արևմտյան Եվրոպան զբաղեցնում է 1.1 մլն քկմ տարածք։ Բնակչությունը 187 մլն է։

Արևմտյան Եվրոպան աչքի է ընկնում բազմատեսակ օգտակար հանածոների զգալի պաշարներով։ Հատկապես շատ են քարածխի պաշարները, նշանավոր է Ռուրի(Գերմանիա) ածխային ավազանը։ Համեմատաբար քիչ են նավթի պաշարները։ Գազի զգալի պաշարներ կան Նիդերլանդներում, երկաթի պաշարներ՝ Լոթարինգիայում (Ֆրանսիա)։ Կլիման մեղմ է. ձմեռը ցուրտ չէ, ամառն էլ զով է։ Որքան շարժվում ենք դեպի արևելք, այնքան թուլանում է օվկիանոսի ազդեցությունը, կլիման բարեխառն ծովայինից անցնում է բարեխառն ցամաքային: Արևմտյան Եվրոպան հարուստ է ջրառատ նավարկելի գետերով (Օդեր, Էլբա, Սեն, Լուարա, Հռենոս), որոնք իրար հետ կապված են նավարկելի ջրանցքներով։

Արևմտյան Եվրոպայի բնակչությունը աչքի է ընկնում ազգային կազմի խայտաբղետությամբ Երկրների մի մասը՝ Գերմանիան, Նիդերլանդները, Ավստրիան, Լյուքսեմբուրգը, Լիխտենշտեյնը միազգ պետություներ են։ Ֆրանսիան ունի նաև տեղաբնիկ ազգային փոքրամասնություններ։

Բելգիան, օրինակ երկազգ երկիր է, իսկ Շվեցարիայում բնակվում են երեք ազգություններ՝ ֆրանսիացիներ, գերմանացիներ, իտալացիներ։ Արևմտյան Եվրոպայի ժողովուրդների մեծ մասը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի գերմանական լեզվախմբին, փոքր մասը՝ կելտական և ռոմանական լեզվախմբերին։ Երկրների մի մասը գտնվում է «ժողովրդական աշնան», մյուսները՝ «ժողովրդական ձմռան» փուլերում։ Շատ երկրներում բնակչության միջին խտությունն ավելին է, քան 200 մարդ/քկմ: Բնակչության 4/5 ապրում է քաղաքներում։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներն են Ավստրիան, Լուքսեմբուրգը, Բեգիան, Նիդերլանդները, Գերմանիան, Շվեցարիան, Լիխտենշտեյնը, Ֆրանսիան։

Արևմտյան Եվրոպայում բնակվում է երկրագնդի բնակչության միայն 3.3% -ը, բայց նրան բաժին է ընկնում համաշխարհային արդյունաբերական արտադրանքի 20%-ը։ Էներգետիկան խրախուսվում է ինչպես ներմուծվող, այնպես էլ սեփական ռեսուրսների վրա: Սեփական ռեսուրսներով ավելի լավ են ապահովված Գերմանիան, Շվեցարիան, Ֆրանսիան և այլ երկրներ։ Բելգիայի համար ավելի բնորոշ է մետաղատար մեքենաշինությունը և գունավոր մետալուրգիան, Լյուքսեմբուրգի համար՝ պողպատաձուլությունը, Շվեցարիայի և Նիդերլանդների համար՝ ճշգրիտ և նուրբ մեքենաշինությունը։ Շվեցարիային է բաժին ընկնում աշխարհում թողարկվող ժամացույցների 1/3-ը։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներին բնորոշ է ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը։ Հողագործության մեջ առաջատարը ցորենի մշակություննէ 50 ց/հա միջին բերքատվությամբ։ Նիդերլանդներում առանձնահատուկ զարգացում է ստացել և արտահանող ճյուղ է դարձել ծաղկաբուծությունը։ Արևմտյան Եվրոպան տրանսպորտի բոլոր տեսակներով ամենահագեցած շրջանն է։ Զարգացած է նաև խողովակաշարային տրանսպորտը։ Արտահանում է՝ ծովային նավեր, քիմիկատներ, արհեստական մանրաթելեր, անասնապահական մթերքներև այլն։ Ներմուծում է նավթ, գազ, կիսաֆաբրիկատներ, պարենամթերք և այլն։

Տես նաև

• Եվրամիություն
• Եվրոպա (այլ կիրառումներ)

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝

Եվրոպաին