Հռոմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մայրաքաղաք
Հռոմ
իտալ.՝ Roma, Roma Capitale
Դրոշ Զինանշան
Դրոշ Զինանշան
Palais apostolique.jpg
Հռոմը
41°54′00″ հս. լ. 12°30′00″ ավ. ե. / 41.9° հս. լ. 12.5° աե. ե.
Երկիր Իտալիա Իտալիա
Ենթարկում Քաղաք
Մարզ Լացիո
Նահանգ Հռոմ
Քաղաքապետ Ջիաննի Ալեմաննո
Առաջին հիշատակում Մ.թ.ա. 753
Այլ անվանումներ «Հավերժական քաղաք»
Մակերես 1507 կմ²
Կլիմայի տեսակ Միջերկրածովյան
Խոսվող լեզուներ Իտալերեն
Բնակչություն 2 761 477 մարդ (2011)
Խտություն 2197 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ Իտալացիներ
Կրոնական կազմ Կաթոլիկություն
Տեղաբնականուն հռոմեացի
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ 06
Փոստային ինդեքսներ 00100; 00121-00199
ISTAT 058091
Պաշտոնական կայք www.comune.roma.it
Սուրբ հովանավորներ Պետրոս առաքյալ
Պողոս առաքյալ
Քաղաքի օրը հունիսի 29
##Հռոմ (Իտալիա)
Red pog.png

Հռոմ[1] (իտալ.՝ Roma), Իտալիայի մայրաքաղաք, Լացիո մարզի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Տիբեր գետի ափին, ունի միջազգային օդանավակայաններ (Լեոնարդո դա Վինչի դի Ֆյումինչո և Չամպինո)։ Հռոմի սահմաններում է գտնվում Վատիկան քաղաք-պետությունը։

Պատմագրական և ավանդական տեղեկություններ[խմբագրել]

Հռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, որն ստացել է «հավերժական քաղաք» անունը։ Այն իր անվանումը ստացել է քաղաքի առասպելական հիմնադիրներից մեկի՝ Հռոմուլոսի անունից։ Ըստ ավանդության, Հռոմը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 753-ին։ Հռոմուլոսի և նրա երկվորյակ եղբայր Հռեմոսի ծնողները եղել են լատինների Ալբա Լոնգա քաղաքի թագավոր Նումիտորի դուստր, Վեստա աստվածուհու քրմուհի Հռեա Սիլվիան և Մարս աստվածը։ Ալբա Լոնգայի գահը գավթած Ամուլիոսը գահի օրինական ժառանգորդ երկվորյակներին հրամայել է գցել Տիբեր գետը։ Երկվորյակները փրկվել են, սնվել գայլի կաթով և կրթվել հովվի մոտ։ Չափահաս դառնալով՝ պատժել են Ամուլիոսին, ապա որոշել քաղաք հիմնել իրենց փրկված տեղում։ Քաղաքի անուն տալու վեճի ժամանակ Հռեմոսը սպանվել է և քաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝ Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ (լատիներեն՝ Roma)։ Հռոմը եղել է հռոմեական անտիկ պետության մայրաքաղաքը, VI-VIII դդ. գտնվել է Բյուզանդիայի տիրապետության տակ։ 756 - 1870-ը կարճ ընդմիջումներով եղել է Պապական մարզի մայրաքաղաքը։ Ռիսորջիմենտոյի (իտալերեն բառացի՝ «վերածնունդ») շնորհիվ 1870-ին վերամիավորվեց Իտալիայի հետ, 1871-ից դարձավ միավորված Իտալական թագավորություն, իսկ 1946-ից՝ Իտալական հանրապետության մայրաքաղաք։

Հայերը Հռոմում[խմբագրել]

