Հունգարիա
| Հունգարիայի Հանրապետություն Magyar Köztársaság |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Ազգային հիմն՝ Himnusz |
||||||
 |
||||||
| Մայրաքաղաք Ամենամեծ քաղաք |
Բուդապեշտ | |||||
| Պետական լեզու(ներ) | Հունգարերեն | |||||
| Տարածք | ||||||
| - | Ընդհանուր | 93,030 կմ² մղոն² |
||||
| - | Ջրային (%) | 0.74 | ||||
| Բնակչություն | ||||||
| - | 2007 նախահաշիվը | 10,064,000 | ||||
| - | 2001 մարդահամարը | 10,198,315 | ||||
| - | Խտություն | 109 /կմ² 282 /մղոն² |
||||
| Դրամական միավոր | ֆորինտ (HUF) |
|||||
| Ժամային գոտի | (UTC+1) | |||||
| - | Ամռանը (DST) | (UTC+2) | ||||
| Ինտերնետ | .hu | |||||
| Հեռախոսային կոդ | +36 | |||||
Հունգարիա (հունգարերեն` Magyarország Մադյառօռսագ) պետություն Կենտրոնական Եվրոպայում։
[խմբագրել] Հայերը Հունգարիայում
Հայերը Հունգարիայում բնակություն են հաստատել X-XI դարերից։ XIII դ․ Հունգարիայի մայրաքաղաք Էստերգոմում եղել է հայկական թաղամաս։ XIII դ․ Կիլիկիայի հայոց թագավոր Լևոն Բ-ի և Հունգարիայի թագավոր Անդրաշ II-ի միջև կնքվել է բարեկամության պայմանագիր։ XV-XVI դդ․ շուրջ 3000 հայ ընտանիք ներգաղթել է Տրանսիլվանիա (մտնում էր Հունգարիայի կազմի մեջ)։ Հայերը հիմնել են Գեռլա, Եղիսաբեթուպոլիս (այժմ՝ Դումբրվեն) քաղաքները, որոնք ունեցել են ներքին ինքնավարություն՝ քաղաքային վարչություն և դատարան, հայ քաղաքապետ, կառուցել են եկեղեցիներ, հիմնել դպրոցներ։ Հայերի հիմնական զբաղմունքն արհեստներն ու առևտուրն էր, ինչը խրախուսել են իշխաններն ու թագավորները՝ տալով զանազան արտոնություններ։ Լեոպոլդ I-ը հայկական բնակավայրերը հայտարարել է քաղաքներ, Կարլոս VI-ը թագավորական ազատ քաղաքների իրավունք է շնորհել Գեռլա (1726) և Եղիսաբեթուպոլիս (1733) քաղաքներին։ 1791-ին Հունգարիայի պետական ժողովը հայերին պաշտոնապես հայտարարել է երկրի լիիրավ քաղաքացիներ։ Դարեր շարունակ ապրելով Հունգարիայում՝ նրանք մասնակցել են պետական, քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կյանքին։ Կռվել են երկիրը թուրքական լծից ազատագրողների շարքերում, մասնակցել 1848-49-ի հեղափոխությանը [1200 զինվոր, այդ թվում՝ 70 սպա, զորավարներ (Էռնե Կիշ, Վիլմոշ Լազար, Յանոշ Ցեց)], որի ճնշումից հետո Ավստրո-Հունգարիայում հայերին սպառնում էր ձուլման վտանգը։ Մի խումբ հայ մտավորականների ջանքերով գաղութն ապրել է մտավոր և հոգևոր զարթոնք։ Հրատարակվել են հայագիտական գրքեր, հիմնադրվել Հայկական թանգարանը։ 1887-ից հրատարակվել է «Արմենիա» ամսագիրը (հունգարերեն)։ Ազգային ինքնագիտակցության արթնացումը դանդաղեցրել է ձուլման ընթացքը։ Հայ համայնքները որոշ աշխուժացում են ապրել 1915-ի Մեծ եղեռնից փրկված արևմտահայերի ներգաղթով։ 1919-ին հիմնվել է «Մասիս» ընկերությունը (հրատարակել է «Նոր դար» պարբերաթերթը), 1920-ին՝ Հունգարիո հայ միությունը։ 1945-ին Բուդապեշտում կառուցվել է հայկական մատուռ։ Գործում է Ս․Գրիգոր հայկական եկեղեցին։ 1980-ական թթ․ կազմակերպվել է հայ-հունգարական մշակութային ընկերությունը, 1987-ից մի խումբ հայ մտավորականների ջանքերով՝ «Արմենիա» ընկերությունը։
1996-ին Հունգարիայում կար 8 հազար հայ (որոնցից շատերը հայերեն չգիտեն), նրանք աշխատավորներ են, բժիշկներ, գիտնականներ, իրավաբաններ, ճարտարապետներ, նկարիչներ, դերասաններ, արվեստագետներ և այլն։
Հունգարահայերը ներգրավված են պետական, տնտեսական ու հասարակական կյանքի մեջ։ Հունգարիան աշխարհում առաջին պետությունն է, որտեղ 1995-ին ստեղծվել, կազմավորվել է հունգարահայ ինքնավարություն, որի նպատակն է համախմբել բոլոր հունգարահայերին, նրանց շրջանում տարածել մայրենի լեզուն, արվեստը, մշակույթը։ Ղեկավարն է Ալեքսան Ավանեսյանը։
Հունգարահայ համայնքը սերտ կապեր ունի սփյուռքահայ մյուս համայնքների հետ։
1995-ից լույս է տեսնում «Արարատ» (հունգարերեն և հայերեն) թերթը։
Դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի Հանրապետության և Հունգարիայի Հանրապետության միջև հաստատվել են 1992-ին։
 |
Սա աշխարհագրության մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ |
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարանի ց, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։  |
|
|||||
