Ադամ Սմիթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Ադամ Սմիթ
անգլ.՝ Adam Smith
AdamSmith.jpg
Անուն Ադամ Սմիթ
Ծնվել է հունիսի 161723
Մահացել է հուլիսի 17, 1790 (67 տարեկանում)
Ազգություն Անգլիացի
Դպրոց/Ավանդ Արևմտյան փիլիսոփայություն
Գլխավոր հետաքրքրություններ Քաղաքական փիլիսոփայություն · Բարոյագիտություն · տնտեսագիտություն
Գրառելի գաղափարներ Դասական տնտեսագիտություն · ժամանակակից ազատ շուկա · աշխատանքի բաժանում
Ազդվել է Արիստոտել · Դեյվիդ Հյում · Ֆրենսիս Հատչեսոն · Բերնարդ Մանդեվիլ · Ֆրանսուա Կենե · Ժան Ժակ Ռուսո · Ջոն Լոք · Էդմոնդ Բյորկ
Ազդել է Ֆրեդերիկ Բաստիա · Միլթոն Ֆրիդմեն · Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկ · Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգել · Թոմաս Հոդսկին · Ջոն Մեյնարդ Քեյնս · Թոմաս Մալթուս · Կառլ Մարքս · Ջոն Ստյուարտ Միլ · Դեյվիդ Ռիկարդո · Կլոդ Անրի Սեն-Սիմոն · Ժան Բատիստ Սեյ · ԱՄՆ-ի հիմնադիր հայրեր
Կրոն Քրիստոնեություն
Adam Smith signature 1783.svg

Ադամ Սմիթ (անգլ.՝ Adam Smith, հունիսի 16, 1723, Շոտլանդիա -հուլիսի 17, 1790), անգլիացի տնտեսագետ և փիլիսոփա։

Հեղինակել է «Հետազոտություն ժողովուրդների հարստության բնույթի և պատճառների շուրջ» (1776) աշխատությունը։[1] Համարվում է ժամանակակից տնտեսագիտության տեսության հիմնադիրներից մեկը։

14 տարեկան հասակում ընդունվել է Գլազգոյի համալսարան, որտեղ երկու տարի ուսումնասիրել է փիլիսոփայություն, մաթեմատիկա, աստղագիտություն և հին լեզուներ, հատկապես հին հունարեն։ Նրան միշտ համարել են տարօրինակ, բայց խելացի մարդ։

1740 - 1746 թթ. կատարելագործել է իր գիտելիքները է Օքսֆորդի համալսարանում։ Սմիթի կարծիքով Օքսֆորդի համալսարանի դասախոսների մեթոդները հնացած էին և ցանկալի արդյունք չէին ապահովում ուսանողների համար, ինչի մասին նշված է նաև Սմիթի՝ «Ժողովրդների հարստության բնույթի ու պատճառների ուսումնասիրություն» աշխատության մեջ։ Օսքֆորդի համալսարանում ուսանելու տարիներին, սակայն, Սմիթը դեռ հետաքրքրված չէր տնտեսագիտությամբ։ Օքսֆորդի համալսարանն ավարտելուց հետո երկու տարի զբաղվել է ինքնակրթությամբ, ապա 1748 թ.-ից նշանակվել է դասախոս Էդինբուրգի համալսարանում, թեև սկզբնական շրջանում դասախոսությունները անգլիական գրականության վերաբերյալ էին, ապա իրավագիտության։ 1751 թ.-ից Ա.Սմիթը դասավանդել է Գլազգոյի համալսարանում մի քանի առարկաներ՝ տրամաբանություն, էթիկա, ճարտասանություն, իրավագիտություն և տնտեսագիտություն։

1759 թ. հրատարակվեց նրա առաջին աշխատությունը՝ «Բարոյական զգացմունքների տեսություն» վերնագրով, որի նյութը հավաքված էր նրա դասախոսություններից։ Աշխատանքում վերլուծված են վարքագծի բարոյական նորմերը, կանոնները, որոնք հասարակության մեջ ապահովում են սոցիալական կայունություն։ Իր աշխատանքում հեղինակը քննադատել է եկեղեցական բարքերը, քանի որ դեմ էր մարդկանց մեջ վախ սերմանելուն հանդերձյալ կյանքի հանդեպ։ Գլազգոյում Սմիթն ապրեց 12 տարի, ապա տեղափոխվեց Ֆրանսիա 1762 - 1764 թթ.։

1778 թ. Սմիթը նշանակվեց Շոտլանդիայի մաքսային հսկիչ Էդինբուրգում (4 այլ հսկիչների հետ միասին) 600 ֆունտ ստերլինգ աշխատավարձով, որը համարվում էր բավական մեծ հաստիք այդ ժամանակ։ Իր եկամուտը մեծամասամբ օգտագործել է բարեգործական նպատակներով, իսկ մահվանից հետո միակ կուտակած հարստությունը հսկայական գրադարանն էր։ Ա.Սմիթը մահացել է Էդինբուրգում 1790 թ. հուլիսի 17-ին աղիքային երկարատև հիվանդության պատճառով։

Սմիթի հիմնական գիտական գաղափարախոսություններից մեկը մարդուն դիտարկելն էր 3 տեսանկյունից՝ էթիկայի և բարոյականության, քաղաքացիական և պետական, ինչպես նաև տնտեսական։

Սմիթի կարևորագույն ներդրումը տնտեսագիտության տեսության մեջ այն էր, որ նա շուկան սկսեց դիտարկել որպես ինքնակարգավորվող համակարգ, որը գործում է իրեն հատուկ ներքին տնտեսական մեխանիզմներով։ Նա առաջ քաշեց «Անտեսանելի ձեռքի» տեսությունը (անգլ.՝ invisible hand of the market), որի համաձայն՝ կարելի է մի բանից օգուտ ստանալ միայն այլ անձանց պահանջմունքները բավարարելու միջոցով։ Այսինքն՝ շուկայի մասնակիցները իրենց ցանկալի արդյունքին են հասնում՝ ապահովելով նաև մյուս մասնակիցների շահերի իրացումը, իսկ բոլոր մասնակիցները՝ ժողովուրդների հարստությունը։ Այս սկզբունքով էլ շուկան դիտարկվում է որպես ինքնակարգավորվող ինքնուրույն համակարգ, որը գործում է անտեսանելի ձեռքի սկզբունքի հիման վրա՝ ի վերջո հասնելով հավասարակշռության վիճակի։ Օրինակ որևէ ապրանքի նկատմամբ պահանջարկի նվազումը հանգեցնում է դրա գնի նվազման, ինչն էլ՝ արտադրության ծավալների կրճատման, ուստի նվազում է նաև այդ ապրանքի արտադրության համար անհրաժեշտ ռեսուրսների պահանջարկը։ Արդյունքում ռեսուրսների բաշխումը նույնպես կատարվում է ինքնակարգավորման սկզբունքի հիման վրա։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Ռընե Ուելլեք, Օսթին Ուորրեն (2008)։ Գրականության տեսություն։ Երևան: Սարգիս Խաչենց, էջ 465։ 

Գրականություն[խմբագրել]

  • Tribe, Keith (2002)։ A Critical Bibliography of Adam Smith։ Pickering & Chatto։ ISBN 978-1-85196-741-4։ 
  • Viner, Jacob (1991)։ խմբ․ Douglas A. Irwin: Essays on the Intellectual History of Economics։ Princeton, New Jersey: Princeton University Press։ ISBN 0-691-04266-7։