Վատիկան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վատիկան Քաղաք-Պետություն
Status Civitatis Vaticanae
Վատիկան Քաղաք-Պետություն դրոշ Վատիկան Քաղաք-Պետություն զինանշանը
Ազգային հիմն՝
Inno e Marcia Pontificale
Վատիկան Քաղաք-Պետություն դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Վատիկան Քաղաք
Պետական լեզու(ներ) լատիներեն
Անկախություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 0.44 կմ² (234րդ)
Բնակչություն
 -  2008 նախահաշիվը 824 
 -  Խտություն 1,780 /կմ² 
4,610 /մղոն²
Դրամական միավոր Եվրո (EUR)
Ժամային գոտի (UTC+1)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+2)
Ինտերնետ .va
Հեռախոսային կոդ +39

Վատիկանը քաղաք-պետություն է Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում։

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել]

Վատիկան, պապական քաղաք-պետություն Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմի արևմտյան մասում՝ Մոնտե Վատիկանո բլրի վրա։ Տարածքով ամենափոքր պետությունն է (44 հա)։ Մշտական բնակչությունը կազմում է շուրջ 800 մարդ, ներառյալ վատիկանական հպատակության 400 անդամներին։ Վատիկանը հանդիսանում է կաթոլիկական եկեղեցու գլուխ կանգնած Հռոմի պապի նստավայրը, ինչպես նաև կաթոլիկական միջազգաջին կենտրոնը։ Պետության կարգավիճակը վերջնականորեն հաստատվել է 1929 թվականաին հատուկ հրովարտակով։ Հարուստ է ճարտարապետական հուշարձաններով՝ կերտված Վերածննդի խոշորագույն վարպետների մտահղացմամբ՝ Ռաֆայել Սանտի, Միքելանջելո, Բեռնինի։ Կենտրոնը Պապական պալատն է և Հռոմի Սուրբ Պետրոս տաճարը՝ կառուցված Սուրբ Պետրոս առաքյալի դամբարանի վրա։ Պապին ցմահ ընտրում է կոնկլավը (կարդինալների հավաքը)՝ փակ գաղտնի քվեարկությամբ։ Պապին են ենթարկվում Վատիկանի բոլոր հաստատությունները, որոնց ղեկավարները նրա կողմից նշանակված կարդինալներն են։ Պետության ղեկավարը հրապարակում է օրենքներ, նաև բարձրագույն դատավորն է։ Վատիկանի կառավարությունը գլխավորում է Պապի նշանակած պետական քարտուղարը։ Վատիկանն ունի իր «զինված ուժերը»՝ շվեյցարացիների (110 հոգի) պահակախումբ (կազմավորվել է 1527 թվականին), որի զինվորները և սպաները ծառայում են 2–20 տարի։ Դարերի ընթացքում նրանց համազգեստը փոփոխություն չի կրել, և դա է պատճառը, որ միջնադարյան համազգեստներով պապական զինվորները մշտապես գրավում են Վատիկան այցելող հյուրերի և զբոսաշրջիկների ուշադրությունը։

Պատմությունը[խմբագրել]

Անվանումը (իտալերեն՝ Vaticano) առաջացել է Տիբեր գետի ափին գտնվող համանուն բլրից (լատիներեն՝ Mons Vaticanus, իտալերեն՝ Monte Vaticano)։ Այդ բլրի վրա վաղ միջնադարում կառուցվել է մի պալատ, որը XIV դարի վերջից դարձել է կաթոլիկական եկեղեցու գլուխ կանգնած Հռոմի պապի մշտական նստավայրը։ Իտալիայի վերամիավորումից և Հռոմը նրան միանալուց (1870) հետո վերջ դրվեց Հռոմի պապի աշխարհիկ իշխանությանը։ Պապը չճանաչեց միավորված իտալական պետությունը, որի հետևանքով «Սուրբ աթոռի» և Իտալիայի կառավարության միջև վիճաբանություններ ծագեցին։ Ծագած տարաձայնությունները վերացվեցին 1929թվականին՝ Լաթերանյան պայմանագրերով, որի համաձայն կազմվեց Վատիկան պետությունն իր այժմյան սահմաններում։ Վատիկանը իտալերեն պաշտոնապես կոչվում է Stato della Città del Vaticano, որը բառացի նշանակում է «Վատիկան քաղաքի պետություն»։

