Ֆրանսիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆրանսիայի Հանրապետություն
République française
Ֆրանսիայի դրոշ Ֆրանսիայի զինանշանը
Դրոշ
Ազգային հիմն՝
Մարսելյեզ
Ֆրանսիայի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք		 Փարիզ
Պետական լեզու(ներ) Ֆրանսերեն
Կառավարում Նախագահական Հանրապետություն
 -  Նախագահ Ֆրանսուա Օլանդ
 -  Վարչապետ Ժան Մարկ Էրո
Անկախություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 674,843 կմ² 
 մղոն² 
 -  Ջրային (%) 0,26%
Բնակչություն
 -  2006 նախահաշիվը 63,587,700 
 -  Խտություն 112 /կմ² 
 /մղոն²
Դրամական միավոր Եվրո (€)
Ժամային գոտի CET (UTC+1)
 -  Ամռանը (DST) CEST (UTC+2)
Ինտերնետ .fr
Հեռախոսային կոդ +33

Ֆրանսիայի հանրապետություն (ֆրանսերեն՝ République française), (հայտնի նաև Ֆրանսիա) ունիտար կիսանախագահական հանրապետություն է Արևմտյան Եվրոպայում իր մի քանի անդրծովյան տարածքներով և կղզիներով, տեղակայված Հնդկական, Խաղաղ և Ատլանտյան օվկիանոսներում։ Մայրցամաքային Ֆրանսիան ձգվում է Միջերկրական ծովից մինչև Անգլիական նեղուց և Հյուսիսային ծով, Հռենոսից մինչև Ատլանտյան օվկիանոս: Նրան հաճախ անվանում են l’Hexagone (վեցանկյուն) նրա տարածքի աշխարհագրական պատկերի պատճառով: Այն արևմտյան Եվրոպայի խոշորագույն երկիրն է և երկրորդ ամենամեծը իր բացառիկ տնտեսական գոտով 11,035,000 կմ2, միայն զիջելով Միացյալ նահանգներին (11,351,000 կմ2 / 4,383,000 ք մղոն):

Նախորդ 500 տարիներին[1] Ֆրանսիան ունեցել է գերիշող դիրք մշակույթային, տնտեսական, ռազմական և քաղաքական ասպարեզներում, ինչպես Եվրոպայում, այնպես էլ ամբողջ աշխարհում: 17-րդ և 18-րդ դարերի ընթացքում Ֆրանսիայի գաղութները դարձան Հյուսիսային Ամերիկայի և Հարավարևելյան Ասիայի հսկայական մասը. 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սզբներին, Ֆրանսիան կառուցեց այդ ժամանակվա երկորդ ամենամեծ գաղութատիրական տերությունը, ներառելով Հյուսիսային, Արևմտյան և Կենտրոնական Աֆրիկայի, Հարավարևելյան Ասիայի մեծ մասը, ինչպես նաև տիրացավ Կարիբյան և Խաղաղօվկիանոսյան շատ կղզիների։

Ֆրանսիայի հիմնական գաղափարները արտահայտված են մարդու իրավունքների և քաղաքացու հռչակագրով։ Ֆրանսիայի Հանրապետությունը բնորոշվում է որպես անբաժանելի, աշխարհիկ, ժողովրդավարական և սոցիալական երկիր իր սահմանադրությամբ:[2] Ֆրանսիան մեկն է աշխարհում առավել զարգացած երկրներից,[3] իր անվանական ՀՆԱ-ի մակարդակով Ֆրանսիան իններորդն է աշխարում և երկրորդը Եվրոպայում:[4] Ֆրանսիան իր կենսամակարդակով առաջինն է Եվրոպայում (և 4-րդը աշխարհում):[5]

Ֆրանսիայի ռազմական բյուջեն երրորդն է աշխարհում [6] և երրորդ ամենամեծ ռազմական ուժերը ՆԱՏՕ-ում ու ԵՄ ամենամեծ բանակը։ Ֆրանսիան նաև ունի երրորդ ամենաշատ միջուկային զենքի պաշարները աշխարհում:[7]

Ֆրանսիան հանդիսանում է Միավորված ազգերի կազմակերպության հիմնադիր անդամ, նաև Ֆրանկոֆոնիայի, Մ8, Մ20, ՆԱՏՕ-ի, ՏՀԶԿ, ՀԱԿ և Լատինական միության անդամ։

Բովանդակություն

[խմբագրել] Անվանումը

"Ֆրանսիա" անվանումը գալիս է Լատիներեն Francia-ից, որը նշանակում է "Ֆրանկների երկիր":[8] Կան նաև վարկածներ կապված Ֆրանկ անվանման ծագումնաբանութան հետ: Դրանցից մեկը գալիս է Պրոտո-Գերմաներեն frankon բառից, որը թարգմանվում է գեղարդ, քանի որ Ֆրանկները գեղարդ շատ էին նետում:[9] Մեկ այլ վարկածով, Ֆրանկ Գերմանական լեզուներով նշանակում է ազատ։

[խմբագրել] Պատմություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիայի պատմությունը:


[խմբագրել] Նախապատմություն և նախնադար

    1rightarrow.png Հիմնական հոդվածներ ՝ Ֆրանսիայի նախապատմություն, Գալլիա և Հռոմեական Գալլիա:
Լասկո քարանձավի նկարներից մեկը, որտեղ նկարված է ձի (Դորդոն, մոտավոր 18,000 մ.թ.ա):

Հնէաբանների իրականացրած պեղումներից պարզվել է, որ Ֆրանսիայում մարդը բնակություն է հաստատել դեռևս 1.8 միլիոն տարի առաջ։[10] Նախնադարում տղամարդիկ ստիպված էին ապրել քոչվորական կյանքով ծանր կլիմայական պայմաններում և զբաղվում էին հիմնականում որսորդությամբ և հավաքչությամբ:[10] Ֆրանսիայում հաշվվում է մեծ թվով զարդարված քարանձավներ բարձր Պալեոթիկ դարաշրջանից, դրա լավագույն վկայությունն է Լասկո քարանձավի նկարները[10] (Դորդոն, մոտավոր 18,000 մ.թ.ա):

Վերջին սառցե դարաշրջանի ավարտին (10,000 մ.թ.ա.) կլիման բարելավվեց[10] և մոտ մ.թ.ա. 7,000-ից Արևմտյան Եվրոպայի այս հատվածը մտավ Նեոլիտ դարաշրջան և բնակիչները անցան նստակյաց կյանքին: Մեծ ժողովրդագրական և գյուղատնտեսական հայտնագործություններից հետ մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակից մինչև 3-րդ հազարամյակները, երկաթագործությունը արագ տեմպերով զարգացավ, սկսեցին օգտագործել բրոնզ, պղինձ, ոսկի, հետագայում նաև երկաթ:.[11]

Մ.թ.ա 600 թվականին Իոնիացի հույները Փոկեա քաղաքից հիմնեցին հունական գաղութ Մասալիան (ներկայիս Մարսել), Միջերկրական ծովի ափին` կառուցելով Ֆրանսիայի ամենահին քաղաքը:[12][13] Նույն ժամանակաշրջանում, որոշ գալլական կելտական ​​ցեղեր թափանցեցին ներկայիս Ֆրանսիայի տարածքի որոշ հատվածներ, սակայն տարածվեցին Ֆրանսիայի խորքերը միայն մ.թ.ա 5-րդ և 3-րդ դարերում:[14]

Գալլիական ցեղերը մինչև Հռոմեական զավթումները (մ.թ.ա 58-ից մինչև մ.թ.ա 51 թվականները: Նշում, Հարավային Գալլիան արդեն հռոմեական իշխանության ներքո էր (դեղին) մ.թ.ա 59 թվականին:

Գալլիա երկրամասի տարծքները այդ ժամանակ ընկած էին Հռենոսի, Ատլանտյան օվկիանոսի, Պիրենեյների և Միջերկրական ծովի միջև: Ժամանակակից Ֆրանսիայի տարածքները մոտավոր համընկնում են Գալլիայի հետ: Գալլիան բարգավաճող երկիր էր, որի հարավային մասը ենթարկվում էր հռոմեական և հունական ճնշումներին: Մ.թ.ա 390 թվականին Գալլերի առաջնորդ Բրենուսը անցավ Ալպերը և ներխուժեց Իտալիա` հաղթելով Ալլիայի ճակատամարտում և պաշարեց Հռոմը:

Գալլիական ներխուժումը թուլացրեց Հռոմը, բերելով շատ իտալական ցեղերի ընդվզման: Հաջորդ 50 տարում մեկ առ մեկ այդ ընվզումները ճնշվեցին և վերականգնվեց Հռոմի իշխանությունը: Գալլերը շարունակեցին ներխուժումները մինչև մ.թ.ա 345 թվականը, երբ կնքվեց խաղաղության պայմանագիր Հռոմի հետ: Սակայն Հռոմեացիները և Գալլերը շարունակում էին մնալ թշնամիներ, և գալերը մնում էին սպառնալիք Հռոմեական կայսրության համար։

Մոտ մ.թ.ա 125 թվականին հարավային Գալլիան նվաճվեց հռոմեացիների կեղմից և անվանեցին տարածաշրջանը Provincia Romana ("Հռոմեական պրովինցիա"), որը հետագայում դրանսերեն կոչվեց Պրեվանս:[15] Բրեննուսի կողմից Հռոմի պաշարումը դեռ հիշում էին հռոմեացիները, երբ Հուլիոս Կեսարը գրավեց Գալլիայի մնացած հատվածը և ճնշեց գալլ առաջնորդ Վերցինգոթերիկսի ապստամբությունը մ.թ.ա. 52-ին:[16]

Մայսոն Կարեն Գալլո-հռոմեական մշակույթի նմուշ էր Նեմաուսաս քաղաքում (ներկայիս Նիմոս) և Հռոմեական կայսրությունից պահպանված ամենալավ հուշարձաններից մեկն է:

Գալլիան բաժանվեց Օգոստոս կայսրի կողմից հռոմեական պրովինցիաների, որոնցից հինականներն են Գալլիա Նարբոնենսիսը հարավում, Գալլիա Ակվիտանիան հարավ-արևմուտքում, Գալլիա Լուգդունենսիսը կենտրոնում և Գալլիա Բելգիկան հյուսիսում:[17] Գալլա-հռոմեական ժամանակաշրջանում հիմնադրվեցին շատ քաղաքներ, ներառած Լուգդունումը (ներկայիս Լիոն), որը հռչակվեց Գալլիայի մայրաքաղաք:[17] Այս քաղաքները կառուցվել են ավանդական հռոմեական ոճով, իրենց թատրոններով, կրկեսներով, ամֆիթատրոնով և շոգեբաղնիքով: Գալլերը հռոմեական տիրապետության տակ ի վերջո ձուլվեցին Հռոմեական լեզվին (Լատիներեն, որից հետո ձևավորվեց ֆրանսերենը:) և մշակույթին: Հռոմեական բազմաստվածությունը խառնվեց Գալլական բազմաստվածության հետ և ձևավորվեց սինկրետիզմ:

Մոտավոր 3-րդ դարում Հռոմեական Գալլիան կանգնեց ճգնաժամի առաջ, նրա սահմաններից ներս էին թափանցում Բարբարոսները:[18] Կենտրոնական կայսերության թուլացման հետ Գալլ-հռոմեացի ղեկավաևները անկախություն հռչակեցին և ստեղծեցին կարճ կյանք ունեցած Գալլիական կայսրությունը,[18] որը փլուզվեց Շալոնի ճակատամարտում 274-ին, արդյունքում Գալլիան նորից միացվեց Հռոմեական կայսրությանը:

Այնուամենայնիվ, իրավիճակը բարելավվեց 4-րդ դարի առաջին կեսին, որը Հռոմեական Գալլիայի վերածննդի ու բարգավաճման ժամանակաշրջանն էր:[19] 312-ին, կայսեր Կոնստանտին I-ը հռչակեց քրիստոնեություն: Քրիստոնիաները, որ մինչ այդ հետապնդվում էին, շատացան Հռոմեական կայսրությունում:[20] Բայց սկսած 4-րդ դարի կեսերից Բարբարոսների ներխուժումները վերսկսվեց[21] և Գերմանական ցեղերը, ինչպիսիք են Վանդալները, Սուեբները և Ալանները անցան Հռենոսը և ներխուժեցին Գալլիա, Իսպանիա և կործանվող Հռոմեական կայսրության այլ տիրույթներ:[22]

[խմբագրել] Միջին դարեր և հեղափոխություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդվածներ ՝ Ֆրանկիա և Ֆրանսիան միջին դարերում:
Ֆրանկների ընդարձակումը սկսած 481 մինչև Կարոլինգյան կայսրության ձևավորումը 843/870:

Հեթանոս Ֆրանկները, որոնց անվանումից առաջացել է “Ֆրանկիան”, նախնական բնակվել են Գալլիայի հարավ-արևելքում, բայց Կլովիս I-ի գլխավորույամբ նվաճեցին հյուսիսային և կենրնական Գալլիայի շատ թագավորություններ: 498-ին, Կլովիս I-ը առաջին Գերմանացի նվաճողն էր Հռոմեական կայսրությունից հետո, ով ընդունեց Կաթոլիկություն, այլ ոչ թե Արիոսականություն, այս պատճառով Հռոմի պապի կողմից տվեց եկեղեցու մեծ դուստրի կոչում(La fille aînée de l’Église)[23] և Ֆրանսիացի թագավորներին անվանում էին “Ամենաքրիստոնյա թագավորներ” (Rex Christianissimus):

Ֆրանկները ընդունեցին քրիստոնեություն որպես Գալլո-Հռոմեացիների հաջորդողներ և հին Գալլիան վերանվանվեց Ֆրանկիա ("Ֆրանկների երկիր"): Գերմանացի Ֆրանկենրը ընդունեցին ռոմանական լեզուները, բացառությամբ երկրի հյսիսային շրջանների, որտեղ հռոմեական բնակավայրերը խիտ չէին և գերիշխում էին գերմանական լեզուները: Կլովիսը Փարիզը դարձրեց մայրաքաղաք և հիմնեց Մերովինգների տոհմը, սակայն նրա թագավորությունը չգոյատևեց մինչև նրա մահը: Ֆրանկները իրենց սեփականությունը հանդիսացող տարածքները բաժանեցին չորս թագավորությունների` Փարիզ, Օրլեանս, Սոյսոնս և Ռեյմս: Մերովինգյան վերջին թագավորները, որոնք հայտնի են նաև Roi fainéant ("ծույլ թագավորներ"), հանձնեցին իրենց իշխանությունը բարձրաստիճան պալատականներին: Բարձրաստիճան պալատականներից մեկը` Շարլ Մարտելը, ճնշեց մուսուլմանական զորքերի առաջխաղացումը Հիսպանիաից Տուրսի ճակատամարտում (732) և մեծ հարգանք վաստակեց Ֆրանկների թագավորություններում։ Նրա որդին՝ Պապին կարճը նվաճեց Ֆրանկիայի թագը և հիմնեց Կարոլինգյան տոհմը: Պապինի որդին՝ Կառլոսը վերադարձրեց ֆրանկների թագավորությունները և կառուցեց կայսրություն արևմտյան և կենտրոնական եվրոպայի տարածքներում։

Ինքնահռչակ Սրբազան Հռոմի կայսր, Հռոմի պապ Լևոն III-ը հիմնեց Ֆրանսիական կառավարություն, որը ենթարկվում էր Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցուն,[24], իսկ Կարլոս Մեծը փորձեց վերադարձնել Արևմտյան հռոմեական կայսրությունը և նրա մշակութային ժառանգությունը: Այս ահռելի կայսրության քաղաքացիական ծառայողները ունեին բարձր մակարդակ և ունեին ոչ ժառանգական տիտղոսներ, օրինակ մարկիզներ, դուքսեր և այլն:

Բայե գորգ դրվագ անգլիացիների Նորմանդիա ներխուժումից 1066:

Կարլոս Մեծի որդի, Լյուդովիկոս բարեպաշտը (կայսր 814–840), պահպանեց կայսրությունը, սակայն այս կայսրությանը վիճարկված չէր գոյատևել նրա մահվանից հետո: 843-ին Վերդունի պայմանագրով, կայսրությունը բաժանվեց նրա երեք որդիների միջև` Արևելյան Ֆրանկիան անցավ Լյուդովիկոս Գերմանացուն, Միջին Ֆրանկիան անցավ Լոթար I-ին և Արևմտյան Ֆրանկիան` to Կառլոս ճաղատին: Արևմտյան Ֆրանկիան իր տարածքներով գտնվում էր ներկայիս Ֆրանսիայի տարածքում:[25]

9-րդ և 10-րդ դարերի ընթացքում երկիր սկսեցին ներխուժել Վիկինգները, Ֆրանսիան դարձավ ապակենտրոնացված երկիր, ազնվական տիտղոսները դարձան ժառանգական, որի արդյունք եղավ ընվզումների մեծ ալիքը, այս ժամանակահատվածում երկրում հաստատվեց ֆեոդալիզմ: Ժամանակի ընթացքում թագավորի որոշ ծառայողներ այնքան հզորացան, որ լուրջ վտանգ էին ներկայացնում թագավորի համար:

Ժաննա դ'Արկը ֆրանսիական բանակի համար բերեց շատ կարևոր հաղթանակներ Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում, որի արդյունքում Ֆրանսիան վերջնական հաղթանակ տարավ:

Կարոլինգյան տոհմը Ֆրանսիայում իշխեց մինչև 987-ը, երբ Ֆրանսիայի դուքս Հուգո Կապետը, թագադրվեց Ֆրանսիայի թագավոր:[26] Նրա ժառանգները, Կապետների տոհմը, Վալոիսների տոհմը և Բուրբոնների տոհմը, աստիճանաբար միավորեցին երկիրը շատ պատերազմների միջոցով: Ֆրանսիական ասպետները մասնակցեցին Խաչակրաց արշավանքներին 1095-ից 1291 թվականներին:

Ալբիգենյան խաչակրաց արշավանքները սկսվեցին 1209-ին, նպատակն էր հերետիկոս Քաթարներին դուրս քշել ներկայիս Ֆրանսիայի հարավ-արևմտյան հատվածից: Արդյունքում Քաթարները դուրս քշվեցին և Թուլուզի երկրամասը միացվեց Ֆրանսիայի թագավորությանը:[27] Հետագայում Թագավորները ընդլայնեցին թագավորության տարածքները, ծածկելով ներկայիս Ֆրանսիայի մեծ մասը:

Կառլոս IV 1328-ին մահացավ առանց ժառանգի:[28] Ըստ օրենքի գահը չէր կարող անցնել իգական սեռի ներկայացուցչի կամ իգական սեռի ներկայացուցչի այլ ժառանգների:[28] Այսպես գահը նացավ Ֆիլիպ Վալուային, որը Կառլոսի զարմիկն էր, այլ ոչ թե կնոջ կողմից զարմիկ Էդվարդին, որը հետագայում դարձավ Անգլիայի թագավոր: Իր գահակալման ժամանակ Ֆիլիպ Վալուան Ֆրանսիային բերեց իր հզորության գագաթնակետին միջին դարերում:[28]

Վարֆոլովմեյան գիշերը

Սակայն, Ֆիլիպի գահը վիճարկվեց Էդվարդ III-ը և 1337-ին, երբ բարձրացավ Սև Մահի առաջին ալիքը,[29] Անգլիան և Ֆրանսիան սկսեցին պատերազմել, որը հետագայում կոչվեց Հարյուրամյա պատերազմ:[30] Հակամարտության ընթացքում սահամանները շատ փոփոխվեցին, բայց Ֆրանսիական տարածքները մնացին անգլիացիների տիրապետության տակ տասնամյակներ:

Ունենալով խարիզմատիկ առաջնորդներ ինչպիսիք են Ժաննա դ'Արկը և Լա Հիրը, ֆրանսացիները ազատագրեցին ամբողջ տարածքը բացառությամբ Կալաիսի, որը ազատագրվեց ավելի ուշ 1558-ին: Ինչպես ամբողջ Եվրոպան, Ֆրանսիան նույնպես տուժեց Սև Մահից: 1340 Ֆրանսիան ուներ մոտ 17 միլիոն բնակիչ, [31] բայց համաճարագից հետո այն նվազեց կիսով:[32]

Ֆրանսիական վերածնունդը անցավ երկարաժամկետ պատերազմենրի միջով, հայտնի որպես Իտալական պարտերազմներ, Ֆրանսիայի թագավորության և Սրբազան Հռոմեական կայսրության միջև: Այս ժամանակահատվածում տեղի ունեցավ ֆրանսերենի ստանդարտացումը, որը դարձավ Ֆրանսիայի պաշտնական լեզուն, այն նաև համարվում էր Եվրոպական արիստոկրատիայի լեզուն: Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ ինչպիսիք էին Ժակ Կարտիերը կամ Սամուել դը Շամպլեյնը, նվաճեցին նոր տարածքներ Ամերիկայում, սկիզբ դնելով Ֆրանսիայի գաղութականացմանը։

Լյուդովիկոս XIV (Ֆրանսիայի թագավոր), "Արևի թագավոր", որը եղել է բացարձակ միապետ և Ֆրանսիայի թագավորությանը դարձրել է Եվրոպական գերտերության:

Բողոքականության մեծացումը Եվրոպայում հանգեցրեց Ֆրանսիայում քաղաքացիական պատերազմի, հայտնի է որպես Ֆրանսիայի կրոնի պատերազմներ, որտեղ առավել տխրահռչակ դեպքերից է հազարավոր հուգենոտերի սպանությունը 1572-ի Սուրբ Բարդուղիմեոսի օրը:[33] Կրոնի պատերազմները ավարտվեցին Հենրի IV-ի Նանտյան հրամանով, որը որոշակի կրոնական ազատություն էր տալիսհուգենոտներին: Հենրի IV-ը ավելի ուշ սպանվեց կաթոլիկ մոլեռանդի կողմից, իսկ Հուգենոտների պայքարը շարունակվեց մինչև 18-րդ դարը։

Լյուդովիկոս XIII օրոք, Կարդինալ Ռիշելիեի համառ ջանքերով կենտրոնացվեց իշխանությունը, և Ֆրանսիան սկսեց գերիշխել Եվրոպայում հանձնելով գահը Լյուդովիկոս XIV-ին: Լյուդովիկոս XIV-ի գահակալության ընթացքում տեղի ունեցան ընվզումներ հայտնի, որպես Ֆրոնդե, նույն ժամանակ սկսվեց Իսպանիայի հետ պատերազմը: Այս ընդվզումները գլխավորում էին ֆեոդալները ընդդեմ բացարձակ միապետության:

Միապետությունը հասավ իր գագաթնակետին 17-րդ դարում Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք: Ճնշելով ֆեոդալ լորդերի ընդվզումները թագավորի իշխանությունը դարձավ անքններլի: Մասնակցելով մեծ թվով պատերազմների նա դարձրեց Ֆրանսիան Եվրոպայի այդ ժամանակների գերիշխող տերության: Այդ ժամանակահատվածում Ֆրանսիան ուներ ամենամեծ բնակչությունը Եվրոպայում (տես Ֆրանսիայի բնակչությունը) և մեծ ազդեցություն ուներ եվրոպական քաղաքականության, տնտեսության և մշակույթի վրա: Ֆրանսերենը դարձավ ամենաշատ օգտագործվող լեզուն դիվանագիտության, գիտության, գրականության ոլորտներում մինչև 20-րդ դարը:[34] Բացի այդ Ֆրանսիան ձեռք բերեց շատ անդրծովյան տարածքներ Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Ասիայում: Լյուդովիկոս XIV-ը նաև չեղյալ համարեց Նանտյան պայմանագիրը և աքսորեց հազարավոր Հուգենոտների:

Լյուդովիկոս XV-ի օրոք Ֆրանսիան կորցրեց Նոր Ֆրանսիան և Հնդկական տարածների մեծ մասը և պարտվեց Յոթամյա պատերազմում, որը ավարտվեց 1763-ին: Նրա գաղութնաերի տարածքները աճում էին, սակայն ոչ մեծ տեմպով, ձեռքբերումներից էին Լոթարինգիան (1766) և Կորսիկան (1770): Որպես ոչ ժողովրդական թագավոր Լյուդովիկոս XV-ի իշխանությունը թույլ էր, և նրա ֆինանսական, քաղաքական և ռազմական թույլ կառավարման պատճառը հավանաբար բերեց հեղափոխության նրա մահվանից 15 տարի հետո:[35][36]

Լյուդովիկոս XVI-ը Լյուդովիկոս XV-ի թոռնիկն էր, որը օգնում էր Ամերկացիներին հեղափոխության ժամանակ, որոնք ուզում էին անկախանալ Մեծ Բրիտանիայից: Արդյունքում Ֆրանսիան ընկավ ֆինանսական ճգնաժամի մեջ, որը հիմնական պատճառը դարձավ ֆրանսիական հեղափոխության:

Լուսավորության դարաշրջանում Ֆրանսիայում տեղի ունեցան մեծ հայտնագործություններ, ինչպիսիք են թթվածնի հայտնագործումը (1778) և առաջին օդապարիկը (1783), որոնք հայտնաբերացին ֆրանսիացի գիտնականները 18-րդ դարում: Հայտնի ֆրանսիացի ճանապարհորդները մեծ դեր խաղացին աշխարհի հայտնագործման ժամանակ:

[խմբագրել] Միապետությունից հանրապետություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիան տասնիններորդ դարում:
1rightarrow.png  Նապալեոնի ժամանակաշրջան Ֆրանսիական հեղափոխություն Ֆրանսիական գաղությատիրական տերություն
Բաստիլի գրավումը, 1789 հուլիսի 14-ին, որից սկսվեց Ֆրանսիական հեղափոխությունը:

Բաստիլի գրավումից հետո, 1789-ի Հուլիսի 14-ին Ֆրանսիայում բացարձակ միպետությունը դարձավ սահմանադրական միապետություն: Մարդու և քաղաքացիների իրավունքների հռչակագրով սահմանվեց Ֆրանսիայի մարդու և քաղաքացիների իրավունքերի հիմնարար սկզբունքեր բոլորի համար առանց բացառությամբ: Այն ոչնչացրեց ազնվականների արտոնությունները և հավասար պայմաններ սահմանեց բոլորի համար: Միապետությունը սահմանափակվեց և բոլոր քաղաքացիները իրավունք ունեին մասնակցել օրենսդրական գործընթացին: Առաջ եկավ մամուլի և խոսքի ազատություն և բոլոր կամայական ձերբակալությունները պատժելի էին:

Նապոլեոն I, Empereur des Français, ստեղծեց Մեծ կայսրություն Եվրոպայում: Նա օգնեց տարածել ֆրանսիացի հեղափոխական գաղափարներն ու իրավական բարեփոխումները, որոն մեծ ազդեցություն ունեցան ամբողջ աշխարհում:

Մինչդեռ Լյուդովիկոս XVI-ը, որպես սահմանադրական միապետ, մեծ ժողովրդականություն էր վայելում, նրա փախուստը դեպի Վերանես ցույց տվեց, որ նա ուզում է փոխել իրավիճակը և հույս ունի օտարերկրյա ուժերի միջոցով վերականգնել բացարձակ միապետությունը: Վստահությունը արքայի նկատմամբ խորապես ընկավ և բերեց գահի կորուստին ու հանրապետության ստեղծման մեծ հավանական լինելուն:

Եվրոպայում միապետները ընդունեցին հռչակագիր նոր ռեժիմի դեմ, որպեսզի վրականգնեն բացարձակ միապետությունը Ֆրանսիայում, Բրանսվիքի դուքսը ղեկավարելով Ավստրո-պրուսական զորքերը խոստացավ հողին հավասարեցնել Փարիզը եթե միապետին կամ նրա ընտանիքին բան պատահի: Արտաքին սպառնալիքը գումարվեց ներքին ճգնաժամին և խառնաշփոթի արդյունք եղավ ներքին խմբակցությունների մոտ, ի վերջո պատերազմ հայտարավեց Ավստրիային 1792-ի Ապրիլի 20-ին: Ապստամբությունը սկսվեց 1792-ի օգոստոսի 10-ից[37] և ընդլայնվեց հետագա ամիսներին:[38] Արդյունքում մեծ քաղաքական բռնություններից հետո Ֆրանսիայում հատավեցին հանրապետական կարգեր 1792-ի Սեպտեմբերի 22-ին:

Լյուդովիկոս XVI (և ավելի ուշ նրա կինը Մարիա Անտուանետան) դատապարտվեցին դավաճանության մեջ և մահապատժի ենթարկվեցին 1793-ին: Եվրոպական միապետությունների աճող ճնշումները, ներքին հակահեղափոխական բախումները երիտասարդ հանրապետությանը ահաբեկեցին: 1793-ից մինչև 1794 թվականները 16.000-ից 40.000 մարդ մահապատժի ենթարկվեցին: Արևմտյան Ֆրանսիայում հեղափոխականների և հակահեղափոխականների բախումներից զոհվեցին մոտ 450.000 մարդ:[39] Արդյունքում հակահեղափոխական բանակները պարտություն կրեցին և հանրապետությունը գոյատևեց: Բացի այդ Ֆրասնիայի հանրապետականները ընդարձակեցրին իրենց սահմանները և հարևան պետություններում ստեղծեցին դուստր հանրապետյուններ: Արտաքին ճնշումների ներքո տեղի ունեցավ Տերմիդորյան հեղաշրջումը որը վերջ դրեց ահաբեկչությանը և Ռոբեսպիերի իշխանությանը: Ստրկությունից հրաժարումը և տղամարդկանց ազատ ընտրելու իրավուքը չեղյալ համարվեցին:

Ֆրանսիական գաղութատիրական կայսրության վերելքը և անկումը:

Կարճ գոյատևած կառավարական սխեմայից հետո, Նապալեոն Բոնապարտը վերցրեց կառավարության ղեկը 1799-ին և նշանակվեց կոնսուլ, այնուհետև Ֆրանսիական կայսրության կայսր (1804–1814/1815): Որպես շարունակություն Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմների եվրոպական միապետությունները պատերազմ հայտարարեցին Նապոլեոնի Ֆրանսիական կայսրությանը: Նրա բանակները նվաճեցին Եվրոպա աշխարհամասի մեծ մասը, այնտեղ տանելով հեղափոխական մտքեր և տարածելով դրանք: Ռուսաստան ներխուժելուց հետո Նապոլեոնը պարտություն կրեց և գահին վերադարձավ Բուրբոնների հարստությանը: Նապալեոնյան պատերազմների ընթացքում զոհվեցին մոտ մեկ միլիոն ֆրանսիացի:[40]

Վերդենի ճանապարհին: "Նրանք չեն անցնի" արտահայտությունը, որը կապված է Վերդենի հերոսական պաշտպանության հետ:

Իր աքսորից կարճ վերադարձից հետո, Նապալեոնը վերջնական պարտություն կրեց 1815 Վաթեռլոյի ճակատամարտում, և բուրբոն միապետները նորից վերադարձան (1815–1830), նոր սահմանադրական սահմանափակումներով: Իրեն չարդարացրած Բուրբոնյան հարստությանը գահընկեց արեցին 1830-ին, երբ ստեղվեց սահմանադրական Հուլիսյան Միապետությունը, որը իշխեց մինչև 1848-ը, երբ հիմնվեց Ֆրանսական երկորդ հանրապետությունը, 1848-ի Եվրոպական հեղափոխությունների արդյունքում: Վերջապես ընդունվեց ստրկությունից հրաժարման և տղամարդկանց համատարած ընտրական իրավունքի մասին օրենքները, որոնք կաչճ գոյատևում էին ունեցել առաջին հանրապետության ժամանակ: 1852-ին Ֆրանսիական հանրապետության նախագահ Լուի-Նապոլեոն Բոնապարտը, Նապոլեոն I-ի եղբորորդին, հռչակվեցwas երկրորդ կայսրության կայսեր որպես Նապոլեոն III: Նա բազմապատկեց իր Ֆրանսիայի միջազգային կոնֆլիկտներում միջամտությունը, մասնավորապես Ղրիմի պատերազմում, Մեքսիկայում և Իտալիայում, որի արդյունք եղավ Սավոյի և Նիցցայի միավորումը: Սակայն Նապոլեոն III-ը պարտություն կրեց Ֆրանկո-Պրուսական պատերազմում 1870-ին և նրա վարչակարգին փոխարինեց երրորդ Ֆրանսիական հանրապետությունը:

Շառլ դը Գոլը հսկայական մասնակցություն է ունեցել 20-րդ դարի բոլոր հիմնական իրադարձություններին. Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս, Ֆրանսկիայի ազատագրական բանակի ղեկավար Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հետո նա դարձավ Ֆրանսիայի նախագահ:

Ֆրանսիան հանդիսանում չէր մեծ գաղութատիրական պետություն սկսած 17-րդ դարից մինչև 18-րդ դարը: Սակայն 19-րդ և 20-րդ դարերում նա ընդարձակեց իր գաղութները և դարձավ երկրորդ խոշորագույն գաղութատիրական երկիրը Բրիտանական կայսրությունից հետո: Իր գագաթնակետին 1919 և 1939 թվականների ընթացքում, նրա գաղութների տարածքը ցամաքում հասնում էր 12,347,000 քառակուսի կիլոմետրի: Ներառելով նաև Ֆրանսիայի տարածքը նրա տիրապետության տակ էր գտնվում 12,898,000 քառակուսի կիլոմետր 1920-ական և 1930-ականներին, որը աշխարհի ցամաքային մասի 8.6%-ն էր:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիան մտնում էր Անտանտի մեջ: Հյուսիսային ֆրանսիայի մի փոքր մաս նվաճված էր, բայց Ֆրանսիան և իր դաշնակիցները հաղթանակ տարան առաջին համաշխարհային պատերազմում մեծ կորուստների գնով: Առաջին համաշխարհայինի ժամանակ Ֆրանսիան կորցրեց մոտ 1.4 միլիոն զինվոր:[41] Հետպատերազմյան փուլը նշանավորվեց միջազգային ինտենսիվ լարվածությամբ, որը բերեց որոշ բարեփոխումների ինչպիսիք էին ամենամյա արձակուրդը, 8 ժամյա աշխատանքային օրը և այլն: Նացիստական Գերմանիայի Բլիցկրիգ արշավի արդյունքում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ֆրանսիան բաժանվեց երկու մասի, հյուսիսային օկուպացված և հարավային կիսանկախ մասերի:[42] Դաշնակիցների և Ֆրանսիական դիմադրության հաղթանակից հետո Ֆրանսիայի անկախությունը վերականգնվեց:

Դաշնակիցների ներխուժումը Նորմանդիա, 1944

Չորրորդ հանրապետություն հիմնադրվեց երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո և ունեցավ նկատելի տնտեսական աճ (les Trente Glorieuses): Կանանց տրվեց ընտրական իրավուք 1944-ին: Ֆրանսիան դարձավ ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր անդամներից մեկը (1949), որը հակակշիռ էր արևելքի Վարշավյան պակտին: Ֆրանսիան փորձեց վերականգներել վերահսկողությունը Վիետնամում, սակայն պատրություն կրեց 1954-ին Առաջին Վիետնամական պատերազմում: Միայն մի քանի ամիս անց Ֆրանսիան նոր պատերազմ սկսեց Ալժիրի դեմ: Բանավեճերը թե արդյուք արժե պահել վերահսկողությունը Ալժիրում,[43] թուլացրեցին երկիրը գրեթե բերելով քաղաքացիական պատերազմի: 1958-ին թույլ և անկայուն Ֆրանսիական հանրապետությունը բերեց հինգերորդ հանրապետության ստեղծմանը, որը ուժեղացրեց նախագահի լիազորությունները:[44] Շառլ դը Գոլը կարողացավ պահպանել երկրի միասնությունը և հրաժարվեց պատերազմներից: Ալժիրյան պատերազմում կնքվեց հաշտության պայմանագիր և արդյունքում Ալժիրը անկախացավ 1962-ին: Ֆրանսիան աստիճանաբար անկախություն շնորհեց իր գաղութներին, որոնցից վերջինը դարձավ Վանուատուն 1980-ին:

