Ալեքսանդր Պրոխորով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալեքսանդր Պրոխորով
Aleksandr Prokhorov.jpg
ԱԱՀ՝ Ալեքսանդր Պրոխորով
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Алекса́ндр Миха́йлович Про́хоров
Ծննդյան օր՝ հուլիսի 11, 1916
Ծննդավայր՝ (Ավստրալիա)
Վախճանի օր՝ հունվարի 8, 2002
Վախճանի վայր՝ Մոսկվա (Ռուսաստան)

Ալեքսանդր Միխայիլովիչ Պրոխորով (ռուսերեն` Алекса́ндр Миха́йлович Про́хоров, 1916, հուլիսի 11 - 2002, հունվարի 8), ռուս ֆիզիկոս, քվանտային էլեկտրոնիկայի ստեղծողներից, ակադեմիկոս (1966), Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1964)։

Ծնվել է Ավստրալիայում։ 1939-ին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը։ 1946-82-ին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ Պ. Լեբեդևի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտում (1954-ից` տատանումների լաբարատորիայի վարիչ, 1968-ից` տնօրենի տեղակալ)։ 1982-ից` ԽՍՀՄ ընդհանուր ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն, 1959-ից Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, 1971-ից` Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի ամբիոնի վարիչ։

Հետազոտությունները նվիրված են քվանտային էլեկտրոնիկային և նրա կիրառություններին, ռադիոֆիզիկայի, արագացուցիչների ֆիզիկային, ռադիոսպեկտրադիտմանը, լազերային ջերմամիջուկային սինթեզին, ոչ գծային օպտիկային, պինդ մարմնի ֆիզիկային։

Փորձով ապացուցել է սինխրոտրոնի սանտիմետրային ալիքների ճառագայթման կոհերենտությունը (1951)։

Մշակել է հաճախականության և ժամանակի մոլեկուլային չափանմուշներ, որը 1954-ին (Նիկոլայ Բասովի հետ միասին), հանգեցրել է ամիակի վրա առաջին մոլեկուլային քվանտային գեներատորի ստեղծմանը։

1955-ին Բասովի հետ առաջարկել է սկզբունքային նոր մեթոդ` բացասական կլանումով միջավայրի ստեղծմանը, այսպես կոչված` երեք մակարդակների մեթոդը։ 1955-60-ին աշխատել է քվանտային պարամագնիսական ուժեղացուցիչների ստեղծման վրա` գերբարձր հաճախությունների տիրույթում, հետազոտել է մեծ թվով բյուրեղների հատկությունները, որոնք կիրառություն գտան այդ ուժեղացուցիչներում։ Հատկապես նշանակալից է Պրոխորովի հետազոտությունը քվանտային էլեկտրոնիկայում սուտակների կիրառությամբ ուղղությամբ։

1958-ին առաջարկել է, այսպես կոչված, բաց ռեզոնատորը, որը լայն կիրառություն է գտավ լազերային տեխնիկայում։

1959-ին Բասովի հետ արժանացել է Լենինյան, իսկ 1964-ին` Բասովի ու Չարլզ Հարդ Թաունսի հետ արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

1960-ից Պրոխորովն իր հետազոտությունների հիմնական ուղղությունն է դարձրել լազերներում ընթացող երևույթների հետազոտումը, ամենաբազմազան լազերների ստեղծումն ու կիրառությունը։

Աշխատակիցների հետ մշակել է երկքվանտային անցումներով նոր օպտիկական գեներատորների սկզբունքը։

1966-ին կառուցել է գազադինամիկական լազեր։

Լազերային բարձր ջերմաստիճանային պլազմայի ուղղությամբ Պրոխորովի աշխատանքները մեծապես նպաստել են կառավարող պլազմային ջերմամիջուկային սինթեզի բնագավառի ստեղծմանը։

Եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ ընդհանուր ֆիզիկայի և աստղագիտության բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար (1973-ից), ԽՍՀՄ Մեծ հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիր։ Ստեղծել է ֆիզիկայի մեծ դպրոց։ Ընտրվել է աշխարհի շատ նշանավոր ակադեմիաների անդամ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 212-213։