Համախառն ներքին արդյունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Երկրների քարտեզը իրենց 2008-ի ՀՆԱ-ով (անվանական) մարդագլուխ (ՄՏՀ, հոկտեմբեր 2008). գումարները տրված են դոլարներով.

Համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) (անգլ.՝ Gross Domestic Product (GDP)) կամ Համախառն ներքին եկամուտը (ՀՆԵ) (անգլ.՝ GDI) տվյալ երկրի եկամուտի և ներդրումի տնտեսության չափաձև է, տնտեսական համակարգում մեկ տարվա ընթացքում արտադրված վերջնական ապրանքների և ծառայությունների շուկայական արժեքը։ ՀՆԱ -ն տվյալ երկրի սահմաններում արտադրված ապրանքներն ու ծառայություններն են՝ ինչպես սեփական, այնպես էլ արտասահմանյան ռեսուրսների օգտագործմամբ։

Տնտեսական վերլուծություն[խմբագրել]

Տնտեսական վերլուծության մեջ ՀՆԱ-ն համադրվում է ամբողջ բնակչության, տնտեսապես ակտիվ և զբաղված բնակչության թվաքանակի, հիմնական ֆոնդերի, ներդրումների ծավալի, աշխատավարձի ֆոնդի, պետական ծախսերի, բնակչության իրական դրամական եկամուտների ու ծախսերի և այլ ցուցանիշների հետ: ՀՆԱ-ն բնութագրում է տնտեսության միավորների արտադրական գործունեության վերջնական արդյունքը և չափում այդ միավորների կողմից վերջնական սպառման համար արտադրված ապրանքների և ծառայությունների արժեքը: ՀՆԱ - ն առաջին հերթին կարելի է ներկայացնել արտադրված վերջնական ապրանքների և ծառայությունների գինը, սա նշանակում է, որ արտադրության պրոցեսում կիրառված միջանկյալ ապրանքների և ծառայությունների արժեքը չի մտնում ՀՆԱ-ի մեջ: Երկրորդ հերթին` ՀՆԱ-ն դա ներքին արդյունք է քանի որ արտադրվում է ռեզիդենտների կողմից և հաշվարկվում է առանց արտերկրում ձևավորված սկզբնական եկամուտների, որոնք կարող են ստանալ ոչ ռեզիդենտ-միավորները: Երրորդ հերթին` ՀՆԱ-ն դա համախառն արդյունք է, քանի որ ներառում է հիմնական կապիտալի արժեքի սպառումը արտադրության գործընթացում: Հիմնական կապիտալի սպառումը իրենից ներկայացնում է հիմնական կապիտալի արժեքի նվազում հաշվետու ժամանակաշրջանում` նրա ֆիզիկական և բարոյական մաշվածության և պատահական վնասների արդյունքում: ՀՆԱ -ն տվյալ երկրի սահմաններում արտադրված ապրանքներն ու ծառայություններն են՝ ինչպես սեփական, այնպես էլ արտասահմանյան ռեսուրսների օգտագործմամբ։ Որպեսզի ճիշտ հաշվարկվի արտադրության համախառն ներքին ծավալը, անհրաժեշտ է, որ տվյալ տարում արտադրված ապրանքներն ու ծառայությունները հաշվարկվեն ոչ ավել, քան մեկ անգամ։ Քանի որ կան դեպքեր, երբ ապրանքները կարող են վերավաճառվել կամ դեռ շարունակեն մասնակցել արտադրական գործընթացին, այդ իսկ պատճառով հաշվարկվում են միայն վերջնական ապրանքներն ու ծառայությունները։ ՀՆԱ հաշվարկից պետք է բացառել նաև ոչ արտադրական գործարքները, որոնք լինում են ապրանքների վերավաճառք և զուտ ֆինանսական գործարքներ։ Զուտ ֆինանսական գործարքները իրենցից ներկայացնում են.

  • պետական տրանսֆերտներ,
  • մասնավոր տրանսֆերտներ,
  • գործարքներ արժեթղթերի հետ։

ՀՆԱ հաշվարկման մեթոդները[խմբագրել]

ՀՆԱ հաշվարկման մեթոդները երկուսն են՝

  1. ըստ ծախսումների
  2. ըստ եկամուտների

ՀՆԱ-ի նկատմամբ ամենաընդհանուր չափման և քանակարկման մոտեցումը ծախսումների մեթոդն է՝

ՀՆԱ = սպառում + համախառն ներքին մասնավոր ներդրումներ + կառավարության ծախսումներ + զուտ արտահանում

Y = C + Ig + G + Xn

ՀՆԱ-ի տեսակներ[խմբագրել]

Կիրառվում են անվանական (նոմինալ) ՀՆԱ, իրական ՀՆԱ, փաստացի ՀՆԱ և պոտենցիալ ՀՆԱ ցուցանիշները։

  • Անվանական (նոմինալ) ՀՆԱ - դա ընթացիկ, տարվա գներով հաշվարկված ՀՆԱ-ն է։
  • Իրական ՀՆԱ - դա թողարկված արտադրանքի փաստացի ծավալն է՝ հաշվարկված բազիսային(նախորդ), տարվա գներով։

Իրական ՀՆԱ-ն հաշվարկելու համար պետք է օգտագործել գների ինդեքսը։

Իրական ՀՆԱ (Q) = Անվանական ՀՆԱ (PQ) / ՀՆԱ դեֆլյատոր (P), որտեղ
ՀՆԱ դեֆլյատոր (P) = Անվանական ՀՆԱ (PQ) / Իրական ՀՆԱ (Q)[1]
  • Փաստացի ՀՆԱ - ՀՆԱ-ն է՝ ոչ լիարժեք զբաղվածության պայմաններում։
  • Պոտենցիալ ՀՆԱ - ՀՆԱ-ի կանխատեսումն է՝ լիարժեք զբաղվածության պայմաններում։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Կ. Հակոբյան «Սոցիալ – տնտեսական վիճակագրություն» Երևան 2004
  • Հ.Կ.Հովաննիսյան. Մ.Վ.Ֆահրադյան «Սոցիալ - տնտեսական վիճակագրության ուսումնական ձեռնարկ» Երևան 2000
  • Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld: Internationale Wirtschaft. Theorie und Politik der Außenwirtschaft. 7. Auflage. Pearson, München 2006, ISBN 978-3-8273-7199-7, S. 39 ff.
  • Thomson Datastream Navigator, Advance 4.0 Quarterly National Accounts, Copyright OECD, abgerufen am 18. April 2008
  • Joseph E. Stiglitz, Amartya Sen, Jean-Paul Fitoussi: Mismeasuring Our Lives. Why GDP Doesn't Add Up New Press, New York 2010, ISBN 978-1-59558-519-6

Աղբյուրներ[խմբագրել]