[խմբագրել] Աշխարհագրություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիայի աշխարհագրություն:


Ֆրանսիայի 100,000-ից ավել բնակիչ ունեցող քաղաքները:

Մայրցամաքային Ֆրանսիան հիմնականում տեղակայված է 41-րդ և 51-րդ զուգահեռականների միջև (Դանկրիկը գտնվում է հենց 51-րդ զուգահեռականի վրա ու 6-րդ և 10-րդ լայնության միջև, Եվրոպայի արևմուտքում:

Չնայած Մայրցամաքային Ֆրանսիան տեղակայված է արևմտյան Եվրոպայում, ֆրանսիան նաև ունի մեծ թվով տարածքներ Հյուսիսային Ամերիկայում,Կարիբյան ծովում, Հարավային Ամերիկայում, Հնդկական օվկիանոսի հարավային մասում, Խաղաղ օվկիանոսում և Անտարկտիդայում:[45] Այս տարածքները ունեն կառավարման տարբեր ձևեր: Ֆրանսիայի անդրծովյան դեպարտամենտները ցամաքային սահման ունեն Բրազիլիայի և Սուրինամի հետ:

Ֆրանսիայի բացառիկ տնտեսական գոտին ունի 11000000 քառակուսի կիլոմետր մակերես:[46]

Մայրցամաքային Ֆրանսիայի տարածքը 547 030կմ2 է, լինելով ամենամեծը իր տարածքով Եվրոպական միությունում:[47] Ֆրանսիան ունի լայն բազմազան լանդշաֆտ, սկսած ափամերձ հարթավայրերով հյուսիսում և լեռնային գոտիներով` հարավ արևելքում գտնվում ենԱլպեր, Կենտրոնական մասիվը հարավ կենտրոնական մասում և Պիրենեյները հարավ արևմուտքում:

4810.45 մետր[48] ծովի մակերևույթից բարձ գտնվում է Արևմտյան Եվրոպայի ամենաբարձր կետը` Մոնբլանը, այն գտվում է Ալպերում Ֆրանսիայի և Իտալիայի սահմանին: Մայրցամաքային Ֆրանսիան նաև ունի ընդարձակ գետային համակարգ, ինչպիսիք են Սենը, Լուարը, Գարոնան և Հռենոսը, որոնք սկիզբ են առնում Կենտրոնական Մասիվից և Ալպերից և թափվում Միջերկրական ծով:

Ֆրանսիայի ընդհանուր ցամաքային տարածքը իր անդրծովյան տարածքներով կազմում է 674 843 կմ2 (260 558 քռ մղ), 0.45%-ը երկրի ցամաքային մակերասի: Ֆրանսիան ունի երկրորդ ամենամեծ Բացառիկ տնտեսական գոտին (ԲՏԳ) աշխարհում,[49] որը 11 035 000 կմ2 (4 260 637 քռ մղ) է, մոտավոր 8%-ը բոլոր ԲՏԳ-ների ընդհանուր մակերեսի, հետ է միայն Միացյալ Նահանգներից (11 351 000 կմ2 (4 382 646 քռ մղ)) և առաջ է Ավստրալիայից (8 232 000 կմ2 (3 178 393 քռ մղ)):[50] Հյուսիսում և հյուսիս արևմուտքում կլիման բարեխառն է, սակայն ծովային ազդեցության տակ մայրցամաքաին Ֆրանսիայի մնացած մասի կլիման բազմազան է:[51]

Հարավ արևելքում իշխում է Միջերկրյածովյան կլիման: Արևմուտքում կլիման օվկիանոսային է առատ անձրևներով, մեղմ ձմեռներով և զով կամ տաք ամառներով: Ներքին կլիման առավելապես մայրցամաքային է շոգ ամառներով, ցուրտ ձմեռներով և ոչ առատ անձրևներով: Ալպերում և այլ լեռնային հատվածներում տիրում է Ալպիական կլիման իր տարեկան միջինից ցածր ջերմաստիճանով, ինչպես նաև տևական ձյան ծածկով:

[խմբագրել] Շրջակա միջավայր

1rightarrow.png  Ֆրանսիայի ազգային այգիներ Բնապահպանության նախարարություն Ֆրանսիայի տարածքային բուսաբանական այգիներ
Ֆրանսիայի տարածքային և տզգային բուսաբանական այգիները: Նշված են համապատասխանաբար կանաչ և մանուշակագույն գույներով:

Ֆրանսիան առաջին երկրներից էր, ով ստեղծեց շրջակա միջավայրի նախարարություն 1971-ին:[52] Չնայած Ֆրանսիան արդյունաբերական և զարգացող երկրներից մեկն է, նա միայն տասնյոթերորդն է կողմից ածխածնի երկօքսիդի արտանետումների քանակով աշխարհում, իր հետևում թողնելով այնպիսի քիչ խիտ բնակեցված երկրներ, ինչպիսիք են Կանադան, Սաուդյան Արաբիան եւ Ավստրալիան: Սա հետևանք էր Ֆրանսիայի կառավարության որոշումը ներդրումներ կատարել ատոմային էներգիայի բնագավառում 1974-ից (1973 թվականի նաֆթային ճգնաժամից հետո[53]), որը կազմում է Ֆրանսիայի էլեկտրաէներգիայի արտադրության 78%-ը[54] և բացատրում է թե ինչու են արտանետումները ավելի քիչ քան մյուս երկրներում:[55][56]

Ինչպես բոլոր Եվրոպական միության անդամները, Ֆրանսիան համաձայնվել է քչացնել արտանետումները 20%-ով մինչև 2020-ը 1990- մակարդակից:[57] համեմատության համար ԱՄՆ-ն խոստացել է արտանետումները քչացնել միայն 4%-ով[58] իսկ Չինաստանը հայտարարել է, որ ցանկանում է նվազեցնել իր ածխածնի արտանետումները 40-45%-ով մինչև 2020 թ. (համեմատած 2005 թ մակարդակներին),[59] ինչը նշանակում է, որ ՀՆԱ-ի տարեկան 8% աճի դեպքում, արտանետումները իրականում կնվազեն 80%-ից[58] 250%-ով[60]:

2009-ի դրությամբ ֆրանսիական ածխածնի երկօքսիդի արտանետումները մեկ շնչին ընկնող մակարդակով ավելի ցածր էր, քան Չինաստանում:[61]

Ֆրասնիսյում նաև գործում է ածխածնի հարկ, որը 2009-ին կազմում էր 17 Եվրո մեկ տոննա արտանետված ածխածնի երկօքսիդի համար:[62] Ածխածնի հարկը տարեկան կբերեր մոտ 4,3 միլիարդ Եվրո տարեկան:[63] Սակայն, հարկատեսակի ընդունումից 6 ամիս հետո այն կասեցվեց տարբեր պատճառներով, պատճառներից մեկը այն էր, որ ֆրանսիական տնտեսվարողները մրցունակ չէին դառնում հարևան երկրների տնտեսվարողների հետ, որոնք ազատված էին հարկից: Ածխածնի հարկի գործածումը ժողովրդական քայլ չէր նախագահ Սարկոզիի կողմից:[64]

Անտառները կազմում են Ֆրանսիայի տարածքի 28,27%-ը:[65][66] Ֆրանսիան իր անտառների քանակով երկրորդն է ԵՄ-ում:[67] Ֆրանսիական անտառները նաև ամենաբազմազանն են Եվրոպայում, հաշվվում է մոտ 140 անուն ծառատեսակ:[68] Ֆրանսիայում կան 9 ազգային այգիներ[69] և 46 բուսաբանական այգիներ:[70]

[խմբագրել] Վարչական բաժանում

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիայի վարչական բաժանում:


Ֆրանսիան բաժանված է 27 վարչական երկրամասի:[71] 22-ը գտնվում են մայրցամաքային Ֆրանսիայում (21 մայրցամաքային Ֆրանսիայի ցամաքային մասում, մեկը ցամաքից դուրս Կորսիկա), և չորս անդրծովյան երկրամասի: Երկրամասերը իրենց հերթին բաժանվում են 101 դեպարտեմաների[72], որոնք համարակալված այբբենական կարգով: 101 դեպարտեմաները բաժանվում են 341 արոնդիսմաների, որոնք, իրենց հերթին, բաժանվում են 4.032 կանտոների:

Մայրցամաքային ֆրանսիայի 22 երկրամասերը, ներառած Կորսիկան և 96 դեպարտամենտները:
Երկրամաս Դեպարտեմաներ
Flag of Alsace.svg Էլզաս Ներքին Ռեն, Վերնի Ռեն
Aquitaine flag.svg Ակվիտանիա Դորդոնիա, Ժիրոնդա, Լանդ, Լո-է-Գարոն, Ատլանտյան Պիրենեյներ
Auvergne flag.svg Օվերն Ալլիե, Քանտալ, Վերնի Լուարա, Պուի-դը-Դօմ
Normandy-flag.gif Ներքին Նորմանդիա Կալվադոս, Մանշ, Օրն
Bourgogne flag.svg Բուրգունդիա Կոտ-Դոր, Նիէվր, Սաոն-է-Լուար, Յոն
Flag of Brittany.svg Բրետան Կոդ-Դարմոր, Ֆինիստեր, Իլ-է-Վիլեն, Մորբիհան
Centre flag.svg Կենտրոն Շեր, Եվր-է-Լուար, Էնդր, Էնդր-է-Լուար, Լուարե, Լուար-է-Շեր
Champagne-Ardenne flag.svg Շամպան-Արդեն Արդեն, Օբ, Վերնի Մարն, Մարն
Flag of Corsica.svg Կորսիկա Հարավային Կորսիկա, Վերնի Կորսիկա
Franche-Comté.svg Ֆրանշ-Կոնտե Դուբս, Վերնի Սաոն, Ջիուրա, Տերիտուար դը Բելֆոր
Haute-Normandie flag.svg Վերնի Նորմանդիա Եվր, Սէն-Մարիտիմ
Île-de-France flag.svg Իլ-դը-Ֆրանս Էսոն, Օ-դը-Սէն, Փարիզ, Սէն-է-Մարն, Սէն-Սեն-Դենի, Վալ-դը-Մարն, Վալ-Դուազ, Իվըլին
Flag of Languedoc-Roussillon2.svg Լանգըդոկ-Ռուսիլյոն Օդ, Գարդ, Հէրոլտ, Լոզէր, Արևելյան Պիրենեյներ
Limousin flag.svg Լիմուզան (Limousin) Կողէզ (Corrèze), Կղյոզ (Creuse), Օտ-Վյեն (Haute-Vienne)
Lorraine.svg Լոտարինգիա Մեվրտ-է-Մոզել, Մեվզ, Մոզել, Ոգ
Flag of Midi-Pyrénées.svg Հարավ-Պիրենեյներ Արիեջ, Ավեյրոն, Ջեր, Վերնի Գարոն, Վերնի Պիրենեյներ, Լո, Տարն, Տարն-է-Գարոն
Nord-Pas-de-Calais flag.svg Նոր-Պա-դը-Կալե Նոր, Պա-Դը-Կալե
Pays-de-la-Loire flag.svg Լուարայի երկիր Ատլանտյան Լուարա, Մեն-է-Լուար, Մայենն, Սարտ, Վանդե
Picardie.jpg Պիկարդիա Էն, Ուազ, Սոմ
Poitou-Charentes flag.svg Պուատու-Շարանտ Շարանտ, Շարանտ-Մարիտիմ, Դը-Սևր, Վիեն
Flag Provence Alpes Cote d Azur.png Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ Վերնի Պրովանսի Ալպեր, Ալպ-Մարիտիմ, Բուշ-դիու-Ռոն, Վերնի Ալպեր, Վար, Ոկլիուզ
Blason rhonalpe.png Ռոնա-Ալպեր Էնա, Արդէշ, Դրոմ, Վերնի Սավոիա, Իզէր, Լուարա, Ռոնա, Սավոիա

[խմբագրել] Անդրծովյան դեպարտամենտներ և տարածքներ

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիայի անդրծովյան դեպարտամենտները և տարածքները:


Ֆրանսիայի 101 դեպարտամենտներից հինգը անդրծովային են (Ֆրանսիական Գվիանա, Գվադելուպա, Մարտինիկա, Մայոտա և Ռեյունյոն), որոնք հանդիսանում են Եվրոպական միության և Ֆրանսիայի մաս:

Բացի 27 երկրամասերից և 101 դեպարտամենտներից Ֆիանսիան ունի նաև հինգ համայնքներ (Ֆրանսիական Պոլինեզիա, Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզի, Սեն Մարտեն, Սենտ Պիեռ և Միքելոն և Ուոլիս և Ֆոտունա), մեկ sui generis համայնք (Նոր Կալեդոնիա), մեկ անդրծովյան տարածք (Ֆրանսիական հարավային և անտարկտիկ տարածքներ) և մեկ կղզի տեղակայված Խաղաղ օվկիոսում (Քլիփերթոն).

Ֆրանսիայի տիրապետության տակ գտվող տարածքները
Անվանում Սահմանադրական կարգավիճակ Մայրաքաղաք
Քլիփերթոն Քլիփերթոն Պետական սեփականություն գտվում է Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների նախարարի ենթակայության տակ Անմարդաբնակ
Ֆրանսիական Գվիանա Ֆրանսիական Գվիանա Անդրծովյան շրջան (régions d'outre-mer) և միաժամանակ անդրծովյան դեպարտամենտ(département d'outre-mer կամ DOM) Քայենա
Ֆրանսիական Պոլինեզիա Ֆրանսիական Պոլինեզիա համարվում է անդրծովյան տարածք (pays d'outre-mer կամ POM), ունի նույն կարգավիճակը ինչ անդրծովյան համայնքները: Պապեետե
Ֆրանսիական հարավային և անտարկտիկ տարածքներ Ֆրանսիական հարավային և անտարկտիկ տարածքներ Անդրծովյան տարածք (territoire d'outre-mer կամ TOM) Պորտ օ Ֆրանսե
Գվադելուպա Գվադելուպա Անդրծովյան տարածաշրջան և դեպարտամենտ (DOM) Բաս Տեր
Մարտինիկա Մարտինիկա Անդրծովյան տարածաշրջան և դեպարտամենտ (DOM) Ֆորտ դը Ֆրանս
Ֆրանսիա Մայոտա Անդրծովյան տարածաշրջան և դեպարտամենտ (DOM) Մամուդզու
Նոր Կալեդոնիա Նոր Կալեդոնիա Sui generis համայնք Նումեա
Ռեյունյոն Ռեյունյոն Անդրծովյան տարածաշրջան և դեպարտամենտ Սեն Դենի
Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզի Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզի Անդրծովյան համայնք (collectivité d'outre-mer կամ COM) Գուստավիա
Սեն Մարտեն (Ֆրանսիա) Սեն Մարտեն Անդրծովյան համայնք (collectivité d'outre-mer կամ COM) Մարիգոթ
Սենտ Պիեռ և Միքելոն Սենտ Պիեռ և Միքելոն Անդրծովյան համայնք (collectivité d'outre-mer կամ COM) Սեն Պիեռ
Ուոլիս և Ֆոտունա Ուոլիս և Ֆոտունա Անդրծովյան համայնք (collectivité d'outre-mer կամ COM) Մատա Ուտու

Անդրծովյան տարածքները և համայնքները հանդիսանում են Ֆրանսիայի հանրապետության մաս, սակայն չեն հանդիսանում Եվրոպական միության մաս և նրա հարկաբյուջետային գոտի (բացառությամբ Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզու, որը առանձնացավ Գվադելուպայից 2007-ին): Խաղաղօվկիանոսյան համայնքները դեռևս օգտագործում են Ֆրանկ[73] որոնց ծավալը չափվում է Եվրոյով:

[խմբագրել] Քաղաքականություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Քաղաքականությունը Ֆրանսիայում:


[խմբագրել] Կառավարություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդվածներ ՝ Ֆրանսիայի կառավարություն և Ֆրանսիայի սահմանադրություն:
Ֆրանսիական հանրապետության զինանշանը

Ֆրանսյիայի հանրապետությունը ունիտար կիսանախագահական հանդրապետություն է ուժեղ ժողովրդավարական ավանդույթներով:Հինգերորդ հանրապետության սահմանադրությունը ընդունվել է 1958-ի սեպտեմբերի 28-ի հանրաքվեով:[74] Այն մեծապես ամրապնդեց գործադիրի լիազորությունները խորհրդարանի նկատմամբ: Գործադիր ճյուղը բաժանված է երկու ղեկավարի միջև` Հանրապետության նախագահ, որը ներկայումս Ֆրանսուա Օլանդն է, ով պետության գլուխն է և ընտվում է 5 տարի ժամկետով (նախկինում 7 տարի)[75] և կառավարությունը, որը գլխավորում է նախագահի կողմից նշանակված վարչապետը, ով ներկայումս Ֆրանսուա Ֆինյոնն է:

Ֆրանսուա Օլանդ Ֆրանսիայի նախագահ 2012-ից

Ֆրանսիայի խորհրդարանը երկպալատանի է կազմված ազգային ժողովից (Assemblée Nationale) և Սենատից:[76] Ազգային ժողովի պատգամավորները ընտվում են տարածաշրջանային ընտրատարածքներից հինգ տարով:[77] Ազգային ժողովը իրավունք ունի ցրելու կաբինետը և այդպիսով Ազգային ժողովը մեծ ազդեցություն ունի կառավարության վրա: Սենատորները ընտվում են ընտրական հանձնաժողովի կողմից վեց տարով (նախկինում 9 տարի) և նստատեղերի կեսը ընտրվում է ամեն երեկ տարին մեկ սկսած 2008-ի սեպտեմբերից:[78]

