Ինդոնեզիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ինդոնեզիայի Հանրապետություն
Republik Indonesia
Ինդոնեզիա դրոշ
Դրոշ
Ինդոնեզիա Coat of arms
Զինանշան
Նշանաբան՝
"Bhinneka Tunggal Ika"
"Միություն զանազանակերպությունում"
Ազգային օրհներգ՝
Ինդոնեզիա Րայա
Ինդոնեզիա դիրքը
Մայրաքաղաք Ջակարտա
6°10.5′S, 106°49.7′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ Ինդոնեզերեն
Կառավարում Նախագահական Հանրապետություն
 -  Նախագահ Սուսիլո Բամբանգ Յոդհոյոնո
 -  Փոխնախագահ Յուսուֆ Կալա
Անկախություն Նիդեռլանդներից 
 -  Հայտարարված օգոստոսի 17 1945 
 -  Ճանաչված դեկտեմբերի 27 1949 
 -  Ջրային (%) 4.85
Բնակչություն
 -  2014 նախահաշիվը 252,693,997 (4-րդ)
 -  2000 մարդահամարը 206,264,595 
ՀՆԱ (ԳՀ) 2007 գնահատում
 -  Ընդհանուր $1,038 բիլիոն (15-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $4,356 (114-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2007 գնահատում
 -  Ընդհանուր $408 բիլիոն (21-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $1,812 (114-րդ)
Ջինի (2002) 34.3 (միջին
ՄԶՀ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.711 (միջին) (108-րդ)
Դրամական միավոր Ինդոնեզական ռուպիահ (IDR)
Ժամային գոտի (UTC+7 to +9)
Ինտերնետ .id
Հեռախոսային կոդ +62

Ինդոնեզիան գտնվում է ճիշտ հասարակածի մոտ, կորալյան ծանծաղուտներով շրջապատված մի քանի հազար կղզիների վրա։ Խոշոր կղզիներից են [Ճավա]]ն, Սումատրան, Սուլավեսին, ինչպես նաև Կալիմատանը, որի միայն մի մասն է զբաղեցնում Ինդոնեզիան։ Նրա կազմի մեջ է մտնում նաև Նոր Գվինեա կղզու արևմտյան մասը։ Կան և այնքան փոքր կղզիներ, որ նրանց վրա հազիվ թե տեղավորվեն կոկոսյան արմավենու մի պուրակ և ձկնորսական մի քանի խրճիթներ, իսկ որոշ կղզիներ էլ բոլորովին անմարդաբնակ են։ Ինդոնեզիայի մայրաքաղաք Ջակարտան գտնվում է Ճավա կղզում։ Ինդոնեզական բոլոր խոշոր քաղաքների նման այն նույնպես բազմադեմ է ու խայտաբղետ։ Հարուստների առանձնատները թաղված են արմավենիների, ֆիկուսների, մագնոլիաների թավ կանաչի մեջ։ Հարուստ թաղամասերի փողոցները զբոսայգիների ստվերախիտ ծառուղիներ են հիծեցնում։ Բայց բավական է թեքվես մի կողմ և շուրջդ թշվառություն և աղքատություն կտեսնես։ Միմյանց հենված՝ կանգնած են հնդեղեգե (բամբուկե) պատերով ու եղեգնածածկ տանիքով խղճուկ խրճիթներ։ Ոզջ կահույքը հողե հատակին փռված խսիրներն են։ Հաճախ այստեղ ոչ խմելու ջուր է լինում, ոչ էլ էլեկտրականություն։ Փողոցներն էլ այնքան նեղ են, որ երկու հեծանվորդ հազիվ են անցնում։ Ճավա կղզում կուսական անտառներ՝ ջունգկիներ, համարյա չեն մնացել, գրեթե ամբողջ կղզին մշակված է։ Այն երկրագնդի ամենախիտ բնակեցված շրջաններից է։ Իսկական, նախնադարյան ջունգլիներ տեսնելու համար հարկավոր է մեկնել ուրիշ կղզիներ, ուր որսորդը հաճախ իր համար ճանապարհ է բացում խիտ թավուտի միջով՝ կտրատելով լիանները։ Գետերում և ճահիճներում բնակվում են հսկա կոկորդոլիսները։ Տեղ- տեղ դեռ պահպանվել են փղերն ու վագրերը։ Կլիմանտան կղզում ապրում են մարդանման խոշոր կապիկներ՝ օրանգուտանները։ Միայն Ինդենեզիայում կարող ես տեսնել հսկա գիշատիչ մողեսի՝ կոմոդյան վարանի, որը նման է ամենասովորական փոքրիկ մողեսի, միայն թե կոկորդիլոսի չափ է։ Ինդոնեզական կղզիներում ամպրում են նաև ու շատ ու շատ թռչուններ։ Ինդոնեզիայում արդյունահանում են նավթ ու անագ։ Գյուղացիները մշակում են բրինձ, աճեցնում կոկոսյան արմավենի, ադամաթզենի (բանան), պապայա (հնդկասեխ), որը փոքր ծառ է և տալիս է համեղ, նարնջանման միջուկով երկարավուն պտուղներ։ Տարեկան հավաքում են բրնձի երկու բերք։ Մշակում են նաև սուրճ, թեյ, շաքարեղեգ, ինչպես նաև կաուչուկատու ծառ՝ հևեյա, որի երկար շարքերը ձգվում են պլանտացիաներում։ Հևեյաի բնին հատուկ կտրվածք են անում, և այնտեղից ծառաբնին ամրացված սրածայր գավաթի մեջ է հոսում սպիտակ, թանձր հյութը։ Բանվորները հավաքում են այդ նյութը և ուղարկում ֆաբրիկաներ։ Ինդոնեզացիները հրաշալի արհեստագործներ են։ նրանց հմուտ ձեռքերով փայտի անշունչ կտորը կենդանանում է և կենդանու կամ հին առասպելի հերոսի արտահայտիչ կերպարանք է առնում։ Արծաթի ձուլակտորը վեր է ածվում նրբագեղ զարդանախշված հիասքանչ սկահակի։ Իսկ Ճավայի բնակիչները հռչակված են գործվածքի վրա ազգային զարդանախշեր պատկերելու իրենց արվեստով։ Գրեթե երեք հարյուր տարի երկիրը հոլանդական գաղութարարների ճնշման տակ էր։ Ինդոնեզիայի ժողովուրդը արիաբար պայքարում էր իր անկախության համար։ 1945 թ. օգոստոսին Ինդոնեզիան հռչակվեց անակախ հանրապետություն։ Ինդոնեզիայի Հանրապետություն Ինդոնեզիան գտնվում է Հարավարևելյան Ասիայում՝ բուստային ծանծաղուտներով շրջապատված շուրջ 13,5 հզ. կղզիների վրա։ Խոշոր կղզիներից են Ճավան, Սումատրան, Սուլավեսին, ինչպես նաև Կալիմանտանը և Նոր Գվինեան, որոնց միայն մի մասն է զբաղեցնում Ինդոնեզիան։ Այդ հսկայական կղզեաշխարհն ասես ցամաքային Ասիան Ավստրալիային կապող մի բնական կամուրջ լինի։ Երկրի ներկայիս անունը 1884 թ-ին «կնքել է» գերմանացի ճանապարհորդ Ա. Բաստիանը՝ միացնելով Ինդիա՝ Հնդկաստան, և հունարեն «նեսոս»՝ կղզիներ, բառերը։ Ինդոնեզիան գտնվում է երկրագնդի համեմատաբար երիտասարդ և երկրաշարժամետ շրջանում։ Այնտեղ կա 500 հրաբուխ (80–100-ը՝ գործող), որոնք երկրաշարժերի հետ մշտապես մեծ վնաս են հասցնում երկրին։ 1883 թ-ի Կրակատաու հրաբխի ուժեղ ժայթքումից վերացել է համանուն կղզու մի մասը, իսկ 1927–29 թթ-ին ժայթքումների արդյունքում առաջացել է Անակ Կրակատաու (Կրակատաուի զավակ) կղզին։ Ինդոնեզիայի կլիման հասարակածային է. տարվա եղանակները գրեթե արտահայտված չեն. արևադարձային տաք արևն առատորեն գոլորշիացնում է շրջակա ծովերի ու ներքին ջրամբարների ջրերը, որի հետևանքով երկրում օդի խոնավությունը բարձր է։ Ինդոնեզիայի բուսական և կենդանական աշխարհները բացառիկ հարուստ են, շատ են բնաշխարհիկները։ Կալիմանտան և այլ կղզիներում պահպանված կուսական անտառներում հանդիպում են հսկայական ծառեր, որոնց բարձրությունը հասնում է 80 մ-ի, իսկ բնի տրամագիծը՝ 2 մ-ի։ Միայն Սումատրա կղզում ապրում է կաթնասունների՝ 170, թռչունների՝ 430, սողունների 200 տեսակ։ Սումատրայի և Կալիմանտանի ճահճառատ անտառներում են բնակվում մարդանման խոշոր կապիկները՝ օրանգուտանները (մալայերեն «օրանգուտան» նշանակում է անտառի մարդ)։ Այստեղ ապրող «Կոմոդո կղզու վիշապը» (Կոմոդյան վարան) աշխարհի ամենախոշոր մողեսն է, որի երկարությունը 3,5 մ է, քաշը՝ 150 կգ։ Դա շատ արագաշարժ գիշատիչ է, որի զոհն են դառնում փոքրիկ եղջերուները, վայրի խոզերն ու կապիկները։ Ինդոնեզական կղզիների թռչնաշխարհը մի իսկական թագավորություն է. ուշագրավ են հսկայական ռնգեղջյուր-թռչունը, սիրամարգի ցեղակից արգուսը, անսովոր վառ գույների փետուրներով դրախտային թռչունները։ Ինդոնեզիայի բնակչությունը խիստ բազմազգ է. բնակում են մոտ 300 ժողովուրդ ու ազգություն, իսկ լեզուների ու բարբառների թիվն անցնում է 1000-ից։ Հանրապետության քաղաքացիներն իրենց կոչում