Հնչյունաբանություն
 |
Այս հոդվածը տեղեկատվական աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում և ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |
 |
Այս հոդվածը կարող է վիքիֆիկացման կարիք ունենալ Վիքիպեդիայի որակի չափանիշներին համապատասխանելու համար։ Դուք կարող եք օգնել հոդվածի բարելավմանը՝ ավելացնելով համապատասխան ներքին հղումներ և շտկելով բաժինների դասավորությունը։ |
Հնչյունաբանությունը ուսումնասիրում է հնչյունները, նրանց գրության և արտասանության առանձնահատկությունները: Հնչյունը ամենափոքր ձայնային միավորն է, որը լսվում է և արտասանվում: Որոշ հնչյունների արտասանության ժամանակ բերանի խոռոչում արգելքներ չեն ստեղծվում, ազատ են արտասանվում. դրանք ձայնավոր հնչյուններն են` ա, ու, ի, է(ե), օ(ո), ը: Հայերենն ունի վեց ձայնավոր հնչյուն: Բաղաձայն հնչյունների արտասանության ժամանակ արգելքներ են առաջանում: Ըստ արտասանության եղանակի տարբերում ենք ձայնեղ և խուլ բաղաձայներ: Արտասանության ժամանակ ձայնալարերը թրթռում են, խուլերի արտասանության ժամանակ չեն թրթռում: Խուլերը իրենց հերթին լինում են պարզ և հնչեղ: Երբ խուլ բաղաձայների արտասանությանը շունչ է ավելանում, դառնում է շնչեղ խուլ, այդ պատճառով հայերենն ունի եռաշարք բազաձայնական համակարգ, որոնք են`
| ձայնեղ | պարզ խուլ | շնչեղ խուլ |
|---|---|---|
| բ | պ | փ |
| գ | կ | ք |
| դ | տ | թ |
| ձ | ծ | ց |
| ջ | ճ | չ |
Ունենք բաղաձայներ, որոնք կազմվում են երկշարքով, այդ պատճառող կոչվում են երկշարք բաղաձայնական համակարգ: Այս շարքը չունի շնչեղ խուլ:
| ձայնեղ | պարզ խուլ |
|---|---|
| զ | ս |
| ժ | շ |
| ղ | խ |
| վ | ֆ |
Եվ ունենք առանց խուլերի, մի շարք կզմվեղ ձայնեղներ, որոնք կոչվում են ձայնորդներ, դրանք են` մ, ն, լ, ր, ռ, յ: Յ-ն ունի թույլ արգելքով արտասանություն դրա համար կոչվում է կիսաձայն: Իսկ հ-ն շունչ է և կոչվում է հագագ, դասվում է պարզ խուլերի շարքում:
 |
Սա Աշխարհի լեզուների մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ |
