Կառլ Գաուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գաուս Կարլ Ֆրիդրիխ
Johann Carl Friedrich Gauß
Carl Friedrich Gauss.jpg
(մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, աստղագետ)
Ծնվել է ապրիլի 30, 1777
Ծննդավայր Բրաունշվեյգ (Գերմանիա)
Մահացել է փետրվարի 23, 1855
Մահվան վայր Գյոթինգեն (Գերմանիա)

Կառլ Գաուս Ֆրիդրիխ (գերմ.` Johann Carl Friedrich Gauß, 1777 թ. ապրիլի 30, Բրաունշվեյգ (Գերմանիա) — 1855 թ. փետրվարի 23, Գյոթինգեն), գերմանացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս և աստղագետ։ Գաուսի անվան հետ են կապված հանրահաշվի, թվերի տեսության, դիֆերենցիալ տեսության, մաթեմատիկական ֆիզիկայի բազմաթիվ հասկացություններ։ Նա 1795 - 1798թթ. սովորել է Գյոթինգի համալսարանում, իսկ 1807թ. եղել է այդ ամբիոնի վարիչ և Գյոթինգի աստղադիտարանի տնօրեն։ 1832թ. Գաուսը ֆիզիկոս Վ. Վեբերի հետ առաջարկել է միավորների բացարձակ համակարգը։ 1839թ. շարադրել է պոտենցիալի ընդհանուր տեսության հիմունքները, մասնավորապես՝էլեկտրաստատիստիկայի հիմնական թեորեմը։ 1840թ. նա մշակել է բարդ օպտիկական համակարգերում պատկերի կառուցման տեսությունը, իսկ 1845թ. արտահայտել է էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների արագության տարածման վերջավոր լինելու գաղափարը։ Գաուսը զբաղվել է նաև գեոդեզիայի հարցերով և այդ նպատակով ստեղծել է լուսային ազդանշանները հաղորդող սարք՝ «հելիոտրոպ»։ Նա առաջիններից մեկն է հանգել ոչ Էվկլիդեսյան երկրաչափության անհրաժեշտության գաղափարին։ Գաուսի հաշվարկած ուղեծրերով հայտնաբերվել են «Ցերեյա», «Պալադա» և այլ փոքր մոլորակներ։ Հանրահածվի, թվերի տեսության, դի, դիֆերենցիալ տեսության, մաթեմատիկական ֆիզիկայի ոլորտներում հայտնի են Գաուսի բաշխում, Գաուսի թեորեմ, Գաուսի հաստատուն, Գաուսի սկզբունք, Գաուսի կորություն և այլ սկզբունքներ ու հասկացություններ։

Միավորների բացարձակ համակարգում մագնիսական ինդուկցիայի միավորը ի պատիվ Գաուսի կոչվել է Գաուս (Գս)։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան. Գիրք 1, հատոր 1. Երևան 2008, էջ 206