Ազատականություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ազատականություն, լիբերալիզմ (ֆր.libéralisme) քաղաքական, փիլիսոփայական և տնտեսական գաղափարախոսություն է, որի հիմքում դրված է անհատի ազատությունը և իրավունքները մնացած բոլոր հասարակական ինստիտուտների նկատմամբ գերակայող լինելու սկզբունքը։ Այն սկիզբ է առել 17-18-րդ դարերում որպես քաղաքական ասպարեզ իջած խոշոր բուրժուազիայի, լուսավորության դարաշրջանի ապստամբության և մարդասիրության գաղափարախոսություն, որը պայքարի էր մտել բացարձակ տիրապետության ու արտոնյան խավի, հատկապես նրա տնտեսական հիմքի դեմ։ Լիբերալիզմի ակունքներում կանգնած են ժամանակի խոշորագույն մտածողներ Ջոն Լոկը, Թոմաս Ջեֆերսոնը, Շարլ Լուի դե Մոնտեսքյոն, Թոմաս Հոբսը։

Հայտնի Լիներալիզմի կողմնակիցներ[խմբագրել]

Լիբերալիզմի հիմնադրույթները[խմբագրել]

Ժողովրդին առաջնորդող ազատությունը, Էժեն Դելակրուա, 1830թ, Լուվր

Լիիրավ միապետների և կաթոլիկ եկեղեցու վայրագությունները չհանդուրժելու հետևանքով առաջացավ լիբերալիզմը (ազատականություն)։ Լիբերալիզմը մերժում է շատ դրույթներ, պետությունների տեսության նախկին հիմքերը՝ ինչպիսիք են՝ միապետերի աստվածատուր իշխանությունը և կրոնի դերը, որպես իրատեսության միակ աղբյուր։ Դրա փոխարեն լիբերալիզմը առաջարկում է իրենը՝[1]

  • սկզբունքներ, որոնք երաշխավորվում են բնությունից (ներառում է՝ կյանքի, անձնական ազատության և սեփականատիրության իրավունքը)
  • քաղաքացիական իրավունքների երաշխավորում
  • բոլոր քաղաքացիների իրավահավասարություն
  • առևտրային էկոնոմիկայի հիմնադրում
  • կառավարության պատասխանատվության և պետական իշխանության թափանցիկության երաշխիք ժողովրդի համար

Պետական իշխանության ազդեցությունը սրանով հասցվում է փոքրագույնի, որոնք անհրաժեշտ են լիբերալիզմի սկզբունքների ապահովման համար։ Ինչպես նաև ժամանակակից լիբերալիզմը հավանություն է տալիս բաց հասարակությանը, հիմնական իդեալիստական ուսմունքի և պետության ժողովրդավարական կառավարման վրա, այն պայմանով, որ չեն խախտվի ազգային փոքրամասնությունների և առանձին քաղաքացիների իրավունքները։

Լիբերալիզմի ժամանակակից ճյուղերից ոմանք ավելի հանդուրժողական են ազատ շուկայի պետական կարգավորմանը, որն արվում է հաջողության հասնելու հնարավորության հավասարության ապահովման համար, համընդհանուր կրթության ու բնակչության շահույթի տարբերության պակասեցման համար: Այս հայացքի հետևորդները համարում են, որ քաղաքական համակարգը պետք է ներառի սոցիալական պետության տարրեր՝ ներառյալ գործազրկության համար պետական նպաստը, տնանկների համար հանրակացարաններն ու անվճար առողջապահությունը: Այս ամենը չի հակասում լիբերալիզմի հիմունքներին:

Համաձայն լիբերալիզմի՝ պետական իշխանությունը գոյություն ունի միայն ի օգուտ քաղաքացու, ու երկրի քաղաքական ղեկավարությունը կարող է իրականացվել միայն հասարակական փոխհամաձայնության հիմքի վրա: Ներկայումս լիբերալիստական սկզբունքներին ամենահամապատասխան համակարգը համարվում է լիբերալիստական ժողովրդավարությունը:

Ակնարկ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Либеральный манифест / Пер. с англ. Бюро Фонда Фридриха Науманна. Оксфорд, Апрель 1947.