Սենատի օրենսդիր իշխանությունը սահմանափակ է, երկու պալատների միջև տարաձայնության դեպքում նախապատվությունը տրվում է Ազգային ժողովի որոշմանը:[79] Կառավարությունը մեծ ազդեցության իրավունք ունի խորհրդարաններում օրակարգի ձևավորման հարցում:

Ֆրանսիայի քաղաքական դաշտը բաժանված է երկու հակամարտող կողմերի` ձախաթևյան կենտրոնացած Ֆրանսիական սոցյալիստական կուսակցության շուրջը և աջաթևյան կենտրոնացած Միասնություն հանուն հանրապետության կուսակցության և ներկայումս նրանց իրավահաջորդ Դաշինք հանուն ազգային շարժման կուսակցության շուրջ(UMP):[80] Գործադիր իշխանությունը ներկայումս կազմված է UMP-ից:

[խմբագրել] Օրենք

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիայի օրենք:
Հիմնական սկզբունքները, որոնք պետք է Ֆրանսիայի Հանրապետությունում հարգվեն ընդունվել է 1789 մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագրով:

Ֆրանսիայում գործում է քաղաքացու իրավունքի համակարգը,[71] այսինքն իրավուքը ծագում է գրված օրենքներից, դատավորները չեն կարող այն փոփոխության ենթարկել և պետք է ղեկավարվեն միայն գրված օրենքով: Օրենքի դիմնական սկզբուքները հիմնված են Նապալեոնական կոդեկսի վրա, արը իր հերթին մեծապես հիմնված է Լյուդովիկոս XIV-ի կողմից ընդունված օրենքների վրա: Մարդու իրավուքների հռչակագիրը և քաղաքացիական իրավունքը կոչված են արգելել հասարակության դեմ կատարվող գործողությունները:


Ֆրանսիայի օրենսդրությունը բաժանված է երկու ճյուղի` անձնական իրավունք և ժողովրդական իրավունք: Անձնական իրավունքը ներառում է քաղաքացիական իրավունքը և քրեական իրավունքը: Ժողովրդական իրավունքը ներառում է վարչական իրավուքը և սահմանադրական իրավունքը: Սակայն, գործնական առումով ֆրանսիական օրենսդրությունը բաղկացած է երեք հիմնական ոլորտներից` քաղաքացիական իրավունք, քրեական իրավունք և վարչական իրավունք:

[խմբագրել] Միջազգային հարաբերություններ

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիայի միջազգային հարաբերություններ:
1rightarrow.png  Լատինական միություն Եվրոպական Միություն ՆԱՏՕ
Հռոմի պայմանագրի ստորագրությունը: Ֆրանսիան Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովի հիմնադիր անդամ է 1957-ից և Եվրոպական միության անդամ 1993-ից:

Ֆրանսիան հանդիսանում է Միացյալ ազգերի կազմակերպության անդամ և Միացյալ ազգերի անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ վետոյի իրավունքով:[81] Նա նաև Մ8-ի, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ),[82]Խաղաղօվկիանոսյան քարտուղարության (ԿՕՔ)[83] և Հնդկական օվկիանոսի հանձնաժողովի (ՀՕՀ) անդամ է:[84] Նա հանդիսանում է Կարիբյան երկրների ասոցացիայի (ԿԵԱ)[85] և Միջազգային Ֆրանկոֆոնիայի համաժողովի (ՄՖՀ) անդամ:[86] Այսեղ է գտնվում Տնտեսական համագործակցության և զարգացման հանձնաժողովի,[87] UNESCO-ի,[88] Ինտերպոլի գլխավոր գրասենյակները:[89]

Ֆրանսիայի միջազգային հարաբերությունները հիմնականում սկիզբ են առնում Եվրոպական Միությունից, որում նա հանդիսանում է հիմնադիր անդամ: 1960-ականներին Ֆրանսիան փորձում էր դուրս մղել կազմակերպությունից Բրիտանիային`[90] փորձելով կառուցել միություն միայն մայրցամաքային Եվրոպայում: Սկսած 1960-ականներից, Ֆրանսիան սերտ համագործակցություն է վարում Գերմանիայի հետ, Գերմանիայի հետ միասին ԵՄ-ում գրավելով գերիշխող դիրք:[91]

Ֆրանսիան սկսած 1904-ից ռազմական դաշինք է կնքել Մեծ Բրիտանիայի հետ և ռազմական ոլորտում գտնվում է ակտիվ փոխհարաբերությունների մեջ:

Ֆրանիսայի նախկին նախագահ Նիկոլա Սարկոզին և ԱՄՆ նախագահ Բարակ Օբաման, ՆԱՏՕ համաժողովից առաջ Ստրասբուրգում 2009-ի ապրիլի 3-ին:

Ֆրանսիան Հյուսիս Ատլանտյան դաշինքիի անդամ է, բայց նախագահ դը Գոլի ժամանակ դուրս եկավ դաշինքի հրամանատարական կազմից և իր իրավուքները զիչեց ԱՄՆ-ին:[92] Սակայն Նիկոլա Սարկոզիի [93][94] Ամերիկամետ քաղաքականության արդյունքում Ֆրանսիան վերադարձրեց ՆԱՏՕ-ում իր հրամանատարական իրավունքերը: 1990-ականներին Ֆրանսիային շատերը քննադատում էին Ֆրանսիական Պոլինեզիայում միջուկային փորձարկումների համար:[95] Ֆրանսիան կտրականապես դեմ էր 2003-ին Իրաք ներխուժելուն,[96][97] առաջացնելով լարվածություն ԱՄՆ-ի [98][99] և Միացյալ թագավորությունների հետ հարաբերություններում:[100] Ֆրանսիան պահպանում է իր մեծ ազդեցությունը նախկին աֆրիկյան գաղութների հանդեպ[101] և տնտեսական ու ուժային օգնություն է ցույց տվել Կոտ դ'Իվուարի և Չադի խաղաղապահներին:[102]

Ֆրանսիան ունի երկրորդ խոշորագույն դիվանագիտական ցանցը աշխարհում, զիչելով միայն ԱՄՆ-ին:[103]

[խմբագրել] Զինված ուժեր

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսիայի զինված ուժեր:


Առաջին համաշխարհային պատերազմի զոհերի գերեզման, որտեղ թաղված են մոտ 130,000 անհայտ զինվոր:

Ֆրանսիայի զինված ուժերի (Armées françaises)մեջ է մտնում Ֆրանսիական բանակը (Armée de Terre), Ֆրանսիական ռազմածովային ուժերը (Marine Nationale) ու Ֆրանսիայի ռազմաօդային ուժերը (Armée de l'Air) և օժանդակ զինված ուժերը, Ազգային ժանդարմեան (Gendarmerie nationale) իր անձնակազմով տասներեքերորդն է աշխարհում:[104] Առանձնապես ռազմածովային ուժերում հաշվվում են 42,550 մշտական զինվոր և 15,000 ոչ մշտական զինվոր,[105] որը Ֆրասնիայի ռազմածովային ուժերը դարձնում է 6-րդ ամենամեծը աշխարհում:[106] Բանակը ունի 123,100 մշտական և 118,350 պահեստային կազմ`[107] լինելով 4-րդ ամենամեծը ՆԱՏօ-ի կազմում: Ռազմաօդային ուժերը ամենահինն և առաջին մասնագիտացմած ռազմաօդային ուժերն են աշխարհում[108] և իր 57,400 հիմնական կազմով նույնպես չորրորդն է ՆԱՏՕ-ի կազմում: Չնայած Ֆրանսիական զինված ուժերի վարչական մասը գտվում է պաշտպանության նախարարության ենթակայության տակ, այդուհանդերձ Ժանդարմեան գտնվում է ներքին գործերի նախարարության ենթակայության ներքո: Ժանդարմեան հանդիսանում է ռազմական ոստիկանություն և ծառայում է որպես ընդհանուր նշանակության ոստիկանական ուժեր: Ֆրանսիայի նախագահը հանդիսանում է Ֆրանսիական զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը: Ֆրասնիան հանդիսանում է ՄԱԿ-ի մշտական անդամ, պաշտոնապես ճանաչված միջուկային տերություն 1960-ից: Ֆրանսիայի ռազմական ծախսերը 2010-ին կազմել են ԱՄՆ$61.3 միլիարդ, կամ ՀՆԱ-ի 2.5%-ը,[109] դառնալով երրորդ ամենաշատ ծախսող պետությունը Չինաստանից և ԱՄՆ-ից հետո:[109]

Ֆրանսիան ունի լուրջ ռազմական արդյունաբերություն, որտեղ արտադրվում են չորրորդ սերնդի Դասո Ռաֆել կործանիչները, Շառլ դտ Գոլ իքնաթիռները, Էկզոսետ հռթիռները և Լեկրեկ տանկերը: Շատ սպառազինություն գնվում է Միացյալ նահանգներից: Չնայած Եվրոֆայթեր թայֆունից դուրս գալուն Ֆրանսիան շարունակում է Եվրոպական համատեղ ծրագրերի իրագործումը, ինչպիսիք են Եվրոկոպտեր թայգրը և այլն: Ֆրանսիան ունի ամենամեծ օդանավային արդյունաբերությունը Եվրոպայում:[110][111] Ֆրանսիան զինամթերքի ամենամեծ վաճառողն է,[112][113] բոլոր սպառազինությունների գծով բացի միջուկային զենքից:


[խմբագրել] Տնտեսություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդվածներ ՝ Ֆրանսիայի տնտեսություն և Ֆրանսիայի էներգետիկա:
Առաջին ավարտված Airbus A380ը Թուլուզում 2005-ի հունվարի 18-ին:

Լինելով Մեծ ութնյակի անդամ, Ֆրանսիան իր ՀՆԱ-ի մակարդակով չորրորդն է աշխարում և երկրորդը Եվրոպայում.[114] իր 500-ից 39-ը ամենամեծ կազմակերպություններով աշխարհում 2010-ի դրությամբ, Ֆրանսիան հոմարվում է աշխարհում 4-րդը և Ավրոպայում առաջինը Fortune Global 500 վարկանիշով, առաջ անցնելով Գերմանիայից և Միացյալ Թագավորությունից: Ֆրանսիան միացավ 11 այլ ԵՄ անդամներին, որպեսզի թողարկի Եվրո 1999-ի հունվարի մեկին, Եվրո մետաղադրամները և թղթադրամները ամբողջությամբ փոխարինեցին Ֆրանսիական ֆրանկը (₣) 2002-ի սկզբներին:[115]

Ֆրանսիայի էլեկտրա-արտադրության 79%-ը բաժին է ընկնում միջուկային էներգիային, որը ամենաբարձր տոկոսն է աշխարհում:[116]

Ֆրանսիան ունի խառը տնտեսություն իր ընդարձակ ոչ պետական ձեռնարկություններով (մոտ 2,5 միլիոն գրանցված ձեռնարկություն)[117][118] պետական միջամտությամբ (չնայած գնալով նվազում է[119]): Կառավարությունը պահպանում է իր ազդեցությունը առանցքային ենթակառուցվածքների վրա, ունենալով մեծամասնական բաժնեմասեր երկաթուղային, էլեկտրաէներգիայի, օդանավակայանների, ատոմային էներգիայի և հեռահաղորդակցման բնագավառներում:[119] Նա աստիճանաբար թուլացրեց իր հսկաղությունը այս բնագավառներում 1990 ականներից:[119] Կառավարությունը դանդաղաբար ապապետականացրեց իր բաժնեմասերը France Télécom-ի, Air France-ի, ապահովագրական, բանկային և պաշտպանողական արտադրության:[119]

Ֆրանսիան Եվրոգոտու արժույթային միության մասն է (մուգ կապույտ), և Եվրոմիության միավոված շուկայի անդամ:

Ըստ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) տվյալների, 2009-ին Ֆրանսիան արտադրված ապրանքներով աշխարհում վեցերորդ ամենամեծ արտահանողն էր և չորրորդ ամենամեծ ներմուծողը:[120] 2008-ին Ֆրանսիան իր ստացած ուղղակի ներդրումներով 3-րդն էր մոտ $117.9 միլիարդ, հետ մնալով Լյուքսեմբուրգից և ԱՄՆ-ից, բայց առաջ լինելով Միացյալ Թագավորությունից ($96.9 միլիարդ), Գերմանիայից ($24.9 միլիարդ) և Ճապոնիայից ($24.4 միլիարդ).[121][122] Նույն տարում Ֆրանսիական ընկերությունները ուղղակի ներդրեցին $220 միլիարդ Ֆրանսիայի սահմաններից դուրս, դառնալով երկրորդը աշխարհում ԱՄՆ-ից հետո ($311.8 միլիարդ) և առաջ անցնելով Միացյալ Թագավորությունից ($111.4 միլիարդ), Ճապոնիայից ($128 միլիարդ) և Գերմանիայից ($156.5 միլիարդ).[121][122] Իր 500-ից 39-ը ամենամեծ ընկերություններով 2010-ին, Ֆրանսիան 4-րդն է Fortune Global 500 վարկանիշով, հետ մնալով ԱՄՆ-ից, Ճապոնիայից և Չինաստանից, առաջ լինելով Գերմանիայից և Միացյալ Թագավորությունից:[123]

Ֆրանսիայի ազգային պարտքը 1978-ից մինչև 2009

Ֆինանսական ծառայությունները, բանկային գործը և ապահովագրական ոլորտը շատ կարևոր են Ֆրանիայի տնտեսությունում: Փարիզի ֆոդային բորսան (ֆրանսերեն՝ La Bourse de Paris) հին կազմակերպություն է, որը հիմնադրել է Լյուդովիկոս XV-ը 1724-ին:[124] 2000-ին Փարիզի, Ապստերդամի և Բրյուսելի ֆոնդային բորսաները միավորվեցին և ստեղծեցին Եվրոնեքստը:[125] 2007-ին Եվրոնեքստը միացավ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսային և ստեղծվեց NYSE Եվրոնեքստը, աշխարհի ամենամեծ ֆոնդային բորսան:[125] Եվրոնեքստ Փորիզը NYSE Եվրոնեքստ խմբի ֆրանսիական մասնաճյուղն է, որը Եվրոպայի երկրորդ խոշոր բորսան է Լոնդոնի ֆոնդային բորսայից հետո:

Ֆրանսիական ընկերությունները պահպանեցին իրենց ուրույն տեղը բանկային և ապահովագրական ոլորտներում. AXA-ն աշխարհի ամենախոշոր ապահովագրական ընկերությունն է և 9-րդ ամենախոշոր ընկերությունը իր շահույթով:

Ֆրանսիական խոշորագույն բանկերն են BNP Paribas-ը և Կրեդիտ Ագրիկոլը,որոնք համեմատաբար 1-ին և 6-րդ խոշորագույն բանկերն են 2010-ի դրությամբ[126] (ըստ ակտիվների ծավալի), մինչդեռ Société Générale-ը համարվում էր ութերորդ խոշորագույնը 2008–2009 թվավականներին:

Ֆրանսիան ամենաքիչ ածխաթթու գազ արտանետող երկիրն է զարգացած երկրների մեջ ի հաշիվ ատոմային էներգիայում մեծ ներդրումների:[127] Որպես արդյունք Ֆրանսիայի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի զգալի մասը ապահովում են 59 ատոմակայանները (78% 2006-ին,[128] միայն 8% 1973-ին, 24% 1980-ին և 75% 1990-ին):

[խմբագրել] Գյուղատնտեսությունը

Խաղողի այգիներ Կարկասոնի մետ:

Ֆրանսիան պատմականորեն գյուղատնտեսական ապրանքների կարևոր արտադրող է:[129] Բերրի հողերի մեծ ծավալը, ժամանակակից տեխնոլոգիաները և ԵՄ սուբսիդավորումը միասին դարձնում են Ֆրանսիային խոշորագույն գյուղատնտեսական արտադրողը ԵՄ-ում և ամենամեծ արտահանողը[130] (արտադրում է ԵՄ գյուղատնտեսական արտաֆրանքի 20%-ը[131]) և աշխարդի երրորդ խոշորագույն գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանողը:[132]

Ցորենը, թռչնամիսը, կաթնամթերքը, տավարի և խոզի մսերը ինչպես նաև միջազգայնորեն ճանաչված սննդային արդտադրանքները համարվում են ֆրանսիական գյուղատնտեսության կարևորագույն ոլորտները: Վարդագույն գինիները հիմնականում իրացվում են ներքին շուկայում, իսկ Շամպայնը և Բորդո գինիները հիմնականում արտահանվում են և ճանաչված են ամբողջ աշխարհով: ԵՄ կողմից ֆրանսիական գյուղատնտեսության սուբսիդավորումը նվազել է վերջին տարիներին, սակայն դեռևս բարձր են $8 միլիարդ 2007-ին:[133] Այդ նույն տարում Ֆրանսիան վաճառել է 33.4 միլիարդ Եվրոյի գյուղատնտեսական արտադրանք:[134]

Գյուղատնտեսությունը շատ կարևոր բնագավառ է Ֆրանսիական տնտեսության համար, ակտիվ բնակչության 3.5%-ը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ,[131] գյուղատնտեսության բաժնեմասը Ֆրանսիայի ՀՆԱ-ում կազմում է մոտ 4.2% 2005-ի դրությամբ:[131]

[խմբագրել] Աշխատուժի շուկա

Ֆրանսիայում մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի մակարդակը նման է Եվրոպական այլ զարգացած երկրների մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ին, ինչպիսիք են Միացյալ Թագավորությունը և Գերմանիան:[135] Մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի մակարդակը, որի հիմքը (i) գործակիցն է, որը հաշվարկվում է մեկ աշխատանքային ժամի արտադրողականությունը, որը Ֆրանսիայում ամենաբարձրն է Մ8-ի երկրների մեջ 2005-ի դրությամբ,[136] (ii) գործակիցը, որը աշխատաժամերի քանակն է, որը ամենացածրն է զարգացած երկրների մեջ,[137] և (iii) զբաղվածության մակարդակը: Ֆրանսիայի զբաղվածության մակարդակը 15–64 տարեկանների շրջանում ամենացածրերից մեկն է զարգացած երկրների մեջ. 2004-ին այն կազմել է 69% Ֆրանսիայի 15–64 աշխատունակ բնակչության, համեմատած Ճապոնիայի 80%-ին, Միացյալ Թագավորությունների 79%-ին, ԱՄՆ-ի 77%-ին և Գերմանիայի 71%-ին:[138]

