Պեկին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Պեկին
北京, Běijīng
Beijing montage.png
Ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ վերևից՝ Տյանանմեն, Երկնքի տաճար, Ազգային մեծ թատրոն, Պեկինի ազգային թատրոն
39°54′50″ հս. լ. 116°23′30″ ավ. ե. / 39.913889° հս. լ. 116.391667° աե. ե.
Երկիր Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Չինաստան
Ենթարկում կենտրոնական ենթարկման քաղաք
Ներքին բաժանում գավառի մակարդակի 18 վարչ. միավոր
վոլոստի մակարդակի 273 վարչ. միավոր
Քաղաքապետ Վան Ցիշան
Մակերես 16808 կմ²
Բնակչություն 19 817 968[1] մարդ (2009)
Խտություն 1182 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ Հաներ - 96%, մանչժուրիա - 2%,
դունգաններ - 2%, մոնղոլներ - 0,3%, հայեր 0,2%
Տեղաբնականուն պեկինցի
Ժամային գոտի UTC+8
Հեռախոսային կոդ 10
Փոստային ինդեքսներ 100000 — 102600
Ավտոմոբիլային կոդ 京A, C, E, F, H
京B (տաքսի)
京G (ոչ-քաղքային գոտի)
京O (պոլիցիան և իշխանությունը)
ISO 3166-2 CN-11
Պաշտոնական կայք www.beijing.gov.cn
##Պեկին (Չինաստան)
Red pog.png

Պեկին, Չինաստանի մայրաքաղաքն է։ Աշխարհի խոշորագույն և ամենախիտ բնակեցված քաղաքներից մեկը՝ 2010 թ. տվյալներով Պեկինի բնակչությունը 19,612,368 մարդ է։ Պեկինը բնակչության թվով Չինաստանի երկրորդ քաղաքն է Շանհայից հետո։ Աշխարհում քիչ թվով քաղաքներ են եղել մշակութային և քաղաքական կենտրոն դարերով։ Դրանցից մեկը Պեկինն է։ Պեկինը հայտնի է իր բազմաթիվ շքեղ պալատներով, թանգարաններով, հսկայական քարե պատերով ու դարպասներով։ Այդ շքեղ կոթողները և համալսարանները Պեկինը դարձրել են Չինաստանի մշակութային և կրթական կենտրոն։

Ծագումնաբանություն և անուններ[խմբագրել]

Պեկին, չինական նշանների ստուգաբանությամբ՝ 北 հյուսիս և 京 մայրաքաղաք, տառացիորեն նշանակում է "Հյուսիսային մայրաքաղաք"։ Վերջին 3,000 տարիների ընթացքումքաղաքը բազմաթիվ անգամ փոխել է իր անունը։ Միայն 1949 թ., երբ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությունը քաղաքը դարձրեց Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մայրաքաղաք, քաղաքին վերադարձվեց իր նախկին Պեկին անունը։

Անվանման ծագում[խմբագրել]

Մեր թվարկությունից առաջ 1027 թվականին Պեկինը հիշատակվել է Ցզի անունով: 608 թվականին Յան կայսեր հրամանով Հուանհե գետի ջրերն այստեղ են հասցվել ջրանցքով, որը մինչև օրս գործում է և նավարկելի է: 936 թվականին քաղաքն անվանվել է Սիցզին, 937 թվականից՝ Նանցզին, 12-րդ դարի կեսից՝ Չժունդու կամ Դասին: 1215 թվականին քաղաքը նվաճել են մոնղոլները, 13–14-րդ դարերում Դադու կամ մոնղոլական Հանբալըկ անվամբ եղել է մոնղոլական Յուան կայսրության մայրաքաղաքը: 1368 թվականից՝ մոնղոլական լծից Չինաստանի ազատագրումից հետո, կոչվել է Բեյպին (խաղաղ հյուսիս): 1421 թվականին, դառնալով չինական Մին կայսրության մայրաքաղաքը, անվանվել է Բեյցզին (այստեղից էլ՝ Պեկին անվանումը): 1644 թվականին Պեկինը գրավել են ապստամբած գյուղացիները, ապա՝ մանջուրները, որոնք Չինաստանում հիմնել են Ցին թագավորական հարստությունը:

Քույր և գործընկեր քաղաքներ[խմբագրել]

Պեկինը աշխարհով մեկ ունի բազմաթիվ քույր և եղբայրացած քաղաքներ, դրանցից շատերը մայրաքաղաքներ են իրենց երկրներում։


Չինական Հանրապետության հռչակում[խմբագրել]

1912 թվականին՝ Սինհայի բուրժուական հեղափոխության ժամանակ, Պեկինը հռչակվել է Չինական Հանրապետության մայրաքաղաք: 1937 թվականին քաղաքը զավթել են ճապոնացիները: Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության օգնությամբ 1945 թվականին Կվանտունյան բանակն այնտեղից դուրս մղելուց հետո 3,5 տարի եղել է Գոմինդանի (Ազգային ժողովրդական կուսակցություն) իշխանության տակ: 1949 թվականի հունվարի 31-ին Չինաստանի բանակն ազատագրել է քաղաքը և հռչակել Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը (ՉԺՀ)՝ Պեկին մայրաքաղաքով:

Տրանսպորտ[խմբագրել]

Պեկինը Չինաստանի 3-րդ խոշոր քաղաքն է՝ Չունցինից ու Շանհայից հետո, մոլորակի ամենաարագ աճող քաղաքային ագլոմերացիան, Չինաստանի ամենախոշոր տրանսպորտային հանգույցը, որտեղ խաչաձևվում են բազմաթիվ երկաթուղիներ և ավտոմայրուղիներ, ավելի քան 100 օդային ուղիներ: Պեկինում է Շոուդու միջազգային օդանավակայանը, գործում է մետրոպոլիտեն (1970 թվականից): Քաղաքը նախանավահանգիստ է Դեղին ծովի Բոհայվան ծոցում (ծովից հեռու է 180 կմ) և Պեկինի ջրանցքով (25 կմ) կապվում է Յունդինհե գետին:

