Բարոյագիտություն

Վիքիփեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Էթիկա-ից)

Բարոյագիտություն կամ էթիկան (Հունարեն՝ Ηθική) գիտություն է բարոյականության մասին: Անձի բարոյական աշխարհում ներառված են բարությունը, ճշմարտասիրությունը, գեղեցիկի հանդեպ ձգտումը, պարտքի զգացումը, պատասխանատվությունը, իդեալները, խիղճը, արդարությունը, ազատությունը, ընկերությունը, սերը: Էթիկան փիլիսոփայական ուսմունք է բարոյականության էության, նրա կառուցվածքի, զարգացման, գործառնությունների, օրենքների և հասարակության մեջ նրա ունեցած դերի մասին: Կարելի է ասել, որ էթիկան անձի բարոյական վարքի չափորոշիչ համակարգն է: Էթիկա տերմինը երբեմն օգտագործվում է նաև որոշակի սոցիալական խմբի բարոյական և բարոյագիտական նորմերի համակարգի նշանակման համար:

Բովանդակություն

[խմբագրել] Էթիկայի հիմնական խնդիրները

[խմբագրել] Էթիկական արժեքների դասակարգումը

  • Մարդկային գլխավոր արժեքները, որոնք ավելի կամ պակաս չափով մտնոււմ են բոլոր հնացած էթիկական արժեքների մեջ (կյանքի, գիտակցության, գործունեության, տառապանքի, ուժի, կամքի ազատության, կանխատեսման, նպատակաուղղվածության արժեքը),
  • Առաքինությունները (արդարություն, իմաստություն, քաջություն, ինքնատիրապետում, սերը մերձավորի նկատմամբ, ճշմարտացիություն և անկեղծություն, հավատարմություն և նվիրվածություն, բարություն և կարեկցանք, վստահություն և հավատ, համեստություն և հնազանդություն, ուրիշների նկատմամբ վերաբերմունքի արժեքը),
  • Ավելի մասնավոր էթիկական արժեքները (սերը ամենահեռավորի նկատմամբ, սեփական հոգևոր հարստությունը ուրիշներին նվիրելու կարողությունը, անհատականության արժեքը, դեպի ուրիշի անհատականության իդեալական արժեքն ուղղված սերը):

[խմբագրել] Էթիկայի պատմությունը

[խմբագրել] Կարճ ակնարկ

  • Տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է Արիստոտելի կողմից որպես «պրակտիկ» փիլիսոփայության հետազոտության յուրահատուկ ոլորտի նշանակում, քանի որ այն փորձում է պատասխանել Ի՞նչ պետք է անենք մենք հարցին: Էթիկայի հիմնական նպատակը Արիստոտելը անվանում էր երջանկություն՝ հոգու գործունեություն լիարժեք բարերարությամբ, այսինքն՝ ինքնաիրացում: Մարդու ինքնաիրացումը խելամիտ արարքներն են, որոնք խուսափում են ծայրահեղություններից և պահում են ոսկե միջինը: Այդ պատճառով հիմնական բարերարությունը չափավորությունն է և խելամտությունը:
  • Էթիկայի, այսպես կոչված, «ոսկե կանոնը»՝ «մի՛ արա ուրիշներին այն, ինչ չես ցանկանում քեզ», գոյություն ուներ այս կամ այն տեսքով անկախ տարբեր մշակույթներում: Այն առկա է Կոնֆուցիոսի մոտ, հանդիպում է Միշնայում:
  • Էթիկակական տեսությունների զարգացման ընթացքում փիլիսոփաները հանդիպեցին տերմինաբանության ունիֆիկացման զգալի բարդությունների, քանի որ տարբեր տեսություններում բազային էին հայտարարվում տարբեր հասկացություններ, հաճախ անորոշ, սուբյեկտիվ կամ հակասական (բարի և չար, կյանքի իմաստ և այլն):
  • Ավելին այդ փաստի ուժին, որ էթիկան դիտարկում է ենթագիտակցական պաշտպանական մեխանիզմին վերաբերող անհատական բարոյականությունը, խորը վերլուծությունը բարդանում է հոգեբանական պաշտպանության աշխատելու շնորհիվ, որը արգելափակում է ենթագիտակցական հարմարանքների կրիտիկական [[վերլուծություն[[ը:
  • Կրոնական էթիկական համակարգերի յուրահատկությունները կայանում են նրանում, որ անձնավորված աստված պարունակող կրոններում աստված համարվում է բարոյականության օբյեկտ: Բազային են դառնում կրոնով որպես աստվածային հայտարարված հրամայական նորմերը, հասարակական հարաբերությունների էթիկան որպես բարոյական պարտավորությունների համակարգ հասարակության նկատմամբ լրացվում է (կամ փոխարինվում է) աստվածային էթիկայով՝ բարոյական պարտավորությունների համակարգով աստծու նկատմամբ, ընդհուպ մինչեվ այն, որը կարող է կոնֆլիկտի մեջ մտնել (երբեմն սոցիալական կամ նույնիսկ մասսայական) հասարակական բարոյականության հետ:
  • Հարկ է նկատի ունենալ, որ էթիկայի ուսումնասիրությունները անց են կացվում գլխավորապես մտահորիզոնին սեփական օրինակի վրա ուսումնասիրությամբ, և այդ պատճառով հաճախ էթիկայի նկատմամբ անհատի սկզբունքների և սահմանափակումների գեներացման առատությամբ:
  • Էթիկայի՝ որպես ժամանակակից գիտության հիմնական թերություններից մեկն մեթոդաբանորեն ճշգրիտ օբյեկտիվ հետազոտությունների էթիկական աշխարհայացքի գործնականում ամբողջական բացակությունը:

[խմբագրել] Էթիկայի ժամանակակից վիճակը

  • Ժամանակակից լինելը մի կողմից բերում է էթիկայի իրացմանը (նիհիլիզմ), մյուս կողմից էթիկական դաշտի ընդլայնմանը՝ բարու հասկացությունը տարածվում է բնության հետ փոխհարաբերության վրա (կենսակենտրոնամետ էթիկա, նայել նաև Ռերիխի Կենդանի Էթիկան) և գիտական փորձերը (կենսաէթիկա).
  • Ֆեմինիզմի ալիքի վրա էթիկան ստացել է գենդերային բացատրություն՝ աբստրակտ հումանիստության կամ մարդկայնության (որոնց քննադատությունը հասել է գագաթնակետին «մարդու մահվան» պոստմոդեռնիստական հայեցակարգում) բարեպաշտությունը խմբավորվում են ըստ արիության և կանացիության ընդդիմության:
  • Ալբերտ Շվեյցերը առաջ է քաշել բարեսրտության սկզբունքը կյանքի հանդեպ, որը հիմնված է Լև Տոլստոյի և Մախաթ Հանդիի հակաբռնության էթիկայի վրա: «Մշակույթ և էթիկա» գրքում Ա. Շվեյցերը վերլուծեց էթիկայի պատմությունը և նրա վիճակը ХХ դարում, ինչպես նաև նախանշեց զարգացման ճանապարհները:
  • Մշակվել է Բախայի միջկրոնական էթիկա:
  • Թեյար դե Շարդենը իր «Մարդկային ֆենոմենը» աշխատության մեջ միավորում է ավանդական էթիկան էվոլյուցիայի տեսության հետ:
  • Ուշադրության է արժանի Ցիալկովսկու բուդդիստամատերիալիստական սկզբունքը տիեզերքում բարության և չարության հավասարակշռության բանաձևով, որը ծագում է դեպի զորոաստրիական տեսակետներին.

[խմբագրել] Էթիկայի ուղղություններն ու բաժինները

Էթիկայում առանձնացնում են հետեվյալ ուղղությունները.

  • Մետաէթիկա ն էթիկական կատեգորիաների և հասկացությունների նշանակության և ծագումնաբանության ուսումնասիրում է, պատմականորեն չփոփոխվող և ունիվերսալ էթիկական համակարգի գոյատևման համամարդկային հիմնախնդիրների ուսումնասիրում:
  • Նորմատիվային էթիկան մարդու վարքագիծը կարգավորող նրա արարքները ուղղորդող, էթիկական բարության գնահատման չափանիշները հաստատող սկզբունքի (կամ սկզբունքների) որոնումն է: Գոյություն ունի արդյո՞ք կանոն, որը կարող է հանդես գալ բոլոր դեպքերի համար որպես նման սկզբունք:
  • Կիրառական էթիկան ուսումնասիրում է բարոյական ընտրության որոշակի իրադրություններում նորմատիվային էթիկայում ձևավորված մասնավոր խնդիրների և բարոյական գաղափարների եվ սկզբունքերի կիրառումը: Կիրառական էթիկան սերտորեն փոխազդում է սոցիալ-քաղաքական գիտությունների հետ:

Այդ ուղղություններին են վերաբերում էթիկայի հետեվյալ հատուկ բաժինները.

[խմբագրել] Էթիկայի փիլիսոփաներ

[խմբագրել] Գրականություն

[խմբագրել] Հղումներ

Փիլիսոփայություն Սա գիտության Փիլիսոփայություն բնագավառի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիփեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։


Ստացված է «http://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B2%D5%A1%D6%80%D5%B8%D5%B5%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&oldid=630880» էջից
Անձնական գործիքներ
Անվանատարածքներ

Տարբերակներ
Գործողություններ
Նավարկում
Մասնակցել
Գործիքներ
Այլ լեզուներով