են «օրանգ Ինդոնեզիա», այսինքն՝ ինդոնեզացիներ։ Նրանց նախնիները եղել են հմուտ ծովագնացներ, որոնք կտրել-անցել են հեռավոր ծովեր ու օվկիանոսներ։ Բազմաթիվ պտուղներ ու բանջարեղեն, դեղաբույսեր (տարո, մշկընկույզ, հավանաբար նաև բրինձ), որոնց հայրենիքը Հարավարևելյան Ասիան է, աշխարհին հայտնի են դարձել ինդոնեզացիների շնորհիվ։ Ինդոնեզացիները նաև հրաշալի արհեստագործներ են։ Նրանց հմուտ ձեռքերով փայտի անշունչ կտորը կենդանանում և ստանում է կենդանու կամ առասպելական հերոսի արտահայտիչ կերպարանք, արծաթի ձուլակտորը վերածվում Է նրբագեղ զարդանախշերով հիասքանչ սկահակի։ Ինդոնեզիան ուշագրավ է նաև իր ուրույն ճարտարապետությամբ։ Երկրի ազգային ճարտարապետության հրաշալիքներից է Բորոբոդուր բուդդայական տաճարը, որը կառուցվել է VIII դարի վերջին և IX դարի սկզբին Ճավա կղզու կենտրոնում՝ Ջոկյակարտա քաղաքից ոչ հեռու։ Դա քառակուսի հիմքով սանդղավոր կառույց է, որի բարձրությունը 31,5 մ է։ 10 սանդղավանդները զարդարված են Բուդդայի կյանքի տարեգրությունը պատկերող խորաքանդակներով, որոնց ընդհանուր երկարությունը գրեթե 2 կմ է։ Երեք ու կես դար Ինդոնեզիան եղել Է Հոլանդիայի գաղութը։ Օգտվելով տեղի ավատատեր կառավարողների երկպառակություններից և ունենալով ռազմական առավելություն՝ հոլանդական գաղութարարները տիրել էին ամբողջ Ինդոնեզիային, որն իր տարածքով 57 անգամ մեծ էր բուն մետրոպոլիայից՝ Հոլանդիայից։ Հակագաղութային պայքարը, սակայն, շարունակաբար աճելով, մեծ ծավալ ստացավ հատկապես 1939–45 թթ-ի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո և 1945 թ-ի օգոստոսի 17-ին ավարտվեց Ինդոնեզիայի անկախության հռչակմամբ։ Ինդոնեզիան գյուղատնտեսական երկիր է։ Բնակչության 3/4-ից ավելին ապրում է գյուղերում։ Գյուղատնտեսական և արդյունաբերական հիմնական կենտրոնը Ճավա կղզին է, որին բաժին է ընկնում Ինդոնեզիայի տարածքի 7%-ը, բնակչության 60 %-ը, արդյունաբերական ձեռնարկությունների 70 %-ը։ Այստեղ են գտնվում առավել խոշոր քաղաքները՝ մայրաքաղաք Ջակարտան, Սուրաբայան և Բանդունգը։ Ինդոնեզիայում արդյունահանում են նավթ (Սումատրա և Կալիմանտան կղզիներում), բնական գազ, անագ (Բանկա և Բելիտունգ կղզիներում, որոնց երբեմն անվանում են անագե կղզիներ)։ Մշակում են բրինձ (տարեկան հավաքում են 2 բերք), կոկոսյան արմավենի, ադամաթուզ, պապայա (հնդկական սեխ), սուրճ, թեյ, շաքարեղեգ, հեվեյա (կաուչուկատու ծառ) և այլն։

Հայերն Ինդոնեզիայում Հայերն այս երկրում հայտնվել են XVII դարում։ Այդ մասին հիշատակություն կա 1656թ-ի արձանագրություններում։ 1747թ-ին հոլանդացիները մի հրովարտակով տեղի հայերին, որոնք հիմնականում բնակվում էին Ջակարտայում (այն ժամանակ՝ Բատավիա), Սուրաբայայում, Սեմարանգում, Մակարասում և այլուր, շնորհել են եվրոպացիներին հավասար «ազատ քաղաքացու» իրավունք։ Այդ ժամանակ հայերի թիվը 2000-ից չէր անցնում. նրանք գաղթել էին հիմնականում Նոր Ջուղայից (Պարսկաստան) ու Մադրասից (Հնդկաստան), զբաղվում էին առևտրով և արհեստներով։ Թեպետ այդ գաղութը շատ հեռու է եղել մայր հայրենիքից, սակայն նրա անդամները հետևել են այնտեղի իրադարձություններին, նյութապես օգնել Արևմտյան Հայաստանի իրենց հայրենակիցների ազգային-ազատագրական պայքարին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո շատ ինդոնեզահայեր տեղափոխվել են ԱՄՆ, Ավստրալիա և այլ երկրներ, գաղութը գնալով նվազել է, և ներկայումս մնացել են հատուկենտ հայեր, ովքեր ապրում են իրենց ուրույն ազգային կյանքով։