Ռենե Դեկարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռենե Դեկարտ
René Descartes
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
(մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, փիլիսոփա)
Անունը Ռենե Դեկարտ
Բնօրինակ
անունը
René Descartes
Ծնվել է մարտի 31, 1596
Ծննդավայր Լաե (Ֆրանսիա)
Մահացել է փետրվարի 11, 1650
Մահվան վայր Ստոկհոլմ, (Շվեդիա)

Ռենե Դեկարտ (ֆրանսերեն՝ René Descartes, ծնվ. 1596 մարտի 31, Լաե, Ֆրանսիայի Էնդր և Լուար դեպարտամենտներ, մահ. 1650 փետրվարի 11, Ստոքհոլմ), ֆրանսիացի փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս։

Ռենե Դեկարտը տվել է անալիտիկ երկրաչափության հիմունքները, ձևակերպել շարժման քանակի պահպանման ու հիմնավորել լուսային ճառագայթների բեկման օրենքը։

Դեկարտի մաթեմատիկական ուսումնասիրությունները վերաբերում են կորերի դասակարգմանը, որոնք նա ստորաբաժանել է հանրահաշվական և տրասցենդենտալ դասերի։ Իր «Երկրաչափություն» աշխատության մեջ նա առաջարկել է ուղղանկյուն կոորդինատների համակարգը, որը հեղինակի անունով կոչվել է կոորդինատների դեկարտյան համակարգ։ 3-րդ կարգի հանրահաշվական մի կոր նույնպես նրա անունով կոչվել է Դեկարտի տերև։

Դեկարտն առաջինն է ներմուծել շարժման քանակ հասկացությունը, բացահայտել մարմինների հարվածի դեպքում գործող օրենքը, ձևակերպել իներցիայի օրենքը, բացատրել ծիածանի առաջացումը, տվել մագնիսականության տեսությունը։ Տիեզերածնության մեջ Դեկարտը մշակել է ուսմունք արեգակնային համակարգի զարգացման բնական ընթացքի մասին։

Դեկարտի փիլիսոփայությունը կապված է մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի և տիեզերածնության բնագավառներում նրա հետազոտությունների հետ, և իր լատինականացված անունով կոչվել է կարտեզիականություն։

Որպես փիլիսոփա գտնում էր, որ դատողության հավաստիության հիմքը մտածող սուբյեկտի գոյությունն է (այստեղից էլ «Մտածում եմ, հետևաբար գոյություն ունեմ» հանրահայտ դեկարտյան հիմնադրույթը) [1]։ [1]։

Կյանքը[խմբագրել]

Ֆրանսիայի հնագույն ազնվական տոհմից սերող Ռենե Դեկարտ (լատինականացված անունը Կարտեզիուս), ավարտել է Անժուի Լա Ֆլեշ ճիզվիտական դպրոցը, որոշ ժամանակ անց դարձել է զինվորական, ապա նաև ճանապարհորդել է։

1629 թ. Դեկարտը ապրել է Հոլանդիայում, 1649 թ. տեղափոխվել է Ստոքհոլմ, որտեղ ապրել է մինչև կյանքի վերջ։ Հենց այդ ժամանակաշրջանում էլ հրատարակվում են նրա «Խորհրդածություններ մեթոդի մասին», «Փիլիսոփայական հիմունքներ», «Մետաֆիզիկական խորհրդածություններ» աշխատությունները։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Վ. Կանկե, Փիլիսոփայություն, Երևան, 2001, էջ 79:

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2008, էջ 237