Դեֆանս, Փարիզի մոռ, ամենամեծ բիզնես թաղամասը Եվրոպայում:[139]

զբաղվածության ցածր մակարդակը համեմատած ԵՄ-ի հետ բացատրվում է ըստ տարիքային խմբերի զբաղվածության ճեղքվածքի հետ, օրինակ 55–64 տարիքային խմբում գործազրկությունը 38.3% էր 2007-ին համեմատած ԵՄ 46.6%-ի հետ,[140] իսկ 15–24 տարիքային խմբում` 31.5%, համեմատած ԵՄ 37.2%-ի հետ:[141] Զբաղվածության ցածր մակարդակը բացատրվում է նվազագյուն աշխատավարձի բարձր մակարդակով, որը բերում է աշխատանքի արտադրողականության անկմանը, և երիտասարդ աշխատուժը հեշտությամբ մուտք է գործում աշխատուժի շուկա,[142] անարդյունավետ համալսարանական ծրագրերը, որոնք չեն կարողանում բավարարել աշխատուժի շուկայի պահանջներին,[143] և տարիքավոր աշխատուժի համար համապատասխան օրենսդրության բացակայությունը, որը կխրախուսեր նրանց վաղաժամկետ անցնել թոշակի:[144][145]

Գործազրկության մակարդակը 2006-ի 9%-ից իջավ 7% 2008-ին, բայց շարունակում էր լինել ամենաբարձրը Եվրոպայում:[146][147] 2009-ի հունիսին Ֆրանսիայի գործազրության մակարդակը դարձավ9.4%:[148] Կարճ աշխատաժամերը և աշխատանքի շուկայում բարեփոխումներ իրականացնելու դժկամությունը աճ ուժերի կողմից համարվում է Ֆրանսիայի տնտեսության թույլ կողմը, իսկ ձախ ուժերը համարում էին, որ կառավարությունն է մեղավոր և սոցիալական անարդարություն է ստեղծվել: Լիբերալ նտնեսագետները տարիներ շարունակ պնդում են, որ անհրաժեշտ են կառուցվածքային բարեփոխումներ, պետք է մեծացվի աշխատունակ բնակչության տեսակարար կշիռը և նվազեցվեն հարկերը և վարչական բեռը:

Քեյնսյան տնտեսագետները ունեն իրենց պատասխանը գործազրկության վերաբերյալ, նրանց կարծիքով 35 ժամյա աշխատանքային շաբաթի ներդրումը 2000-ականներից նպաստեց գործազրկության աճին: Արդյունքում կառավարությունը բարեփոխումների ծրագիր մշակեց, որը լուրջ քննադատության առիթ տվեց:[149][150]

[խմբագրել] Զբոսաշրջություն

The Վերսալի պալատը ամենանշանավոր տուրիստական վայրն է Ֆրանսիայում:

81.9 միլիոն օտարերկրյա զբոսաշրջիկներով 2007-ին Ֆրանսիան համարվում է առաջին տուրիստական պետությունը աշխարհում, առաջ լինելով Իսպանիայից (58.5 միլիոն 2006-ին) և Միացյալ Նահանգներից (51.1 միլիոն 2006-ին): Այս 81.9 միլիոն թիվը իր մեջ չի ներառում այն մարդկանց, ով Ֆրանսիայում մնացել է 24 ժամից պակաս, օրինակ Հյուսիսային Եվրոպայից Ֆրանսիայով Իսպանիա մեկնողներին կամ Իտալիա մեկնողներին ամառվա ընթացքում:

The Մոն Սեն Միշել ամենաշատ այցելված տեղերից մեկը Ֆրանսիայում:

Ֆրանսիան ունի 37 օբյեկտ, որոնք ըդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառաննգության օբյեկտների ցանկում և մշակույթային մեծ արժեք ներկայացնող քաղաքներ (Իհարկե Փարիզը, բայց նաև Թուլուզը, Ստրասբուրգը, Բորդոն, Լիոնը...), ծովափեր և ծովափնյա հանգստի վայրեր, դահուկային հանգստի վայրեր և գյուղական շրջաններ, որոնք շատերը նախընտրում են բնության շքեղությունից ելնելով (կանաչ զբոսաշրջություն): Փոքր և գեղատեսիլ ֆրանսիական գյուղերի (ինչպիսիք են Կոլոն լա Ռուժը կամ Լոկրոնանը) պահպանությամբ զբաղվում է Les Plus Beaux Villages de France կազմակերպությունը (թարգմ. "Ֆրանսիայի ամենագեղեցիկ գյուղեր"): "Հիասքանչ այգիներ" կարգավիճակ ունեն մոտ երկու հարյուր այգիներ, որոնք որակավորվում են Մշակույթի նախարարության կողմից: Այս որակավորումը կոչված է պահպանելու և զարգացնելու հիասքանչ այգիները և ազգային այգիները: Ֆրանսիան նաև գրավում է բազմաթիվ ուխտագնացների ուշադրությունը, նրանց ուղին ընկնում է դեպի Սուրբ Ջեյմս, կամ Լուդրես:

Ֆրանսիան և հատկապես Փարիզը ունեն աշխարում ամենամեծ թանգարանները, ներառյալ Լուվրը, որտեղ ամենաշատն են այցելում բոլոր թանգարանների հետ համեմատած, ինչպես նաև Օրսե թանգարանը, նվիրված Իպրեսիոնիզմին և Պոմպիդու կենտրոնը, նվիրված Ժամանակակից արվեստին:

The Շամբոր ամրոցը շատ թագավորների նստավայր է եղել:

Դիսնեյլենդ Փարիզը Ֆրանսիայի և Եվրոպայի ամենաշատ հաճախվող զբոսայգին է, որը ունեցել է մոտ 15.405.000 այցելու 2009-ին:[151] Պատմական այգի Պայ դու Ֆուն Վանդե նահանգում երկրորդ ամենաշատ այցելու ունեցող այգին է Ֆրանսիայում:[152] Մյուս հայտնի այգիներն են Ֆյուչըսկոպը և Աստերիկս այգին:

10 միլիոնից ավել զբոսաշրջիկով Լազուրային ափը երկրորդ ամենամեծ տուրիստական կենտրոնն է Փարիզից հետո:[153] Ըստ Լազուրային ափի տնտեսական վերլուծության ընկերության, այստեղ տարին 300 օր արևային է, 115կմ ափերով և լողափերով, 18 գոլֆային դաշտերով, 14 դահուկային կենտրոններով 3,000 ռեստորաններով:[154] Ամեն տարի Լազուրային ափ են գալիս բոլոր շքեղ զբոսանավերի 50%-ը, և ամեն գերզբոսանավ գոնե մեկ անգամ եղել է այստեղ:[155]

Մյուս հիմնական տուրիստական կենտրոնը Շատոն է Լուարա Մարգագետնում, որը համաշխարհային ժառանգության մաս է կազմում իր պատմական քաղաքներով և ամրոցներով, որոնք կառուցած են Ֆրանսիական վերածննդի ոճով:

Հիմնական տուրիստական կենտրոններն են. (ըստ 2003-ի տվյալների[156] այցելու մեկ տարում). Էյֆելյան աշտարակ (6.2 միլիոն), Լուվր թանգարան (5.7 միլիոն), Վերսալ (2.8 միլիոն), Օրսե թանգարան (2.1 միլիոն), Տրիումֆի կամար (1.2 միլիոն), Պոմպիդու կենտրոն (1.2 միլիոն), Մոն Սեն Միշել (1 միլիոն), Շամբոր ամրոց (711,000):

[խմբագրել] Տրանսպորտ

    1rightarrow.png Հիմնական հոդվածներ ՝ Տրանսպոևտը Ֆրանսիայում և Երկաթուղային տրանսպորտը Ֆրանսիայում:
TGV Sud-Est գնացք, որի առավելագույն արագությունն է 300կմ/ժ:

Ֆրանսիայի երկաթուղային ցանցի ընդհանուր երկարությունը 2008-ի տվյալներով կազմում է 29473 կմ,[157] երկրորդ ամենա ւմդարձակն է Եվրոպայում Գերմանիայի երկաթուղային ցանցից հետո:[158] Այն ղեկավարվում է SNCF-ի կողմից գործում են գերարագ գնացքներ ներառյալ Thalys-ը, Eurostar-ը և TGV-ն, որոնց միջոցով կարելի է ճամփորդել մինչև 320կմ/ժ արագությամբ:[159][160] Երկաթգիծը միացված է բոլոր եվրոպական երկրների հետ բացի Անդորրայից: Ներքաղաքային կապերը նույնպես հագեցված են և տրամվայի ծառայությանը լրացնում են ավտբուսային ծառայությունները:

Ֆրանսիայի բարձրակարգ ճանապարհային ցանցը կազմում է 1027183 կմ, որը համարվում է Եվրոպայի ամենաընդարձակ ճանապարհային ցանցը:[161] Փարիզը հագեցված է ամենաընդարձակ ավտոճանապարհներով և մայրուղիներով և կապված է Ֆրանսիայի բոլոր տարածքների հետ: Ֆրանսիական ճանապարհները կապված են նաև Բելգիայի, Իսպանիայի, Անդորրայի, Մոնակոյի, Շվեյցարիայի, Գերմանիայի և Իտալիայի խոշոր քաղաքների հետ: Նոր ավտոմեքենան շուկայում գերակշռում են տեղական ապրանքանիշներ, ինչպիսիք են Renault ( ավտոմեքենաների 27%-ը վաճառվել է Ֆրանսիայում 2003 թ.), Peugeot (20.1%) եւ Citroën (13.5%):[162] Ֆրանսիայում է աշխարհի ամենաբարձր կամուրջը Միո Վիադուկը[163] և կան շատ կարևոր կամուրջներ ինչպիսիք են Նորմանդական կամուրջը:

Ֆրանսիայում կան 475 օդանավակայան:[71] Փարիզի Շառլ դը Գոլ օդանավակայանը տեղակայված Փարիզի մոտակայքում, որը ամենամեծ և ամենազբաղված օդանավակայանն է երկրում, որը սպասարկում է բնակչության և առևտրի գերակշռող մասը: Air France-ը համարվում է ազգային ավիաընկերություն, չնայած երկրում կան նաև բազմաթիվ մասնավոր ավիաընկերություններ: Ֆրանսիայում կան տաս հիմնական նավահանգիստներ, որից ամենամեծը Մարսելում է,[164] որը նաև ամենամեծ նավահանգիստն է Միջերկրական ծովի ափին:[165][166]

[խմբագրել] Ժողովրդագրություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդվածներ ՝ Ֆրանսիայի ժողովրդագրություն և Ֆրանսիացիներ:
Ֆրանսիայի հանրապետության ժողովրդական բաշխվածությունը 1999-ին:

Իր 65,8 միլիոն բնակչությամբ (2011-ի հունվարի 1-ի դրությամբ),[167] Ֆրանսիան 20-րդ ամենաշատ բնակչություն ունեցող երկիրն է աշխարհում: 2003-ին Ֆրանսիայի բնակչության բնական աճը (առանց ներգաղթի) համահունչ էր Եվրոմիության բնակչության բնական աճին: Բնական աճը (ծնունդներ հանած մահեր) 2006-ին եղավ 302,432 մարդ,[168] սա ամենաբարձր ցուցանիշն էր 1973-ից հետո: Բնակչության աճը 2010-ին կազմեց 2.01%,[167] երբ 1994 այն ընդամենը 1.68% էր:[169] Հինգ տարվա ընթացքում 2006-ից մինչև 2011 բնակչության տարեկան միջին աճը կազմում էր +0.58%:[168] 2010-ին ծնված նորածինների 27.3%-ի մեկ ծնող ծնվել էր Ֆրանսիայի տարածքներից դուրս և 23.9%-ի մեկ ծնող ծնվել էր Ֆրանսիայի տարածքներից դուրս:[170]

Ըստ 2008-ի Ֆրանսիայի ազգային վիճակագրական ծառայության INSEE հաշվարկների 11.8 արտասահմանում ծնված ներգաղթվածները և նրանց ուղղակի հետնորդները (Ֆրանսիայում ծնված) կազմում են Ֆրանսիայի բնակչության 19%-ը: Նրանցից մոտ 5 միլիոնը ունեն եվրոպական և 4 միլիոնը Մեղրիբի արմատներ: Ներգաղթվածների 18-50 տարեկնների խումբը ունեն 2,7 միլիոն բնակիչ (10% ընդհանուր 18–50 տարեկանների խմբի 10%-ը) և 5 միլիոն բոլոր տարիքային խմբերի համար (բնակչության 8%-ը): Երկրորդ սերունդի 18–50 տարեկանների խումբը կազմում է 3.1 միլիոն (18-50 տարեկանների 12%-ը) և 6,5 միլիոն բոլոր տարիքային խմբերի համար (բնակչության 11%-ը)[171][172][173]

2004-ի Ֆրանսիա է ներգաղթել 140.033 մարդ: Նրանցից 90.250-ը Աֆրիկայից և 13.710 Եվրոպայից:[174] 2008-ին քաղաքացիություն է տրվել 137.000 անձանց, որոնք հիմնականում ներկայացնում էին Մարոկկոն, Ալժիրը և Թուրքիան:[175]

Չնայած կառավարության համար անօրինական է տեղեկատվություն հավաքել մարդկանց ազգային ինքնության և ռասայական ծագումնաբանության մասին ըստ 1958-ի սահմանադրության, որոշ ընկերությունների ինչպիսիք են TeO-ն ("Ծագումը և պատկանելությունը") համատեղ գործլով INED-ի և INSEE-ի հետ 2008-ին թույլատրվեց իրականացնել դա:[176][177] Մինչև այս ուսումնասիրությունը համարվում էր, որ 3-ից[178] 6 միլիոն[179] մարդ ունեն հյուսիս աֆրկյան արմատնել, մինչդեռ ուսումնասիրությունը պարզեց որ միայն 2.5 միլիոն մարդ ունեն աֆրկյան ծագում:[180][181] Ներկայումս ենթադրվում է, որ Ֆրանսիայի բնակչության 40% կազմավորվել է ներգաղթյալներից:[182] 1921-ից 1935 թվականներին Ֆրանսիա է ներգաղթել 1,1 միլիոն մարդ:[183] Ըստ գնահատականների, 1,6 միլիոն եվրոպական Ֆրանկոալժիրցիներ վերադարձան Ֆրանսիա, երբ հյուսիսաֆրիկյան երկրներին տրվեց անկախություն:[184][185]

Ֆրանսիան առաջատար ապաստանի վայրն է Արեւմտյան Եվրոպայում:[186] Եվրամիությունը թույլ է տալիս ազատ տեղաշարժվել անդամ պետությունների միջև: Մինչդեռ Մեծ Բրիտանիան և Իռլանդիան առաջարկում են Ֆրանսիայի ուժեղացնել հսկողությունը և թույլ չտալ Արևլյան Եվրոպայից միգրանտերի հոսքին:

Ֆրանսիայի ամենամեծ քաղաքներն են բնակչությամբ և տարածքով` Փարիզը (11,836,970), Լիոնը (1,757,180), Մարսելը (1,618,369), Լիլը (1,163,934), Թուլուզը (1,118,472), Բորդոն (1,009,313), Նիցան (999,678), Նանտը (768,305) և Ստրասբուրգը (641,853).

