Էնրիկո Ֆերմի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Enrico Fermi
Enrico Fermi 1943-49.jpg
Անունը Enrico Fermi
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1901
Ծննդավայր Իտալիա Հռոմ, Իտալիա
Մահվան վայր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Չիկագո, ԱՄՆ
Մասնագիտություն ֆիզիկոս
Պարգևներ և
մրցանակներ՝
Նոբելյան մրցանակ
Ստորագրություն

Էնրիկո Ֆերմի (իտալերեն՝ Enrico Fermi, սեպտեմբերի 29 1901, Հռոմ - նոյեմբերի 28 1954, Չիկագո), նշանավոր իտալացի ֆիզիկոս, մեծ ավանդ ունի ժամանակակից տեսական և փորձարարական ֆիզիկայի զարգացման գործում, հիշատակելի է նրա աշխատանքը առաջին ատոմային ռեակտորի ստեղծման, քվանտային տեսության, ատոմային ֆիզիկայի, վիճակագրական մեխանիկայի ձևավորման մեջ։ Դեի Լինչեի ակադեմիայի անդամ (1935-ից), ԽՍՀՄ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (1929 թ-ից), Նոբելյան մրցանակակիր (19381938 թվականին գաղթել է ԱՄՆ։

Համառոտ կենսագրություն և գիտական նվաճումները[խմբագրել]

Պիզայի համալսարանն ավարտելուց հետո (1922) ուսումը շարունակել է Գերմանիայում և Նիդերլանդներում։ 1926-38 թթ.՝ Հռոմի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1938 թվականին տարագրվել է ֆաշիստական Իտալիայից։ 1939-45 թթ.՝ Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր, ղեկավարել է միջուկային էներգիայի օգտագործման ուղղությամբ ԱՄՆ-ում տարվող հետազոտական աշխատանքները։ 1946 թ.-ից՝ Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել քվանտային ֆիզիկայի հիմունքների ստեղծման գործում։ 1925 թ. մշակել է Պաուլիի սկզբունքին ենթարկվող մասնիկների վիճակագրությունը։

Դիրակի հետ միաժամանակ Ֆերմին ստեղծել է էլեկտրոնների և այլ մասնիկների քվանտային վիճակագրական տեսությունը (Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրությունը

1934 թ.-ին ստեղծել է β-տրոհման քանակական տեսությունը՝ հիմնված Վ․ Պաուլիի այն ենթադրության վրա, ըստ որի β-մասնիկներն առաքվում են նեյտրինոյի հետ միաժամանակ։ 1934-38 թթ. աշխատակիցների հետ ուսումնասիրել է նեյտրոնների հատկությունները և դրել նեյտրոնային ֆիզիկայի հիմքը, առաջինն է դիտել մի շարք տարրերի (այդ թվում՝ ուրանի) նեյտրոնային ռմբակոծումից առաջ եկող արհեստական ռադիոակտի վությունը, հայտնագործել է նեյտրոնների դանդաղեցման երևույթը և ստեղծել դրա տեսությունը, ինչի համար 1938 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Ֆերմիին հաջողվել է իրականացնել միջուկային շղթայական ռեակցիա իր կառուցած՝ աշխարհում առաջին միջուկային ռեակտորում, որտեղ որպես նեյտրոնների դանդաղիչ օգտագործվել է գրաֆիտը, իսկ որպես վառելիք՝ ուրանը։

Կյանքի վերջին տարիներին զբաղվել է բարձր էներգիաների ֆիզիկայով։ Առաջինն է սկսել տարբեր էներգիաների լիցքավորված π-մեզոնների և ջրածնի փոխազդեցության փորձարարական հետազոտությունները և ստացել մի շարք հիմնարար արդյունքներ։ Ունի նաև այս բնագավառին վերաբերող տեսական աշխատանքներ։ Աշխարհի մի շարք գիտական ընկերությունների և ակադեմիաների, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1929)։ Նրա անունով է կոչվել 100-րդ քիմիական տարրը՝ ֆերմիումը։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Երկեր[խմբագրել]

  • Научные труды, т․ 1—2, Й-, 1971 — 1972․

Գրականություն[խմբագրել]

Сегре Э․, Энрико Ферми-физик, пер․ с англ․, М․, 1973․