Պորտուգալիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից


República Portuguesa
Պորտուգալիայի Հանրապետություն
Պորտուգալիայի դրոշ Պորտուգալիայի զինանշանը
Ազգային հիմն՝
A Portuguesa
Պորտուգալիայի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Լիսաբոն
Պետական լեզու(ներ) պորտուգալերեն
Կառավարում Հանրապետություն
Անկախություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 92,391 կմ² 
 մղոն² 
 -  Ջրային (%) 0.5
Բնակչություն
 -  2012 նախահաշիվը 10,487,289 
 -  2011 մարդահամարը 10,562,178 
 -  Խտություն 115 /կմ² 
298 /մղոն²
Դրամական միավոր Եվրո (EUR)
Ժամային գոտի WET
 -  Ամռանը (DST) DST (UTC+1)
Ինտերնետ .pt
Հեռախոսային կոդ +351

Պորտուգալիա[1] (պորտ.՝ República Portuguesa), նախկինում նաև Փորթուգալիա [1], պետություն Հարավային Եվրոպայում, Պիրենեյան թերակղզում։ Արևելքից և հարավից սահանակից ի Ատլանտյան օվկիանոսին հյուսիսում և արևելքում Իսպանիայի հետ Մայրաքաղաքը Լիսաբոնն է։

Torre de Belém

Պատմություն[խմբագրել]

Ավելի քան 2000 տարի առաջ Պորտուգալիայի տարածքում ապրում էր լուզիտանների հնագույն ցեղը։ Նրանք զբաղեցնում էին Պիրենեյան թերակղզու այն մասը, որը հարում է Ատլանտյան օվկիանոսին։ Սակայն լուզիտանների հողը նվաճեցին հռոմեացիները և այնտեղ հիմնեցին Լուզիտանիա պրովինցիան։ Ավելի քան 11 հարուրամյակ հետո այդտեղ ստեղծվեց պետություն։ Երկիրը կառավարողներն ապրում էին Պորտուս Կալե կոչվող փոքրիկ տարածքում, և այդ պատճառով պետությունը կոչվեց Պորտուգալիա։ 500 տարի առաջ պորտուգալական թագավորները եվրոպական ամենահզոր տիրակալներից էին։ Վասկո դա Գամայի կողմից Հնդկաստան տանող ծովային ուղու հայտնագործումը 1498թ-ին սկզբնավորեց պորտուգալական նվաՃումներն Ասիայում և Աֆրիկայում։ Նոր ժամանակներում ազգային-ազատագրական պայքարի ծավալման հետևանքով Պորտուգալիան ստիպված եղավ հրաժարվել իր գաղութներից։ 1970-ական թվականներին անկախությունշնորհվեց Մոզամբիկին, Գվինեա բիսաու, Անգոլա գաղութներին։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Պորտուգալիա պետությունը գտնվում է Եվրոպայի ծայր հարավ-արևմուտքում՝ Պիրենեյան թերակղզու արևմուտքում։ Նրա կազմի մեջ են մտնում նաև Ատլանտյան օվկիանոսի Ազորյան և Մադեյրա կղզիները։ Ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերով։ Երկրի հյուսիսային մասը սարահարթային է։ Գերիշխում են 1000-1200 մ բարձրությունները։ Արևմուտքում լեռները զառիվայր իջնում են դեպի ապամերձ հարթավայրերը։

Օգտակար հանածոներ[խմբագրել]

Պորտուգալիան օգտակար հանածոներով հարուստ չէ. կան միայն վոլֆրամ ի(ամենախոշորը՝ Եվրոպայում), ուրանի (3-րդ տեղը Եվրոպայում), և անագի պաշարներ։

Բնություն[խմբագրել]

Կլիման մերձարևադարձային միջերկրածովային է՝ շոգ ամառով և անձրևային ձմեռով։ Խոշոր գետերն են Դորուն(Դուերո), Տեժուն և Գվադիանան։ Երկրի հարավային շրջաններում գերակշռում է միջերկրածովային տիպի բուսականությունը։ Անտառներն զբաղեցնում են տարածքի 5%-ը։ Լեռներում կան կաղնու, շագանակենու անտառներ, ափամերձ վայրերում՝ նոճու, խցանակաղնու, նվենու պուրակներ։ Շատ են լեռնային մարգագետինները։ Կենդանիներից տարածված են գայլը, աղվեսը, կզքիսը, իսպանական նապաստակը, ալժիրական ոզնին և այլն։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Պորտուգալիան զարգացած արդյունաբերական երկիր է։ Հնուց ի վեր համաշխարհային շուկա է արտահանում գինիներ որոշ գինիների անվանումներ դարձել են հատկանշական, օրինակ՝ պորտվեյն, մադեյրա, մուսկատել և այլն, պահածոյացած սարդինա ձուկ, խցանանյութ։ Մեքնաշինության ճյուղոերից առանձնանում են նավաշինությունն ու նավանորոգումը։ Զարգացած է նաև քիմիական արդյունաբերությունը։ Մանածագործական արտադրանքի մեծ մասն արտահանվում է։ Արգավանդ են Պորտուգալիայի հողերը։ Աճում են ցորեն, եգիպտացորեն, խաղող, նարնջենի, ձիթենի, խցանակաղնի։ Խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, ձիթապտղի մշակումը տարածված է ամենուրեք՝ հատկապես ափամերձ շրջաններում, Տեժու և Դորու գետերի հովիտներում։ Տնտեսության կարևոր ճյուղ է զբոսաշրջությունը, որի համար այստեղ առկա են առողջավայրային-զբոսաշրջային հանալի պայմաններ՝ նպաստավոր կլիմա, հարմար լողափեր, պատմաճարտարապետական հուշարձաններ, թանգարաններ։ Պորտուգալիա ժամանող զբոսաշրջիկների թիվը գրեթե հավասար է երկրի բնակչության թվաքանակին։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 53։ ISBN 99941-56-03-9։ 
Wiktfavicon en.svg Ընթերցեք Պորտուգալիա բացատրությունը հայերեն Վիքիբառարանում։