Աթեիզմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Աթեիզմ (հուն. α-ոչ, ան-, θεωσ-աստված) գերբնականի (ոգիների, աստվածների, հանդերձյալ կյանքի և այլն) հավատը ժխտող հայացքների համակարգ, ամեն տեսակի կրոնի ժխտումը։ Յուրաքանչյուր պատմական դարաշրջանում աթեիզմը արտացոլել է գիտելիքների եղած մակարդակը և այն դասակարգերի ու սոցիալական խմբերի շահերը, որոնց տեսական զենքն է եղել այն։ Կրոնի դեմ աթեիզմի պայքարը ռեակցիայի դեմ հասարակության առաջադեմ ուժերի պայքարի արտացոլումն է։ Աթեիզմը անխզելիորեն կապված է բնության նկատմամբ մատերիալիստական հայացքների հետ։ Աթեիստների ոչ մի աստվածության չհավատալու հիմքում ընկած է գոյության գիտական փաստերի բացակայությունը, չարի գոյությունը(եթե գոյություն ունենար աստվածություն և այն լիներ ամենազոր ու բարի, ապա այն հեշտությամբ ոչնչացրած կլիներ չարիքը) և այլն։ Չնայած կան աթեիստներ, որ որդեգրել են աշխարհիկ փիլիսոփայություններ, աթեիստները չունեն մեկ ընդհանուր որդեգրած փիլիսոփայություն։ Դժվար է աթեիստների թվաքանակը իմանալ։ Ինչևէ, աթեիստներն ավելի շատ և ավելի բացահայտ են զարգացած երկրներում։ Ըստ մեկ աղբյուրի, այսօր աշխարհում կա 850 միլիոն մարդ, ովքեր իրենց համարում են աշխարհիկ, ագնոստիկ, ոչ կրոնական, աթեիստ։ Աթեիզմը բազմազան է, և որոշ կրոնական ուղղություններ՝ ջայնիզմ, բուդիզմ, հինդուիզմ, նեոհեթանոսական շարժումներ, աթեիզմն ընդունում են որպես գաղափարախոսության մաս։ Աթեիզմը կրոն չէ, այլ՝ հավատի բացակայություն։ Աթեիստները չեն պաշտում որևէ աստվածության և չեն հետևում դոգմատիկ հավատալիքների որևիցէ համակարգի։ Աթեիստը շեշտադրում է բանական և վերլուծական մտածողությունն ու գիտական մոտեցումը։ Կարող է պատրանք առաջանալ, թե աթեիստներն էլ հավատում են ինչ-որ այլ երևույթների։ Մասնավորապես էվոլյուցիայի տեսությունը տարբեր կրոնական կազմակերպությունների հավատացյալների կողմից մատնանշվում է որպես «դոգմատիկ հավատ» կամ «աթեիստների դոգմա»։ Ինչևիցէ որևէ տեսության նկատմամբ վստահությունն աթեիզմի դեպքում հիմնված է ոչ թե անհատի ընկալման և ցանկության, այլ գիտական փաստերի վրա։ Հատկապես տասնյակ հազարավոր կամ միլիոնավոր տարիների պատմություն ունեցող Ֆլորայի կամ Ֆաունայի գտածոները հստակ ձևով ցույց են տալիս, որ էվոլյուցիա իրոք տեղի է ունեցել։ Ներկայումս աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում աթեիստներն ամենահալածվող ու չհասկացվող խմբերից են։ Ինչևէ, կան մտածողներ, որոնք խոսում են «գործնական աթեիզմի» մասին, ինչպես նաև կան «մարտնչող աթեիստներ» և հակաաթեիստներ, որոնց համոզմունքով պետք է ակտիվորեն պայքարել աստվածությունների, կազմակերպված կրոնի, կղերականության, իռացիոնալ հավատալիքների և դրանից բխող նախապաշարմունքի և այլ երևույթների դեմ։