Կրթություն[խմբագրել]

Չինաստանի խոշորագույն ուսումնական հաստատություններից մայրաքաղաքում են Պեկինի համալսարանը (1898 թվական), բազմաթիվ բուհեր, գիտահետազոտական ինստիտուտներ, ՉԺՀ գիտությունների, բժշկական և գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիաները, աստղադիտարանը, բուսաբանական այգին, գործում են Գեղարվեստի պատկերասրահը, Չինաստանի պատմության, Չինական հեղափոխության, Գուգուն (նախկին կայսերական պալատը) և այլ թանգարաններ, գրադարաններ, թատրոններ:

Մշակույթ[խմբագրել]

Չինական օպերային արվեստը, որի կենտրոնը Պեկինն է, չինական մշակույթի գլխավոր նվաճումներից է. այն երգի, երկխոսության և ժեստերի, շարժումների, մարտական հնարքների ու ակրոբատիկայի բեմական գործողությունների համադրություն է:

Ճարտարապետություն[խմբագրել]

Պեկինի պատմական մասը կառուցվել է խիստ երկրաչափորեն. կազմված է Ներքին ու Արտաքին քաղաքներից: Հնագույն՝ Ներքին քաղաքը ներառում է Կայսերական քաղաքի համալիրը, որի միջուկը Փակ քաղաքն է՝ Կայսերական պալատի համալիրով (15-րդ դարի 1-ին կես): Կայսերական քաղաքի համալիրում են Տայմյաո (նախնիների հիշատակի) տաճարը (1420 թվական, վերակառուցվել է 1544 թվականին), Երեք ծովերի զբոսայգին և այլ շինություններ: Արտաքին քաղաքի հարավային մասում է «Երկնքի տաճար» համալիրը (1420–1530 թվականներին, վերակառուցվել է 18–19-րդ դարերում): 1949 թվականին Ժողովրդական հեղափոխության հաղթանակից հետո սկսվել է Պեկինի վերակառուցումը, ընդարձակվել է գլխավոր մայրուղին, կառուցվել են բազմաթիվ բնակելի տներ, հասարակական շենքեր, ստեղծվել են նոր թաղամասեր: Քաղաքական-վարչական կենտրոնը Տյանանմին հրապարակն է, որի արևմտյան և արևելյան մասերում են Ժողովրդական ներկայացուցիչների համաչինական համագումարների, Չինական հեղափոխության և Չինաստանի պատմության թանգարանների շենքերը: [2][3]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Հայկական Հանրագիտարան

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. քաղաքային գոտու բնակչություն  — մոտ 8 մլն մարդ
  2. «Sister Cities»։ Beijing Municipal Government։ http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/։ Վերցված է 23 June 2009։ 
  3. Paris and Rome are "partner cities" due to an exclusive agreement between those two cities. «Le jumelage avec Rome» (French)։ Municipalité de Paris։ http://web.archive.org/web/20081216141833/http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16467&portlet_id=14974։ Վերցված է 9 July 2008։ 
  4. «NYC's Sister Cities»։ Sister City Program of the City of New York։ 2006։ http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/main.shtml։ Վերցված է 1 September 2008։ (չաշխատող հղում)
  5. «Protocol and International Affairs»։ DC Office of the Secretary։ http://os.dc.gov/os/cwp/view,a,1206,q,522336.asp։ Վերցված է 12 July 2008։ 
  6. «Twin cities of Riga»։ Riga City Council։ http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm։ Վերցված է 27 July 2009։ 
  7. Prefeitura.Sp – Descentralized Cooperation(չաշխատող հղում)
  8. «International Relations – São Paulo City Hall – Official Sister Cities»։ Prefeitura.sp.gov.br։ http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066։ Վերցված է 1 June 2010։ 
  9. «Canberra's international relationships – Canberra's international relationships»։ cmd.act.gov.au։ http://www.cmd.act.gov.au/international։ Վերցված է 20 October 2009։ 
  10. «Sister Cities of Manila»։ 2008–2009 City Government of Manila։ Արխիվացված օրիգինալից 7 June 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities։ Վերցված է 2 July 2009։ 
  11. «Twinning Cities: International Relations» (PDF)։ Municipality of Tirana։ tirana.gov.al։ http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf։ Վերցված է 23 June 2009։ 



Ասիական երկրների մայրաքաղաքներ

Աբու Դաբի · Ամման · Անկարա · Աշխաբադ · Աստանա · Բաղդադ · Բանգկոկ · Բանդար Սերի Բեգավան · Բաքու · Բեյրութ · Բիշկեք · Դամասկոս · Դաքքա · Դիլի · Դոհա · Դուշանբե · Երևան · Էլ Քուվեյթ · Էր Ռիադ · Թբիլիսի · Թեհրան · Թհիմփհու · Իսլամաբադ · Կատմանդու · Կուալա Լումպուր · Հանոյ · Մալե · Մանամա · Մանիլա · Մասկատ · Մոսկվա · Նայպիդո · Նիկոսիա · Նյու Դելի · Շրի Ջայավարդենեպուրա Կոտտե · Պեկին · Պնոմպեն · Ջակարտա · Սանաա · Սեուլ · Սինգապուր · Վյենտյան · Տաշքենդ · Տոկիո · Ուլան Բատոր · Փխենյան · Քաբուլ