Լուսավորության դարաշրջան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Լուսավորության դարաշրջան (ֆր.՝ siècle des lumières, գերմ.՝ Aufklärung), Եվրոպայի պատմության առանցքային փուլերից մեկը, որը կապված էր գիտական, փիլիսոփայական և հանրային մտածողության վերելքի հետ։ Այս շարժումը սկիզբ առավ Անգլիայում և տարածվեց Ֆրանսիայում, Գերմանիայում և մնացած եվրոպական երկրներում։ Հատկապես ազդեցիկ էին ֆրանսիացի լուսավորիչները։ Այս շարժման հետևանքներից էին ստրկության վերացումը, ամերիկյան գաղութների պայքարը եվրոպական գաղութարարների դեմ, խոսքի, մտքի ազատությունը և այլն։

Գաղափարախոսությունը[խմբագրել]

Նոր դարաշրջանի մարդու և հասարակության հիմնախնդիրներին են նվիրված անգլիացի նշանավոր իմաստասեր Ջ. Լոկի բազմաթիվ գործեր: Ըստ նրա` իտելիքները մարդկության զարգացման նախապայմանն են: Դրանք կարելի է ձեռք բերել փորձառությամբ և աշխատանքով: Այսինքն` իմացության ամբողջը նա համարում էր կյանքը: Նա առաջ քաշեց այն գաղափարը, որ մարդիկ ի ծնե ազատ են, հավասար և անկախ: Դա նրանց բնական վիճակն է,որը հնարավոր է ապահովել միայն ազատության և սեփականության շնորհիվ: Այդ նպատակով մարդիկ միմյանց հետ կնքում են դաշինք և ստեղծում պետություն:
Ֆրանսիացի Շ.Մոնտեսքյոն պնդում էր, որ հասարակության զարգացման գլխավոր խթանը կատարյալ օրենքներն են և պետական կարգը: Ըստ նրա` մարդու ազատության շաղկապված է կատարյալ օրենքներով ապրելու ձգտման հետ:Պատմությանը հայտնի է պետության երեք հիմնական տարատեսակ` բռնապետություն` հիմնված վախի, միապետություն` հիմնված պատվի և հանրապետության` առաքինության վրա:Իմաստասերը նախընտրում էր սահմանադրական միապետությունը,որի դեպքում որի դեպքում օրենքները սահմանափակում են թագավորի իշխանությունը:Այդ կապակցությամբ Մոնտեսքյոն զարգացրել է իշխանության տարանջատման գաղաբարը`օրենսդիր,գործադիր և դատական:Այս գաղափարը հսկայական ազդեցություն է ունեցել համաշխարհային իրավական մտքի զարգացման վրա:
Մոնտեսքյոյի ժամանակակիցն էր Ֆ.Վոլտերը:Նա հավատում էր մարդկային բանականությանը և ատում կրոնական հավատը:Ըստ նրա`հասարակության մեջ ամեն ինչ պետք է լինի բանականության պահանջներին համապատասխան:Միայն այդ դեպքում հասարակությունը կարող է առաջնոռդվել արդարության,ազատության և օրենքի առաջ բոլորի առաջ սկզբունքներով:Նա դեմ էր հեղափոխություններին:Կարծում էր որ նպատակին կարելի է հասնել լուսավորյալ միապետի ջանքերովՙ,ով տոգորված է առաջադիմական գաղափարներով և մտահոգված է ժողովրդի բարօրությամբ:

Մեծ մտածողէր