Բազմամյա քաղաքական խնդիր է մնում գյուղերի վերաբնակեցումը: 1960-1999 թվականների ընթացքում գյուղական բնակչության թիվը համեմատաբար ցուցանիշներով նվազել է 24%-ով:


[խմբագրել] Լեզու

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Ֆրանսերեն:
1rightarrow.png  Լեզվային քաղականությունը Ֆրանսիայում Ֆրանսիայի լեզուներ Ֆրանկոֆոնիա
Ֆրանսիայի ժառանգություն:Ֆրանկոֆոնի աշխարհի քարտեզ      մայրենի լեզու      վարչատարածքային լեզու      երկրորդական կամ ոչ պաշտոնական լեզու      Ֆրանկոֆոն փոքրամասնություններ

Ըստ Ֆրանսիայի սահմանադրության 2-րդ հոդվածի Ֆրանսիայի պետական լեզուն ֆրանսերենն է,[187] Ռոմանական լեզու, որը առաջացել է լատիներենից: 1635-ic Ֆրանսիայի ակադեմիային է պատկանում ֆրանսերենի օգտագործման, ոճի, քերականության հեղինակային իրավունքները, չնայած դա օրենքով ամրագրված չէ:

Ֆրանսիայի կառավարությունը չի պահանջում, որ հրատարակվեն միայն ֆրանսերեն լեզվով գործեր, բայց պահանջում է, որ ֆրանսերենը միայն օգտագործվի առևտրային և կապի ոլորտներում: Երկրի տարածքում ֆրանսերենի պարտադիր օգտագործմանը համատեղ Ֆրանսիայի կառավարությունը փորձում է ֆրանսերենը տարածել նաև Եվրոպական միությունում: Անգլիականացման դեմ պայքարը ստիպեց Ֆրանսիային ուժեղացնել ֆրանսերենի տարածումը երկրի ներսում: Բացի ֆրանսերենից Ֆրանսիայի տարածքում խոսում են նաև 77 այլ փոքրամասնությունների լեզուներով, որից 8-ը մայրցամաքային Ֆրանսիայում և 69 անդրծովյան տարածքներում:

17-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի կեսերը ֆրանսերենը համարվում էր դիվանագիտության և միջազգային փոխհարաբերությունների հիմնական լեզուն, ինչպես նաև Եվրոպայի վերնախավի լեզուն:[188] Միայն վերջերս ֆրանսերենը հանձնեց իր գերիշխող դիրքը անգլերենին, քանի որ ԱՄՆ-ն դարձավ գերտերություն:[34][189][190]

Ֆրանսիայի վարած գաղութարարական քաղաքականության արդյունքում 17-րդից 20-րդ դարերում, ֆրանսերենը տարածվեց Ամերիկայում, Աֆրիկայում, Պոլինեզիայում, Հարավ-Արևելյան Ասիայում և Կարիբյան ծոցում: Ֆրանսերենը երկրորդ ամենաուսանվող լեզուն է անգլերենից հետո,[191] և խոսում են շատ երկրներում, հատկապես Աֆրիկայում: Ֆրանսերենը Եվրոպայի սահմաններից դուրս խառնվել է այլ լեզուներին, որոշ անդրծովյան տարածքների լեզուներ առաջացել են ֆրանսերենից: Մյուս կողմից որոշ գաղութներ ընդունել են ֆրանսերենը, որպես պաշտոնական լեզու, և ֆրանսախոս բնակչության թիվը գնալով աճում է, հատկապես Աֆրիկայում:

Գնահատվում է, որ մոտ 300 միլիոն մարդ[192] և 500 միլիոն մարդ[193] ամբողջ աշխարհում կարողանում է խոսել ֆրանսերեն համապատասխանաբար որպես մայրենի լեզու և երկրորդ լեզու:

[խմբագրել] Կրոն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Կրոնը Ֆրանսիայում:


Ֆրանսիան համարվում է աշխարհիկ պետություն, և կրոնական ազատությունը համարվում է սահմանադրական իրավունք: Ֆրանսիայում կրոնական քաղաքանությունը հիմնված է Լաիցիզմի վրա, որը հստակ տարանջատում է եկեղեցուն պետությունից և հասրակական կյանքը համարվում է աշխարհիկ կյանք: Ֆրանսիան պատմականորեն համարվում է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու ամենածեր քույրը: Ֆրանսիական հեղափոխության արդյունքում եկեղեցին կորցրեց իր նշանակալի դերը պետության կառավարման մեջ: Ֆրանսիական կառավարությունը չի իրականացնում հաշվառում մարդկան կրոնական պատկանելիության և ծագումնաբանության վերաբերյալ, սակայն կան ոչ պաշտոնական վիճակագրական որոշ տվյալներ:

Փարիզի աստվածամոր տաճարը հռոմեական կաթոլիկ տաճար է, որտեղ թագադրվում էին ֆրանսիական թագավորները մինչև 1825 թվականը:[194]

Հռոմեական կաթոլիկությունը եղել է Ֆրանսիայի հիմնական կրոնը ավելի քան մեկ հազարամյակ, թեև այժմ այն այնքան շատ չի քարոզվում քան առաջ: Ըստ քաթոլիկ պարբերական La Croix-ի 1965-ին Ֆրանսիայի բնակչության 81%-ը իրենց համարում էին կաթոլիկ քրիստոնիա, իսկ 2009 նրանց քանակը կազմում էր 64%: Բացի այդ ֆրանսիացիների 27%-ն էր հաճախում եկեղեցի նվազագույնը շաբաթը մեկ անգամ 1952-ին, իսկ 2006-ին այդ թիվը ընդամենը կազմում էր 4,5%, իսկ կրոնական ծիսակատարություններին մասնակցում է ընդամենը 15,2%-ը:[195] Նույն ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ բողոքականները կազմում են բնակչության 3%-ը, ավելի շատ քան նախորդ հարցման ժամանակ և 5%-ը դավում են այլ կրոնների, իսկ 28%-ը չեն դավանում որևէ կրոնի:[195]

Ըստ Կաթոլիկ աշխարհի նորություններ կազմակերպության 2007-ի հարցումների[196] Ֆրանսիայի բնակչության միայն 5%-ն է պարբերաբար հաճախում եկեղեցի (կամ իրենց կաթոլիկ համարողների 10%-ը): Հարցումը ցույց տվեց,[197] 51%-ն է իրեն համարում կաթոլիկ, 31%-ը անհավատ կամ աթեիստ են (մեկ այլ հարցմամբ[198] բնակչության 27%-ն է աթեիստ), 10%-ը այլ կրոնի են դավանում կամ չեն կողմնորոշվել, 4%-ը մուսուլման են, 3%-ը բողոքական, 1%-ը հարում են Բուդդիզմին, 1% հրեա են:

Ըստ 2010-ի Եվրոբարոմետր կազմակերպության հարցումների,[199] Ֆրանսիայի քաղաքացիների 34%-ը ասել է, որ “նրանք հավատում են,որ Աստված կա”, 27%-ը ասել են, որ “նրանք հավատում են գերբնական ուժի գոյությանը” և 33%-ը ասել են, որ “նրանք չեն հավատում աստծու կամ այլ գերբնական ուժի գոյությանը”: Մեկ այլ վիճակագրություն ցույց է տալիս, որ Ֆրանսիայի բնակչության 32%-ը իրենց համարում է աթեիստ, իսկ 32%-ը չեն հավատում աստծուն, բայց իրենց չեն համարում աթեիստ:[200]

Ըստ գնահատականների Ֆրանսիայի մուսուլմանները շատ տարբեր են: Ըստ մոտ մեկ տասնամյակ առաջ կատարված հարցումների Ֆրանսիայում կար մոտ 3,7 միլիոն մուսուլման (ընդհանուր բնակչության 6,3%-ը): 2003-ին Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարության տվյալներով Ֆրանսիայում բնակվում են 5-ից 6 միլիոն մուսուլման (8–10%):[201][202] Ներկայումս հրեաների թիվը Ֆրանսիայում կազմում է մոտ 600.000, ըստ Աշխարհի հրեաների կոնգրեսի տվյալների և ամենամեծ հրեա համայնքն է Եվրոպայում: Չնայած որոշ տվյալների այդ թիվը կազմում է մոտ 480,000:

1905-ից սկսած, երբ Ֆրանսիայի կառավարությունը սկսեց ղեկավարվել Լաիցիզմով նա գրանցում էր բոլոր կրոնական կազմակերպություններին առանց խտրականության, բայց արգելում էր դրանց զբաղվել քաղաքականությամբ:

[խմբագրել] Առողջապահություն

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Առողջապահությունը Ֆրանսիայում:
Պիտի Սալտեպիեր հիվանդանոցը, Եվրոպայի ամենամեծ հիվանդանոցներից մեկը:[203]

Ֆրանսիայի առողջապահական համակարգը համաշխարհային առողջապահական կազմակերպության կողմից համարվել է առաջինը աշխարում 1997-ին[204] և 2000-ին:[205] Խնամքը խրոնիկ հիվանդությունների համար, ինչպիսին են ՁԻԱՀ-ը, քաղծկեղը և այլն, որպես կանոն անվճար է: Կյանքի միջին տևողությունը տղամարդկանց համար 77 տարի է, իսկ կանանց համար 84 տարին, որը ամենաբարձր ցուցանիշներից է Եվրոպական Միությունում:[206] Ամեն 1000 բնակչին Ֆրանսիայում ընկնում է 3.22 բժիշկ,[207] իսկ միջինը ամեն մարդ իր առողջության վրա ծախսում է $4,719 ըստ 2008-ի տվյալների:[208] Ըստ 2007-ի տվյալների Ֆրանսիայում ՄԻԱՎ-ՁԻԱՀ-ով տառապում է 140,000 բնակիչ (0,4%): [119]

Չնայած ֆրանսիացիները ունեն աշխարհի ամենանիհար մարկանց համբավ,[209] [210] [211] [212] [213] [214] ֆրանսիացիները մյուս զարգացած երկների նման տառապում են գիրացման խնդրով, դրա պատճառը այն է, որ շատ ֆրանսիացիներ գերադասում են արագ սնունդը ավանդական ֆրանսիական խոհանոցից:[209][210][215] Այնուհանդերձ Ֆրանսիայում գիրացման մակարդակը ավելի ցածր է քան ԱՄՆ-ում (օրինակի համար Ֆրանսիայում գիրացման մակարդակը գտվում է նույն հորիզոնականի վրա, ինչ ԱՄՆ-ում էր 1970-ականներին[210]) և դեռևս ամենացածրն է Եվրոպայում,[212][215] բայց այժմ իշխանությունների կողմից համարվում է որպես հիմնական առողջապահական խնդիր[216] որի արդյունքում գիրության մակարդակը փոքր տարիքայինների համար նվազում է, չնայած ամբողջ աշխարհում աճում է:[217]

[խմբագրել] Աշխարհագրությունը և ժողովրդագրությունը

Ֆրանսիայի Հանրապետությունը գտնվում է Եվրոպայի արևմուտքում, հյուսիսում և արևմուտքում ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի, իսկ հարավում՝ Միջերկրական ծովի ջրերով։ Ֆրանսիայի եվրոպական տարածությունը կազմում է 547030 քառ. կմ, բնակչությունը՝ 61875200 մարդ (2008 թ.), բաժանվում է 96 դեպարտամենտի։ Բացի եվրոպական մասից, Ֆրանսիային են պատկանում նաև անդրծովյան մի շարք կղզիներ և տարածքներ, որոնք գտնվում են այլ մայրցամաքներում և ժառանգություն են մնացել Ֆրանսիական գաղութային կայսրության ժամանակներից։ Ֆրանսիայի եվրոպական մասը խոշորագույնն է Եվրոպական միության կազմում (հանդիսանում է ընդհանուր տարածության մեկ հինգերորդ մասը)։ Ֆրանսիայի տարածքի աշխարհագրական ձևի պատճառով ֆրանսիացիները հաճախեն իրենց երկիրն անվանում "l'Hexagone" (վեցանկյուն)։ Ցամաքային սահմաններով Ֆրանսիան կից է Բելգիային և Լյուքսեմբուրգին՝ հյուսիս-արևելքում, Գերմանիային, Շվեյցարիային և Իտալիային՝ արևելքում, Իսպանիային և Անդորրային՝ հարավում։ Ֆրանսիան նաև ստորգետնյա թունելով կապված է Մեծ Բրիտանիայի հետ, որն անցնում է Լա-Մանշ նեղուցի տակով։ Չի կարելի մոռանալ նաև Մոնակո փոքրիկ պետության մասին, որը գտնվում է Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Միջերկրական ծովի ափին և սահմանակից է միայն Ֆրանսիային։ Ֆրանսիայի պաշտոնական լեզուն ֆրանսերենն է, դրամական միավորը՝ եվրոն (1 եվրոն = 100 ցենտ), ազգային կարգախոսը՝ «Ազատություն, Հավասարություն, Եղբայրություն», հիմնը՝ «Մարսելլեզ», ազգային տոնը՝ Բաստիլի գրավման օրը՝ հուլիսի 14, օրենսդիր մարմինը՝ երկպալատ պառլամենտ՝ Սենատ և Ազգային ժողով։

Ֆրանսիայի բնակչության կազմի մեծագույն մասը ֆրանսիացիներն են՝ ամբողջի մոտ 94%-ը, մնացած 6%-ը բաժին է ընկնում էլզասցիներին, լոթարինգացիներին, բրետոնցիներին, որոնք չեն մտնում ֆրանսիացինրի էթնիկական խմբի մեջ, նաև հրեաներին՝ մոտ 500 հազար, հայերին՝ մոտ 400 հազար, իտալացիներին, պորտուգալացիներին, իսպանացիներին, կան նաև լեհեր, ալժիրցիներ, մարոկկոցիներ, թուրքեր և այլն։ Ուրբանիզացման մակարդակը կազմում է 75%։

[խմբագրել] Զբոսաշրջություն և տեսարժան վայրեր

Ֆրանսիան տարիներ շարունակ իրեն է ձգել ողջ աշխարհի զբոսաշրջիկներին ու ճանապարհորդներին։ Պերճ ու փառահեղ թագավորական ամրոցները, հարուստ պատմությունն ու մշակույթը, հեքիաթային տեսարաններն ու բնապատկերները, գավառական համեստ ու հարմարավետ քաղաքները, հոյակապ տեսարժան վայրերը՝ ահա այն խորհրդավոր մագնիսը, որը մշտապես իրեն է ձգել մարդկային հետաքրքրությունը։ Հանճարեղ ֆրանսիացու՝ Օնորե դը Բալզակի խոսքերն են վկայում Փարիզի արժեքը. «Տեսնել Փարիզն ու նոր մեռնել»։ Սա համեմատելի է միայն հայկական երգային ասույթին. «Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ»։

[խմբագրել] Վարչական բաժանում

Ֆրանսիան վարչականորեն բաժանվում է 96 դեպարտամենտի, որոնք ընդգրկված են 22 պատմական նահանգների կազմում։ Սա վերաբերում է եվրոպական ֆրանսիային։ Բացի այս 96 դեպարտամենտները, Ֆրանսիային են ենթակա նաև 4 անդրծովյան դեպարտամենտներ, որոնք են Գվադելուպա Մարտինիկա Գվիանա և Ռեյնունյոն տիրույթները, 3 Անդրծովյան տերիտորիաներ՝ Ֆրանսիական Պոլինեզիա, Ուոլիս և Ֆուտունա, Հարավային Անտարկտիկայի ֆրանսիական տիրույթները, և վերջապես, տիրույթներ, որոնք ունեն հատուկ կարգավիճակ՝ Մայոտտա կղզի, Սեն-Պիեռ և Միքլեոն, Նոր Կալեդոնիա։ Այս բոլոր տիրույթներով հանդերձ Ֆրանսիայի ընդհանուր տարածքը կազմում է 674843 քառ. կմ, իսկ բնակչությունը՝ 64473140 մարդ։

[խմբագրել] Աշխարհագրական դիրք

Ֆրանսիայի Հանրապետությունը գտնվում է Եվրոպայի արևմուտքում, հյուսիսում և արևմուտքում ողողվում է Ատլանտյան օվկիանոսի, իսկ հարավում՝ Միջերկրական ծովի ջրերով։ Ֆրանսիայի եվրոպական տարածությունը կազմում է 547030 քառ. կմ, բնակչությունը՝ 61875200 մարդ (2008 թ.), բաժանվում է 96 դեպարտամենտի։ Բացի եվրոպական մասից, Ֆրանսիային են պատկանում նաև անդրծովյան մի շարք կղզիներ և տարածքներ, որոնք գտնվում են այլ մայրցամաքներում և ժառանգություն են մնացել Ֆրանսիական գաղութային կայսրության ժամանակներից։ Ֆրանսիայի եվրոպական մասը խոշորագույնն է Եվրոպական միության կազմում (հանդիսանում է ընդհանուր տարածության մեկ հինգերորդ մասը)։ Ֆրանսիայի տարածքի աշխարհագրական ձևի պատճառով ֆրանսիացիները հաճախեն իրենց երկիրն անվանում "l'Hexagone" (վեցանկյուն)։ Ցամաքային սահմաններով Ֆրանսիան կից է Բելգիային և Լյուքսեմբուրգին՝ հյուսիս-արևելքում, Գերմանիային, Շվեյցարիային և Իտալիային՝ արևելքում, Իսպանիային և Անդորրային՝ հարավում։ Ֆրանսիան նաև ստորգետնյա թունելով կապված է Մեծ Բրիտանիայի հետ, որն անցնում է Լա-Մանշ նեղուցի տակով։ Չի կարելի մոռանալ նաև Մոնակո փոքրիկ պետության մասին, որը գտնվում է Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Միջերկրական ծովի ափին և սահմանակից է միայն Ֆրանսիային։

[խմբագրել] Այլ տեղեկություններ

Ֆրանսիայի պաշտոնական լեզուն ֆրանսերենն է, դրամական միավորը՝ եվրոն (1եվրոն=100ցենտ), ազգային կարգախոսը՝ «Ազատություն, Հավասարություն, Եղբայրություն (Liberté, Égalité, Fraternité), հիմնը՝ «Մարսելլեզ», ազգային տոնը՝ Բաստիլի գրավման օրը՝ հուլիսի 14, օրենսդիր մարմինը՝ երկպալատ պառլամենտ՝ Սենատ և Ազգային ժողով։ Ֆրանսիայի բանկչության կազմի մեծագույն մասը ֆրանսիացիներն են՝ ամբողջի մոտ 94%-ը, մնացած 6%-ը բաժին է ընկնում էլզասցիներին, լոթարինգացիներին, բրետոնցիներին, որոնք չեն մտնում ֆրանսիացինրի էթնիկական խմբի մեջ, նաև հրեաներին՝ մոտ 500 հազար, հայերին՝ մոտ 400 հազար, իտալացիներին, պորտուգալացիներին, իսպանացիներին, կան նաև լեհեր, ալժիրցիներ, մարոկկոցիներ, թուրքեր և այլն։ Ուրբանիզացման մակարդակը կազմում է 75%: Ֆրանսիայի տնտեսությունը գտնվում է զարգացման հետինդուստրիալ փուլում: Աշխարհում ճանաչում ունեն ֆրանսիական Ռենոն, Պեժոն, Թոմսոնը և այլ ընկերություններ: էներգետիկան երկար ժամանակ հենված էր տեղում արդյունահանվող քարածխի վրա: Լիովին ապահովված է սեփական ուրանի` ատոմային էլեկտրակայաններում օգտագործվող վառելիքով: Հատկապես լավ է զարգացած ալյումինի արտադրությունը: Մեքենաշինությունը Ֆրանսիայի արդյունաբերության առաջատար ճյուղն է: Ֆրանսիայի թեթև արդյունաբերությունը ունի համաշխարհային ճանաչում: Աչքի է ընկնում նաև սննդի արդյունաբերությունը: Բուսաբուծությունը բազմաճյուղ է, բայց գլխավոր տեղը պատկանում է հացահատիկին: Զարգացած են տրանսպորտի բոլոր ճյուղերը:

[խմբագրել] Արտաքին հղումներ

Commons-logo.svg
Մեդիաֆայլեր այստեղ՝ Ֆրանսիա
Տնտեսություն
Կառավարություն
Մշակույթ
Տուրիզմ
  • FranceGuide – Official website of the French Government Tourist Office