Հայերի բնակության մասին Հ-ում հիշատակություններ կան դեռևս մ.թ.ա. I դարից։ Մ.թ. 65-ին Հայոց թագավոր Տրդատ Ա այցելել է (շուրջ 3 հզ-անոց շքախմբով) Հռոմ և թագադրվել Ներոն կայսրի կողմից։ IV դ. Հռոմում հռչակված էր հռետոր Պարույր Հայկազնը (որին Հռոմում հուշարձան է կանգնեցվել)։ 552-ին բյուզանդական զորքերի հրամանատար և Ռավեննայի փոխարքա (541-568) Նարսես Պատրիկը քաղաքն ազատագրել է գոթերից և այնուհետև շինարարական լայն գործունեություն ծավալել Հռոմում (ավանդությունը Նարսեսին է վերագրում «Կիլիկյան» վանքի շին-ը)։ VII դ. Հռոմում եղել է հայկական վանք (որի աբբա Թաղասիոսը մասնակցել է 649-ի Լատերանի տիեզերաժողովին), XI դ.՝ հայկական եկեղեցի։ Հռոմում եղել է հայկական թաղամաս։

XIII-XVI դդ. Հռոմի հայ համայնքը, ինչպես նաև իտալահայ մյուս համայնքները, ստվարացել են։ Հռոմ են եկել հայ մտավորականներ, եկեղեցական գործիչներ, վաճառականներ։ Այստեղ ընդօրինակվել են բազմաթիվ արժեքավոր ձեռագրեր, առաջին հայերեն գիրքը («Տոմար Գրիգորյան») Հռոմում տպագրվել է 1584-ին։ 1883-ին հիմնադրվել է Լևոնյան վարժարանը (կաթոլիկ հայ հոգևորականների պատրաստման բարձրագույն դպրոց)։ Հռոմի պետական համալսարանի դասախոսներ (պրոֆ-ներ՝ Գ. Ֆրանկովիչ, Պ. Կունեո, ճարտ. Հ. Վահրամյան) զբաղվել են հայ միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրությամբ։ 1960-ական թթ. գրեթե ամեն տարի կատարել են բազմաթիվ գիտարշավներ Խորհրդային Հայաստան և Արմ. Հայաստանի տարածքներ։ 1968-ին Հռոմում կայացել է հայ ճարտարապետության առաջին ցուցահանդեսը, հրատարակվել հայ ճարտարապետությանը նվիրված չորս մենագրություն։ Ներկայումս Հռոմում բնակվում է 500 հայ ։

Եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներ

Հունաստան ԱթենքՆիդերլանդներ ԱմստերդամԱնդորրա Անդորա լա ՎելյաԹուրքիա Անկարա1Ղազախստան Աստանա1Ադրբեջան Բաքու1Սերբիա ԲելգրադՇվեյցարիա ԲեռնԳերմանիա ԲեռլինՀունգարիա ԲուդապեշտՌումինիա ԲուխարեստՍլովակիա ԲրատիսլավաԲելգիա ԲրյուսելԻռլանդիա ԴուբլինՀայաստան Երևան1Խորվաթիա ԶագրեբՎրաստան Թբիլիսի1Պորտուգալիա ԼիսաբոնՍլովենիա ԼյուբլյանաՄեծ Բրիտանիա ԼոնդոնԼյուքսեմբուրգ ԼուքսեմբուրգՈւկրաինա ԿիևԴանիա ԿոպենհագենՖինլանդիա ՀելսինկիԻտալիա ՀռոմԻսպանիա ՄադրիդԲելառուս ՄինսկՄոնակո ՄոնակոՌուսաստան Մոսկվա1Կիպրոսի Հանրապետություն ՆիկոսիաՉեռնոգորիա ՊոդգորիցաՉեխիա ՊրահաԻսլանդիա ՌեյկյավիկԼատվիա ՌիգաՍան Մարինո Սան ՄարինոԲոսնիա և Հերցեգովինա ՍարաևոՄակեդոնիայի Հանրապետություն ՍկոպյեԲուլղարիա ՍոֆիաԱրցախ Ստեփանակերտ1Շվեդիա ՍտոքհոլմԼիխտենշտայն ՎադուցՄալթա ՎալետաՎատիկան Վատիկան ՔաղաքԼեհաստան ՎարշավաԱվստրիա ՎիեննաԼիտվա ՎիլնյուսԷստոնիա ՏալլինԱլբանիա ՏիրանաՖրանսիա ՓարիզՄոլդովա ՔիշնևՆորվեգիա Օսլո

1 Պետության տարածքի մեծամասնությունը գտնվում է Ասիայում։

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png


Cite error: <ref> tags exist, but no <references/> tag was found