Վատիկան Քաղաք

Տնտեսությունը[խմբագրել]

Պետության տնտեսական հիմքը հանդիսանում են կապիտալ ներդրումներից ստացվող եկամուտներն ու հավատացյալների նվիրատվությունները։Վատիկանն աշխարհի խոշորագույն բաժնետերերից է և խոշոր կապիտալ ունի՝ ներդրած շատ երկրներում, այդ թվում՝ Իտալիայում, Շվեյցարիայում, ԱՄՆ-ում։ Չափազանց եկամտաբեր է նաև միջազգային զբոսաշրջությունը, որի զարգացումը մշտապես գտնվում է պետության ուշադրության կենտրոնում։

Մշակույթը[խմբագրել]

Այստեղ է գտնվում աշխարհի ամենամեծ կաթոլիկ եկեղեցին՝ Սուրբ Պետրոսի տաճարը։ Սուրբ Պետրոս տաճարի հյուսիսային պատի խորշում տեղադրված է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի արձանը, իսկ մերձակա հրապարակներից մեկը 2008 թվականին կոչվել է նրա անունով։ Վատիկանի երկրորդ մեծ տաճարը Սիքստինյան մատուռն է։ Վատիկանն ունի Եվրոպայի ամենահզոր ռադիոկայաններից մեկը, որը հաղորդումներ է արձակում բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում՝ նաև հայերեն։ Այդ պետությունը աշխարհի տարբեր երկրներում ավելի քան 50 լեզվով հրատարակում է 1600 թերթ ու ամսագիր։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներ

Հունաստան ԱթենքՆիդերլանդներ ԱմստերդամԱնդորրա Անդորա լա ՎելյաԹուրքիա Անկարա1Ղազախստան Աստանա1Ադրբեջան Բաքու1Սերբիա ԲելգրադՇվեյցարիա ԲեռնԳերմանիա ԲեռլինՀունգարիա ԲուդապեշտՌումինիա ԲուխարեստՍլովակիա ԲրատիսլավաԲելգիա ԲրյուսելԻռլանդիա ԴուբլինՀայաստան Երևան1Խորվաթիա ԶագրեբՎրաստան Թբիլիսի1Պորտուգալիա ԼիսաբոնՍլովենիա ԼյուբլյանաՄեծ Բրիտանիա ԼոնդոնԼյուքսեմբուրգ ԼուքսեմբուրգՈւկրաինա ԿիևԴանիա ԿոպենհագենՖինլանդիա ՀելսինկիԻտալիա ՀռոմԻսպանիա ՄադրիդԲելառուս ՄինսկՄոնակո ՄոնակոՌուսաստան Մոսկվա1Կիպրոսի Հանրապետություն ՆիկոսիաՉեռնոգորիա ՊոդգորիցաՉեխիա ՊրահաԻսլանդիա ՌեյկյավիկԼատվիա ՌիգաՍան Մարինո Սան ՄարինոԲոսնիա և Հերցեգովինա ՍարաևոՄակեդոնիայի Հանրապետություն ՍկոպյեԲուլղարիա ՍոֆիաԼՂՀ Ստեփանակերտ1Շվեդիա ՍտոքհոլմԼիխտենշտայն ՎադուցՄալթա ՎալետաՎատիկան Վատիկան ՔաղաքԼեհաստան ՎարշավաԱվստրիա ՎիեննաԼիտվա ՎիլնյուսԷստոնիա ՏալլինԱլբանիա ՏիրանաՖրանսիա ՓարիզՄոլդովա ՔիշնևՆորվեգիա Օսլո

1 Պետության տարածքի մեծամասնությունը գտնվում է Ասիայում։