[խմբագրել] Ծանոթագրություններ

  1. ↑ Encarta. MSN. 2008. Great Powers. Retrieved 21 December 2010.
  2. ↑ French constitution article I ... La France est une République indivisible, laïque, démocratique et sociale.
  3. ↑ Overcoming barriers: Human mobility and development. Human Development Report 2009. the United Nations Development Programme. New York. ISBN 978-0-230-23904-3
  4. ↑ Field listing – GDP (official exchange rate), CIA World Factbook
  5. ↑ Credit Suisse 2010's Global Wealth Report "In euro and USD terms, the total wealth of French households is very sizeable. Although it has just 1.1% of the world’s adults, France ranks fourth among nations in aggregate household wealth – behind China and just ahead of Germany. Europe as a whole accounts for 35% of the individuals in the global top 1%, but France itself contributes a quarter of the European contingent." [1]
  6. ↑ «The Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) military expenditure database»։ Milexdata.sipri.org։ http://milexdata.sipri.org/։ Վերցված է 16 July 2011։ 
  7. ↑ «Federation of American Scientists : Status of World Nuclear Forces»։ Fas.org։ 26 May 2010։ http://www.fas.org/programs/ssp/nukes/nuclearweapons/nukestatus.html։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  8. ↑ «Ֆրանսիայի պատմություն»։ Discoverfrance.net։ http://www.discoverfrance.net/France/History/DF_history.shtml։ Վերցված է 17 Հուլիսի 2011։ 
  9. ↑ (1982) The Complete Encyclopedia of Arms and Weapons: the most comprehensive reference work ever published on arms and armor from prehistoric times to the present with over 1,250 illustrations. Simon & Schuster, 186. ISBN 067142257X. Վերցված է 5 July 2011. 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Jean Carpentier (dir.), François Lebrun (dir.), Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur (préface de Jacques Le Goff), Histoire de France, Points Seuil, coll. « Histoire », Paris, 2000 (1re éd. 1987), p. 17 ISBN 2-02-010879-8
  11. ↑ Carpentier et al 2000, pp. 20–24
  12. ↑ (2000) The Cambridge ancient history. Cambridge University Press, 754. ISBN 9780521086912. Վերցված է 23 January 2011. 
  13. ↑ Claude Orrieux (1999). A history of ancient Greece. John Wiley & Sons, 62. ISBN 9780631203094. Վերցված է 23 January 2011. 
  14. ↑ Carpentier et al 2000, p. 29
  15. ↑ (13 July 1953) Life magazine, 13 July 1953, p. 76. Google Books. Վերցված է 23 January 2011. 
  16. ↑ Carpentier et al 2000, p.44-45
  17. ↑ 17,0 17,1 Carpentier et al 2000, pp. 53–55
  18. ↑ 18,0 18,1 Carpentier et al 2000, pp. 76–77
  19. ↑ Carpentier et al 2000, pp. 79–82
  20. ↑ Carpentier et al 2000, p. 81
  21. ↑ Carpentier et al 2000, p. 84
  22. ↑ Carpentier et al 2000, pp. 84–88
  23. ↑ «Faith of the Eldest Daughter – Can France retain her Catholic heritage?»։ Wf-f.org։ http://www.wf-f.org/03-1-France.html։ Վերցված է 17 July 2011։ 
  24. ↑ «France»։ Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs։ http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/france։ Վերցված է 2011-12-14։  See drop-down essay on "Religion and Politics until the French Revolution"
  25. ↑ «Treaty of Verdun»։ History.howstuffworks.com։ 27 February 2008։ http://history.howstuffworks.com/european-history/treaty-of-verdun.htm։ Վերցված է 17 July 2011։ 
  26. ↑ «History of France : The Capetian kings of France: AD 987–1328»։ Historyworld.net։ http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1008&HistoryID=ab03&gtrack=pthc։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  27. ↑ «Massacre of the Pure». Time (New York). 28 April 1961. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,897752-2,00.html. 
  28. ↑ 28,0 28,1 28,2 Albert Guerard, France: A Modern History (University of Michigan Press: Ann Arbor, 1959) pp. 100, 101.
  29. ↑ France VII. – History Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009.
  30. ↑ Don O'Reilly. "Hundred Years' War: Joan of Arc and the Siege of Orléans". TheHistoryNet.com.
  31. ↑ Emmanuel Le Roy Ladurie (1987). "The French peasantry, 1450–1660". University of California Press. p. 32. ISBN 0520055233
  32. ↑ Peter Turchin (2003). "Historical dynamics: why states rise and fall". Princeton University Press. p. 179. ISBN 0691116695
  33. ↑ «Massacre of Saint Bartholomew’s Day»։ Britannica.com։ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516821/Massacre-of-Saint-Bartholomews-Day։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  34. ↑ 34,0 34,1 «Language and Diplomacy»։ Nakedtranslations.com։ http://www.nakedtranslations.com/en/2004/language-and-diplomacy/։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  35. ↑ «BBC History : Louis XV (1710–1774)»։ BBC։ http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/louis_xv.shtml։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  36. ↑ «Scholarly bibliography by Colin Jones (2002)» (PDF)։ http://webspace.qmul.ac.uk/cdhjones/documents/gn_pdf.pdf։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  37. ↑ Censer, Jack R. and Hunt, Lynn. Liberty, Equality, Fraternity: Exploring the French Revolution. University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 2004.
  38. ↑ Doyle, William. The Oxford History of The French Revolution. Oxford: Oxford University Press, 1989. pp 191–192.
  39. ↑ Dr Linton, Marisa. «The Terror in the French Revolution». Kingston University. http://www.port.ac.uk/special/france1815to2003/chapter1/interviews/filetodownload,20545,en.pdf. 
  40. ↑ Blanning, Tim (April 1998). «Napoleon and German identity». History Today (London) 48. http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001329960. 
  41. ↑ «France's oldest WWI veteran dies». BBC News (London). 20 January 2008. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm. 
  42. ↑ "Vichy France and the Jews". Michael Robert Marrus, Robert O. Paxton (1995). Stanford University Press. p. 368. ISBN 0804724997
  43. ↑ Kimmelman, Michael (4 March 2009). «In France, a War of Memories Over Memories of War». The New York Times. http://www.nytimes.com/2009/03/05/arts/design/05abroad.html?_r=1. 
  44. ↑ From Fourth to Fifth Republic – University of Sunderland
  45. ↑ Sovereignty claims in Antarctica are governed by the Antarctic Treaty System
  46. ↑ «France Eyes Massive Expansion of its Oceans»։ Der Spiegel։ http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,551807,00.html։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  47. ↑ France on Europa Official Site
  48. ↑ «Mont Blanc shrinks by Կաղապար:Convert/cm in two years». Sydney Morning Herald. 6 November 2009. http://www.smh.com.au/environment/mont-blanc-shrinks-by-45cm-in-two-years-20091106-i0kk.html։ Վերցված է 9 August 2010. 
  49. ↑ (Ֆրանսերեն) Méditerranée : la France prend le contrôle en créant une zone économique exclusive
  50. ↑ According to a different calculation cited by the Pew Research Center, the EEZ of France would be 10 084 201 կմ2 (3 893 532 քռ մղ), still behind the United States (Կաղապար:Convert/LoffAonDsSoff), and still ahead of Australia (Կաղապար:Convert/LoffAonDsSoff) and Russia (Կաղապար:Convert/LoffAonDsSoff).
  51. ↑ Ministry of Foreign Affairs (2005)։ «Discovering France: Geography»։ http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/discovering-france_2005/france-from-to-z_1978/country_2004/geography_4405/geography_1507.html։ Վերցված է 29 December 2006։ 
  52. ↑ Protection of the Environment on the Official Site of the French Ambassy in Canada
  53. ↑ «Nuclear Power in France»։ World-nuclear.org։ http://www.world-nuclear.org/info/inf40.html։ Վերցված է 17 July 2011։ 
  54. ↑ «Energy profile of France»։ Eoearth.org։ http://www.eoearth.org/article/Energy_profile_of_France։ Վերցված է 17 July 2011։ 
  55. ↑ (Ֆրանսերեն) CO2 : la France mois pollueuse grâce au nucléaire
  56. ↑ (Ֆրանսերեն) L'énergie nucléaire en France – Ambassade française en Chine
  57. ↑ Ian Traynor and David Gow in Brussels (21 February 2007). «EU promises 20% reduction in carbon emissions by 2020». The Guardian (London). http://www.guardian.co.uk/environment/2007/feb/21/climatechange.climatechangeenvironment։ Վերցված է 21 July 2011. 
  58. ↑ 58,0 58,1 (Ֆրանսերեն) Les quatres enjeux de Copenhague – La Croix
  59. ↑ «China unveils emissions targets ahead of Copenhagen». BBC News. 26 November 2009. http://news.bbc.co.uk/2/hi/8380106.stm։ Վերցված է 21 July 2011. 
  60. ↑ Herzog, Tim (27 April 2007)։ «China's Carbon Intensity Target»։ Wri.org։ http://www.wri.org/stories/2007/04/chinas-carbon-intensity-target։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  61. ↑ Kanter, James (1 July 2010). «Per-Capita Emissions Rising in China». Beijing (China);China;Copenhagen (Denmark);France;India;Russia;United States: Green.blogs.nytimes.com. http://green.blogs.nytimes.com/2010/07/01/emissions-soar-in-china-and-india/։ Վերցված է 21 July 2011. 
  62. ↑ By Reuters (10 September 2009). «France Sets Carbon Tax at 17 Euros a Ton». The New York Times (France). http://www.nytimes.com/2009/09/11/business/global/11carbon.html։ Վերցված է 21 July 2011. 
  63. ↑ «France set to impose carbon tax». BBC News. 10 September 2009. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8248392.stm։ Վերցված է 21 July 2011. 
  64. ↑ Saltmarsh, Matthew (23 March 2010). «France Abandons Plan for Carbon Tax». The New York Times (France). http://www.nytimes.com/2010/03/24/business/global/24iht-carbon.html։ Վերցված է 21 July 2011. 
  65. ↑ «Forest area by country»։ Nationmaster.com։ http://www.nationmaster.com/red/graph/env_for_are_of_lan_are-environment-forest-area-of-land&date=2005&b_map=1։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  66. ↑ Evolution of the French forest from 1984 to 1996 – French National Forest Inventory
  67. ↑ (Ֆրանսերեն) Economie de la France – Mission permanente de la France auprès de l'office des Nations Unies à Genève
  68. ↑ (Ֆրանսերեն) Une situation privilégiée en France et en Europe – Papier, bois et forêt
  69. ↑ Parks, Reserves, and Other Protected Areas in France – The portal about parks in Italy
  70. ↑ (Ֆրանսերեն) Fédération des parcs naturels régionaux de France
  71. ↑ 71,0 71,1 71,2 «The World Factbook : France»։ Cia.gov։ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html։ Վերցված է 23 January 2011։ 
  72. ↑ «Departments of France» (Կաղապար:Fr icon)։ Myfrenchproperty.com։ http://www.myfrenchproperty.com/departments/departments.php։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  73. ↑ «Currency and Exchange Rate»։ Thetahititraveler.com։ http://www.thetahititraveler.com/touristinfo/moneycurr.asp։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  74. ↑ France: Fifth Republic – Flags of the World
  75. ↑ (Ֆրանսերեն) Le quinquennat : le référendum du 24 Septembre 2000
  76. ↑ The National Assembly and the Senate – General Characteristics of the Parliament. Ֆրանսիայի ազգային ժողովի պաշտոնական կայք
  77. ↑ Election of deputies. Official Site of the National Assembly]
  78. ↑ The senatorial elections. Official Site of the Senate]
  79. ↑ (Ֆրանսերեն) Le role du Sénat
  80. ↑ (Ֆրանսերեն) Grunberg, Gérard (2007). La France vers le bipartisme ? : La présidentialisation du PS et de l'UMP. ISBN 2724610105. 
  81. ↑ Membership of the Security Councils of the UN on the Official Site of the UN
  82. ↑ «Understanding the WTO – Members»։ Wto.org։ http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm։ Վերցված է 30 October 2010։ 
  83. ↑ History on the Official Site of the SPC
  84. ↑ (Ֆրանսերեն) Pays membres – Site officiel de la COI
  85. ↑ About the Association of Caribbean States on the Official site of the ACS
  86. ↑ (Ֆրանսերեն) États et gouvernements : le monde de la Francophonie – Site officiel de l'OIF
  87. ↑ History of the Château de la Muette, OECD headquarters, Paris – Official Site of the OECD
  88. ↑ Paris Headquarters on the Official Site of the UNESCO
  89. ↑ Interpol։ «Official Site of the Interpol»։ Interpol.int։ http://www.interpol.int/։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  90. ↑ «De Gaulle says 'non' to Britain – again». BBC News. 27 November 1967. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/27/newsid_4187000/4187714.stm։ Վերցված է 21 July 2011. 
  91. ↑ (Ֆրանսերեն) L'alliance franco-allemande au coeur de la puissance européenne
  92. ↑ (Ֆրանսերեն) Quand Mitterand, déjà, négociait le retour de la France dans l'OTAN – Le Figaro
  93. ↑ «France ends four-decade Nato rift». BBC News. 12 March 2009. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7937666.stm։ Վերցված է 21 July 2011. 
  94. ↑ (Ֆրանսերեն) Roger, Patrick (11 March 2009). «Le retour de la France dans l'OTAN suscite un malaise dans les rangs de la droite». Le Monde (Paris). http://www.lemonde.fr/politique/article/2009/03/11/le-retour-de-la-france-dans-l-otan-suscite-un-malaise-dans-les-rangs-de-la-droite_1166352_823448.html. 
  95. ↑ «Fifth French nuclear test sparks international outrage». CNN. 28 December 1995. http://edition.cnn.com/WORLD/9512/france_nuclear/։ Վերցված է 21 July 2011. 
  96. ↑ «China adds voice to Iraq war doubts». CNN. 23 January 2003. http://edition.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/east/01/23/sprj.irq.china/index.html։ Վերցված է 21 July 2011. 
  97. ↑ «EU allies unite against Iraq war». BBC News. 22 January 2003. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2683409.stm։ Վերցված է 21 July 2011. 
  98. ↑ «Foreign Policy Implications of the Iraq War»։ Usforeignpolicy.about.com։ 11 March 2004։ http://usforeignpolicy.about.com/od/newsiss3/tp/iraqwarrelations.htm։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  99. ↑ Sean Loughlin CNN Washington Bureau (12 March 2003). «House cafeterias change names for 'french' fries and 'french' toast». CNN. http://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/03/11/sprj.irq.fries/։ Վերցված է 21 July 2011. 
  100. ↑ (Ֆրանսերեն) France-Diplomatie : Royaume-Uni – Ministère des Affaires Étrangères
  101. ↑ (Ֆրանսերեն) L'empire colonial français
  102. ↑ «France involvement in peace-keeping operations»։ Delegfrance-onu-geneve.org։ http://www.delegfrance-onu-geneve.org/spip.php?article417։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  103. ↑ Embassies and consulates on the Official Site of the Ministry of Foreign Affairs of France
  104. ↑ (3 February 2010) The Military Balance 2010. London: Routledge, 129–134. ISBN 1857435575. 
  105. ↑ Organisation du personnel de la Marine nationale. Ministère de la Défense. defense.gouv.fr. 28 June 2010
  106. ↑ (Ֆրանսերեն) «La marine chinoise accède au rang de 3ème puissance mondiale»։ http://www.meretmarine.com/article.cfm?id=958։ 
  107. ↑ (Ֆրանսերեն) Direction des ressources humaines de l'armée de Terre – Ministère de la Défense
  108. ↑ «French Military Aircraft»։ Military-aircraft.org։ http://www.military-aircraft.org/france/french-military-aircraft.php։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  109. ↑ 109,0 109,1 «The SIPRI Military Expenditure Database»։ Milexdata.sipri.org։ http://milexdata.sipri.org/։ Վերցված է 16 July 2011։ 
  110. ↑ «90.07.06: The Aerospace Industry: Its History and How it Affects the U.S. Economy»։ Yale.edu։ http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1990/7/90.07.06.x.html։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  111. ↑ «Aerospace industry of France»։ Bbfrenchtranslation.com։ http://www.bbfrenchtranslation.com/aerospace-industry-of-france.html։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  112. ↑ "En 2001, la France a vendu pour 1,288 milliard de dollars d'équipements militaires, ce qui la met au troisième rang mondial des exportateurs derrière les Etats-Unis et la Russie." " In 2001, France sold for $1,288 billion of military equipments, ranking 3rd in the world for arms exportations behind the USA and Russia" La France demeure un fournisseur d'armes de premier plan (France stays one of the biggest arms supplier) – L'express. 13 June 2002
  113. ↑ "La France est au 4ème rang mondial des exportateurs d'armes, derrière les Etats-Unis, le Royaume-Uni et la Russie, et devant Israël, selon un rapport du ministère de la Défense publié l'an dernier." "France is 4th biggest arms exportator, behind the USA, the UK and Russia, and ahead of Israel, according to a report of the Ministry of Defense published a year ago" Arms sellings explode in 2009 – 20 minutes
  114. ↑ «Gross domestic product 2009» (PDF)։ World Bank։ http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf։ Վերցված է 7 October 2010։ 
  115. ↑ «History of the Euro». BBC News. http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/business/2001/euro_cash/history/։ Վերցված է 30 October 2010. 
  116. ↑ EnerPub (8 June 2007). «France: Energy profile». Spero News. http://www.speroforum.com/site/article.asp?idarticle=9839&t=France%3A+Energy+profile։ Վերցված է 25 August 2007. 
  117. ↑ (Ֆրանսերեն) «Entreprises selon le nombre de salariés et l'activité»։ INSEE։ July 2008։ http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF09203։ 
  118. ↑ (Ֆրանսերեն) «Entreprises publiques selon l'activité économique»։ INSEE։ March 2009։ http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF9303։ 
  119. ↑ 119,0 119,1 119,2 119,3 119,4 «France»։ The World Factbook։ CIA։ 2009։ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html#Econ։ Վերցված է 5 July 2011։ 
  120. ↑ «International Trade Statistics 2008»։ World Trade Organization (WTO)։ 2009։ էջ՝ 12։ http://www.wto.org/english/res_e/statis_e/its2008_e/its2008_e.pdf։ Վերցված է 5 July 2011։ 
  121. ↑ 121,0 121,1 «Country fact sheet: France» (PDF)։ World Investment Report 2009։ United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD)։ http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_fr_en.pdf։ Վերցված է 7 October 2010։ 
  122. ↑ 122,0 122,1 «Country fact sheet: Japan» (PDF)։ World Investment Report 2009։ UNCTAD։ http://www.unctad.org/sections/dite_dir/docs/wir09_fs_jp_en.pdf։ Վերցված է 7 October 2010։ 
  123. ↑ «Global 500 by Country». CNN. 26 July 2010. http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html։ Վերցված է 21 July 2011. 
  124. ↑ (Ֆրանսերեն)La Bourse de Paris : une institution depuis 1724
  125. ↑ 125,0 125,1 Embassy of France։ «Embassy of France in Washington: Economy of France»։ Ambafrance-us.org։ http://www.ambafrance-us.org/spip.php?article511։ Վերցված է 16 July 2011։ 
  126. ↑ «The 10 Largest Banks in the World»։ Doughroller.net։ 15 June 2010։ http://www.doughroller.net/banking/largest-banks-in-the-world/։ Վերցված է 16 July 2011։ 
  127. ↑ «CO2 emissions per capita in 2006»։ Environmental Indicators։ United Nations։ August 2009։ http://unstats.un.org/unsd/environment/air_co2_emissions.htm։ 
  128. ↑ DGEMP / Observatoire de l'énergie (April 2007)։ «Électricité en France: les principaux résultats en 2006» (PDF)։ http://www.annales.org/ri/2007/ri-aout-2007/enr.pdf։ Վերցված է 23 May 2007։ 
  129. ↑ France – Agriculture – Encyclopedia of the Nations
  130. ↑ «Key figures of the French economy»։ French Ministry of Foreign and European Affairs։ http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1։ "France is the world’s fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe." 
  131. ↑ 131,0 131,1 131,2 A panorama of the agriculture and agri-food industries – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche
  132. ↑ (Ֆրանսերեն) Un ministère au service de votre alimentation – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche
  133. ↑ «Financial year 2007» (PDF)։ Distribution of direct aid to farmers։ European Commission։ 22 April 2009։ http://ec.europa.eu/agriculture/fin/directaid/2007/annex1_en.pdf։ Վերցված է 7 October 2010։ 
  134. ↑ (Ֆրանսերեն) Les enjeux des industries agroalimentaires françaises – Panorama des Industries Agroalimentaires
  135. ↑ «Rank Order – GDP – per capita (PPP)»։ The World Factbook։ 2008։ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html։ Վերցված է 5 July 2011։ 
  136. ↑ OECD in Figures 2005, Organisation for Economic Co-operation and Development (2005)։ «Labour productivity 2003» (Microsoft Excel)։ Archived from the original on 23 January 2007։ http://web.archive.org/web/20070123075528/http://ocde.p4.siteinternet.com/publications/doifiles/012005061G006.xls։ Վերցված է 20 April 2006։  ; in 2004, the GDP per hour worked in France was $48, ranking France above the United States ($46.3), Germany ($42.1), the United Kingdom ($39.6), or Japan ($32.5) (Organisation for Economic Co-operation and Development (2005)։ «Differentials in GDP per capita and their decomposition, 2004» (Microsoft Excel)։ http://www.oecd.org/dataoecd/30/40/29867116.xls։ Վերցված է 20 April 2006։ )
  137. ↑ (Ֆրանսերեն) Objectif croissance 2008, OCDE, February 2008, page 67 ; graphic visible in the Summary page 8; effective annual working duration in France is 1580 hours, compared to 1750 for developed countries
  138. ↑ Organisation for Economic Co-operation and Development (2005)։ «OECD Employment Outlook 2005 – Statistical Annex» (PDF)։ http://www.oecd.org/dataoecd/36/30/35024561.pdf։ Վերցված է 29 June 2006։ 
  139. ↑ «La Défense: Europe largest buisiness district Sets a New Standart for Sustainable Devloment»։ Ecohearth.com։ 24 June 2010։ http://ecohearth.com/eco-blogs/eco-international/835-la-defense-europes-largest-business-district-sets-a-new-standard-for-sustainable-development.html։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  140. ↑ INSEE (2008)։ «Taux d'emploi des travailleurs âgés de 55 à 64 ans» (French)։ http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPECF03159։ Վերցված է 1 September 2008։ 
  141. ↑ INSEE (2008)։ «Taux d'emploi des jeunes de 15 à 24 ans dans l'Union européenne» (French)։ http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPTEF03135։ Վերցված է 1 September 2008։ 
  142. ↑ (Ֆրանսերեն) Philippe Aghion; Gilbert Cette, Élie Cohen and Jean Pisani-Ferry (2007). Les leviers de la croissance française (PDF), Conseil d'analyse économique, 55. ISBN 978-2-11-006946-7. Վերցված է 1 September 2008. 
  143. ↑ «Enhancing Incentives to Improve Performances in the Education System in France» (PDF)։ OECD։ 1 August 2007։ Archived from the original on 2009-03-10։ http://web.archive.org/web/20090310212706/http://www.olis.oecd.org/olis/2007doc.nsf/LinkTo/NT00002ECA/$FILE/JT03230693.PDF։ Վերցված է 2011-12-26։ "Initial education, especially secondary education and the universities, along with labour market policies themselves, do not always succeed in improving labour market entry for a significant proportion of young people." Կաղապար:Dead link
  144. ↑ «Employment Outlook 2008 – How does FRANCE compare?» (PDF)։ OECD։ http://www.oecd.org/dataoecd/42/35/40904315.pdf։ Վերցված է 7 October 2010։ "Only 38% of people aged 55 to 64 are working, 15.5 percentage points less than the OECD average." 
  145. ↑ «France: Jobs and older workers»։ Oecdobserver.org։ http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1672/։ Վերցված է 30 October 2010։ 
  146. ↑ (Ֆրանսերեն) INSEE (2008)։ «Taux de Chômage en France Métropolitaine»։ http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&ref_id=CMRSOS03311։ Վերցված է 1 September 2008։ 
  147. ↑ (Ֆրանսերեն) INSEE (2008)։ «Taux de Chômage dans l'Union Européenne»։ http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPTEF03309։ Վերցված է 1 September 2008։ 
  148. ↑ «Harmonised unemployment rate by gender – total – % (SA)»։ Epp.eurostat.ec.europa.eu։ 11 March 2011։ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  149. ↑ «More than 1 million protest French jobs law». CNN. http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/04/04/france.jobslaw/index.html։ Վերցված է 21 July 2011. 
  150. ↑ «Q&A: French labour law row». BBC News. 11 April 2006. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4816306.stm։ Վերցված է 21 July 2011. 
  151. ↑ «2009 Theme Index. The Global Attractions Attendance Report, 2009» (PDF)։ Themed Entertainment Association։ Archived from the original on 2010-06-02։ http://web.archive.org/web/20100602032710/http://www.themeit.com/etea/2009report.pdf։ Վերցված է 7 October 2010։ 
  152. ↑ «Weekend Breaks: the Vendée's Puy du Fou < Travel & Tourism | Expatica France»։ Expatica.com։ http://www.expatica.com/fr/leisure/travel_tourism/weekend-breaks-the-vendes-puy-du-fou-39717.html։ Վերցված է 23 January 2011։ 
  153. ↑ «The French Riviera Tourist Board»։ Frenchriviera-tourism.com։ http://www.frenchriviera-tourism.com/regional-tourism-organization/the-french-riviera-tourist-board-06_191.html։ Վերցված է 23 January 2011։ 
  154. ↑ Côte d'Azur Economic Development Agency. p. 31 CRDP-Nice.net
  155. ↑ Côte d'Azur Economic Development Agency, p. 66
  156. ↑ (Ֆրանսերեն) «Fréquentation des musées et des bâtiments historiques»։ http://www2.culture.gouv.fr/deps/mini_chiff_03/fr/musee.htm։ 
  157. ↑ Կաղապար:PDF (Ֆրանսերեն) «Chiffres clés du transport 2010» (PDF)։ http://www.developpement-durable.gouv.fr/IMG/pdf/Chiffres_transport-pdf.pdf։ Վերցված է 7 October 2010։  – Site officiel du Ministère de l'Écologie, de l'Énergie, du Développement Durable et de la Mer
  158. ↑ Country comparison : railways – The World Factbook
  159. ↑ «TGV High-Speed Rail Network, France»։ Railway-technology.com։ http://www.railway-technology.com/projects/frenchtgv/։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  160. ↑ «h2g2 – TGV – The French High-speed Train Service»։ BBC։ http://h2g2.com/dna/h2g2/A711785։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  161. ↑ Country Comparison : roadways – The World Factbook
  162. ↑ (Ֆրանսերեն) L'automobile magazine, hors-série 2003/2004 page 294
  163. ↑ Bockman, Chris (4 November 2003). «France builds world's tallest bridge». BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3237329.stm։ Վերցված է 21 July 2011. 
  164. ↑ Strikes block French ports. The Journal of Commerce Online (via BDP International). April 23, 2008
  165. ↑ (Ֆրանսերեն) Marseille : un grand port maritime qui ne demande qu'à se montrer – La Provence
  166. ↑ «Marseille – A French Pearl in the Mediterranean Sea»։ Blog.hotelclub.com։ 22 February 2010։ http://blog.hotelclub.com/marseille/։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  167. ↑ 167,0 167,1 (Ֆրանսերեն) INSEE, Government of France։ «Bilan démographique 2010»։ http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=ip1332։ Վերցված է 20 January 2011։ 
  168. ↑ 168,0 168,1 (Ֆրանսերեն) INSEE, Government of France։ «Évolution générale de la situation démographique, France»։ http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=0&ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age3.htm#evol-gen-sit-demo-fe։ Վերցված է 20 January 2011։ 
  169. ↑ (Ֆրանսերեն) INSEE, Government of France։ «Tableau 44 – Taux de fécondité générale par âge de la mère»։ http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/irweb/sd2008/dd/excel/sd2008_t44_fe.xls։ Վերցված է 20 January 2011։ 
  170. ↑ Naissances selon le pays de naissance des parents 2010, Insee, septembre 2011
  171. ↑ Être né en France d’un parent immigré, Insee Première, n°1287, mars 2010, Catherine Borrel et Bertrand Lhommeau, Insee
  172. ↑ Répartition des immigrés par pays de naissance 2008, Insee, Otober 2011
  173. ↑ (Ֆրանսերեն) INSEE (25 January 2005)։ «Enquêtes annuelles de recensement 2004 et 2005»։ Archived from the original on 12 December 2006։ http://web.archive.org/web/20061212212050/http%3A//www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1098/ip1098.html#encadre1։ Վերցված է 14 December 2006։ 
  174. ↑ Inflow of third-country nationals by country of nationality 2004
  175. ↑ Swalec, Andrea (6 July 2010). «Turks and Moroccans top list of new EU citizens». Reuters. http://in.reuters.com/article/2010/07/06/idINIndia-49921620100706. 
  176. ↑ "TRAJECTORIES AND ORIGINS" Survey on population diversity in France, Insee 2008
  177. ↑ Oppenheimer, David B. (2008). «Why France needs to collect data on racial identity...in a French way». Hastings International and Comparative Law Review 31 (2): 735–752. http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1236362. 
  178. ↑ «France's crisis of national identity». The Independent (London). 25 November 2009. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/frances-crisis-of-national-identity-1826942.html. 
  179. ↑ "Les personnes d'origine maghrébine y sont également au nombre de 5 à 6 millions; 3,5 millions ont la nationalité française (dont 500 000 harkis)", Évelyne Perrin, Identité Nationale, Amer Ministère, L'Harmattan, 2010, p. 112 ISBN 2296108393
  180. ↑ Richburg, Keith B. (24 April 2005). «Europe's Minority Politicians in Short Supply». The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A12396-2005Apr23.html. 
  181. ↑ Sachs, Susan (12 January 2007). «In officially colorblind France, blacks have a dream – and now a lobby». The Christian Science Monitor (Boston, MA). http://www.csmonitor.com/2007/0112/p01s04-woeu.html. 
  182. ↑ «Paris Riots in Perspective». ABC News (New York). 4 November 2005. http://abcnews.go.com/International/story?id=1280843. 
  183. ↑ "Transactions of the American Philosophical Society. III. French Government and the Refugees". American Philosophical Society, James E. Hassell (1991). p. 22. ISBN 087169817X
  184. ↑ Markham, James M. (6 April 1988). «For Pieds-Noirs, the Anger Endures». The New York Times. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEFDE1539F935A35757C0A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=all. 
  185. ↑ Raimondo Cagiano De Azevedo (1994). "Migration and development co-operation.". p. 25.
  186. ↑ «UNHCR Global Report 2005: Western Europe» (PDF)։ UNHCR։ 2006։ http://www.unhcr.org/publ/PUBL/4492677f0.pdf։ Վերցված է 14 December 2006։ 
  187. ↑ (Ֆրանսերեն) La Constitution- La Constitution du 4 Octobre 1958 – Légifrance
  188. ↑ Joffre Agnes ls the French obsession with "cultural exception" declining?. France in London. 5 October 2008
  189. ↑ «Language and Diplomacy – Translation and Interpretation»։ Diplomacy.edu։ Archived from the original on 2011-07-19։ http://web.archive.org/web/20110719183516/http://www.diplomacy.edu/language/Translation/default.htm։ Վերցված է 10 September 2010։ 
  190. ↑ «Why Is French Considered the Language of Diplomacy?»։ Legallanguage.com։ http://www.legallanguage.com/legal-articles/language-of-diplomacy/։ Վերցված է 23 January 2011։ 
  191. ↑ «The International Education Site»։ Intstudy.com։ http://www.intstudy.com/articles/practicalfrench.htm։ Վերցված է 23 January 2011։ 
  192. ↑ «French: one of the world's main languages»։ About-france.com։ http://about-france.com/french/french-language.htm։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  193. ↑ (Ֆրանսերեն) Qu'est-ce que la Francophonie ? – Organisation internationale de la Francophonie
  194. ↑ The last sacre was that of Charles X, 29 May 1825.
  195. ↑ 195,0 195,1 (Ֆրանսերեն) La France reste catholique mais moins pratiquante – La Croix. 29 December 2009
  196. ↑ Catholic World News (2003)։ «France is no longer Catholic, survey shows»։ http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=48547։ Վերցված է 19 December 2009։ 
  197. ↑ Կաղապար:Ro icon Franţa nu mai e o ţară catolică, Cotidianul 11 January 2007
  198. ↑ La Vie, issue 3209, 1 March 2007 Կաղապար:Fr icon
  199. ↑ «Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 – page 11» (PDF)։ European Commission։ http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf։ Վերցված է 5 May 2007։ 
  200. ↑ Religious Views and Beliefs Vary Greatly by Country, Financial Times/Harris Poll, December 2006
  201. ↑ France to train imams in 'French Islam', The Guardian
  202. ↑ «France – International Religious Freedom Report 2005»։ State.gov։ http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51552.htm։ Վերցված է 30 October 2010։ 
  203. ↑ How to conduct European clinical trials from the Paris Region ? Clinical Trials. Paris. February 2003
  204. ↑ The ranking, see spreadsheet details for a whole analysis photius.com
  205. ↑ «Measuring Overall Health System Performance for 191 Countries» (PDF)։ http://www.who.int/healthinfo/paper30.pdf։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  206. ↑ (Ֆրանսերեն) Espérance de vie, taux de mortalité et taux de mortalité infantile dans le monde – INSEE
  207. ↑ (Ֆրանսերեն) Nombre de médecins pour 1000 habitants – Statistiques mondiales
  208. ↑ (Ֆրանսերեն) Dépenses de santé par habitants – Statistiques mondiales
  209. ↑ 209,0 209,1 Even the French are fighting obesity – The NY Times
  210. ↑ 210,0 210,1 210,2 Wahlgren, Eric (14 November 2009)։ «France's obesity crisis: All those croissants really do add up, after all»։ Dailyfinance.com։ http://www.dailyfinance.com/2009/11/14/frances-obesity-crisis-all-those-croissants-really-do-add-up/։ Վերցված է 21 July 2011։ 
  211. ↑ Lambert, Victoria (8 March 2008). «The French children learning to fight obesity». The Daily Telegraph (London). http://www.telegraph.co.uk/health/dietandfitness/3353715/The-French-children-learning-to-fight-obesity.html։ Վերցված է 9 August 2010. 
  212. ↑ 212,0 212,1 Why So Few French Are Fat – Bloomberg Businessweek
  213. ↑ Mimi Spencer (7 November 2004). «Let them eat cake». The Guardian (London). http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2004/nov/07/foodanddrink.features11։ Վերցված է 21 July 2011. 
  214. ↑ «The French diet : Eat, Drink, and be Thin»։ Streetdirectory.com։ http://www.streetdirectory.com/travel_guide/24041/e_diet/the_french_diet___eat_drink_and_be_thin.html։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  215. ↑ 215,0 215,1 France heading for US obesity levels says study – Food Navigator
  216. ↑ «New French food guidelines aimes at tabkling obesity»։ Nutraingredients.com։ 14 September 2006։ http://www.nutraingredients.com/Regulation/New-French-food-guidelines-aimed-at-tackling-obesity։ Վերցված է 9 August 2010։ 
  217. ↑ Petah Marian (23 May 2008)։ «France urged to get tough on child obesity»։ Just-food.com։ http://www.just-food.com/analysis/france-urged-to-get-tough-on-child-obesity_id102509.aspx։ Վերցված է 9 August 2010։ 
դ • ք • խ
Եվրոպական Միության անդամ երկրներ

Ստացված է «http://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ֆրանսիա&oldid=737551» էջից
Անձնական գործիքներ
Անվանատարածքներ

Տարբերակներ
Գործողություններ
Նավարկում
Մասնակցել
Գործիքներ
Այլ լեզուներով