Բադմինտոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1804-ի բրիտանական ամսագրի ձևավորում

Փետրագնդակ [1] կամ Բադմինթոն (անգլերեն` Badminton)

Խաղի նկարագիրը[խմբագրել]

Բադմինթոնը սպորտաձև է, որտեղ երկու հակառակորդներ (անհատական խաղեր) կամերկուզույգեր (զուգախաղեր) խաղում են միմյանց դեմ: Նրանք խաղում են ուղղանկյուն դաշտում, որը բաժանված է ցանցով: Խաղացողները միավորներ են հավաքում` իրենց ռակետով հարվածելով փետրագնդակին (վոլան) այնպես, որ այն ընկնի հակառակորդի կիսադաշտում: Յուրաքանչյուր կողմ իրավունք ունի հարվածելու փետրագնդակին միայն մեկ անգամ, մինչ այն կանցնի ցանցի մյուս կողմը: Միավորի խաղարկումը ավարտվում է, երբ փետրագնդակը դիպչում է հատակին կամ եթե դատավորի և մատուցման դատավորի կողմից վրիպում է հայտարարվել:

Փետրագնդակի նկարագիրը[խմբագրել]

Փետրագնդակը պատրաստված է բնական փետուրներից կամ նեյլոնից: Այն ունի ավելի շատ արագություն քան այլ սպորտաձևեր: Բադմինթոն խաղում են փակ տարածքում, քանի որ քամին ազդում է փետրագնդակի թռիչքի վրա:

Օլիմպիական սպորտաձև[խմբագրել]

1992 թվականից բադմինթոնը համարվում է օլիմպիական սպորտաձև 5 մրցաձևերով` տղամարդկանց մենախաղեր, կանանց մենախաղեր, տղամարդկանց զուգախաղեր, կանանց զուգախաղեր և խառը զուգախաղեր: Բարձր մակարդակի խաղերում` հատկապես մենախաղերում, այս սպորտը պահանջում է գերազանց ֆիզիկական պատրաստականություն: Խաղացողներին պետք է տոկունություն, շարժունակություն, «պայթուցիկ» ուժ, արագություն և ճշգրտություն: Այն նաև «տեխնիկական» սպորտաձև է, այսինքն պահանջվում է հարվածների համակարգում և ռակետի շարժումների անհրաժեշտ զարգացում:

Պատմությունը[խմբագրել]

Բադմինթոնը ստեղծվել է 1800-ական թվականների կեսերին, Հնդկաստանում` բրիտանացի ռազմական աշխատակիցների կողմից: Որոշ լուսանկարներ ցույց են տալիս, որ անգլիացիները «բեթլդոր» անգլիական ավանդական խաղին ավելացրել են ցանց: Հնդկական նահանգներից մեկում էլ` Թամիլ Նադուում, նույնպես կար նմանատիպ խաղ, իսկ Ճապոնիայում հայտնի էր Հանեցուկի խաղը: Մասնավորապես բրիտանական կայազորային քաղաք Պունայում տարածված լինելու համար այս խաղը հայտնի դարձավ նաև Պունա անունով:

1875 թվականին Հնդկաստանից վերադարձած վետերանները Ֆոլկեշտոնում ակումբ հիմնեցին: Մինչև 1887 թվականը Անգլիայում բադմինթոն խաղում էին այն նույն կանոններով,որոնք տարածված էին Հնդկաստանում: Մի քանի անգամ փորձեր ձեռնարկվեցին փոփոխել կանոնները: 1893 թվականին Անգլիայի բադմինթոնի ասոցիացիան հրատարակեց խաղի կանոնների առաջին ժովովածուն: 1899 թվականին տեղի ունեցավ բադմինթոնի առաջին մրցաշարը` Անգլիայի բաց առաջնությունը:

Բադմինթոնի միջազգային ֆեդերացիան (բադմինթոնի աշխարհի ֆեդերացիա) ստեղծվեց 1934 թվականին Կանադայի, Դանիայի, Անգլիայի, Ֆրանսիայի, Նիդերլանդների, Իռլանդիայի, Նոր Զելանդիայի, Շոտլանդիայի և Ուելսի աջակցությամբ: 1936 թվականին նրանց միացավ Հնդկաստանը: Այսօր բադմինթոնի աշխարհի ֆեդերացիան` ԲԱՖ-ը, կարգավորում է միջազգային բադմինթոնը և զարգացնում այս սպորտը ամբողջ աշխարհում: Մրցակցային բադմինթոնում եվրոպական երկրներից գերակշռում է Դանիան: Այնուամենայնիվ, ասիական ազգերը ամբողջ աշխարհում միշտ եղել են ամենագերակշռողը:

Չինաստանը, Ինդոնեզիան, Հյուսիսային Կորեան, Մալայզիան և Դանիան այն երկրներն են, որոնք վերջին ժամանակներում արտադրել են համաշխարհային կարգի բադմինթոնիստներ: Վերջին տարիներին տղամարդկանց և կանանց առաջնություններում դոմինանտում է Չինաստանը:

Բադմինթոնը Հայաստանում[խմբագրել]

Հայաստանում բադմինթոնը սկսել է տարածվել 1960 թվականից։

Կանոնները[խմբագրել]

Փետրագնդակ
Ռակետներ

Մրցումները անց են կացվում 13,40 մետր երկարության և 5,20 մ լայնություն ունեցող խաղադաշտում, որը երկու կիսադաշտի է բաժանվում 155 սմ բարձրություն ունեցող ցանցով։ Մրցակիցները ձգտում են իրենց ձեռքում բռնած գնդաթիերով փետրագնդակին հարվածելով, այն ցանցի վրայով ուղարկել մրցակցի կիսադաշտը։ Մեկ մրցամասի հաղթող է ճանաչվում այն մարզիկը, որին հաջողվում է փետրագնդակը մրցակցի կիսադաշտում իջեցնել 15 անգամ, իսկ կանայք և խառը զույգերը` 11 անգամ։ 10-10 հաշվի դեպքում խաղամասը ավարտվում է 12-ից, 11-11-ի դեպքում` 13-ից և այսպես շարունակ։ Պաշտոնական մրցումներ անց են կացվում անհատների, զույգերի և խառը զույգերի միջև։ Հաղթող են այն մարզիկները և զույգերը, որոնք առաջինն են շահում երեք մրցամասերում։[2]

Բադմինթոնը շատ հաճախ համեմատվում է թենիսի հետ[խմբագրել]

  1. Բադմինթոնում խաղը բաղկացած է 3 սեթից, յուրաքանչյուր սեթը` 21 միավորից: Թենիսում խաղը բաղկացած է 6 գեյմից, յուրաքանչյուր գեյմն ունի 4 միավոր: Եթե երկու կողմերն էլ հավասար են առաջ գնում, թենիսում խաղն այնքան է շարունակվում, մինչև մրցակիցներից մեկը չունենա 2 միավորի առավելություն: Բադմինթոնում ամենաշատը 30 միավորն է:
  2. Թենիսում գնդակը կարող է մեկ անգամ դիպչել հատակին, մինչ խաղացողը կհարվածի դրան, իսկ բադմինթոնում միավորի խաղարկումն ավարտվում է, երբ փետրագնդակը դիպչում է հատակին:
  3. Թենիսում մատուցումը կարևոր է, քանի որ մատուցող խաղացողից ակնկալվում է հաղթել այն գեյմերը, որտեղ կատարել է մատուցում: Բադմինթոնում մատուցողը շատ ավելի քիչ առավելությւոն ունի և քիչ հավանական է, որ նա <<էյս>> կանի /անպատասխան մատուցում/:
  4. Թենիսում մատուղոցն ունի 2 հնարավորություն` ճիշտ մատուցում կատարելու համար: Բադմինթոնում կա միայն մեկ հնարավորություն: Սխալվելու դեպքում մատուցումը կատարում է հակառակորդը:
  5. Թենիսի դաշտն ավելի մեծ է, քան բադմինթոնինը:
  6. Թենիսի ռակետները մոտ 4 անգամ ավելի ծանր են, քան բադմինթոնինը: Թենիսի գնդակներն ավելի քան 11 անգամ ծանր են, քան փետրագնդակները:
  7. Թենիսի ամենաարագ հարվածը 263 կմ/ժ է, մինչդեռ բադմինթոնը արագության ցուցանիշով ռեկորդակիր է` 493 կմ/ժ, որը սահմանվել է 2013թ., Ֆու Հայֆենգի հարվածից հետո:

Տարբերություններ[խմբագրել]

Բադմինթոնի և թենիսի տեխնիկաները զգալիորեն տարբերվում են: Բադմինթոնի ռակետների և փետրագնդակի թեթևությունը խաղացողներին թույլ է տալիս օգտագործել դաստակը և մատներն ավելի շատ, քան թենիսիստները: Թենիսում դաստակը սովորաբար հաստատուն է և շարժական դաստակով խաղալը կարող է վնասվածքի պատճառ դառնալ: Նույն պատճառով բադմինթոնիստները կարող են ուժ առաջացնել ռակետի կարճ տատանումով: Որոշ հարվածներ, ինչպիսիք են ցանցի վրայից հարվածը, պահանջում են ոչ ավել քան 5 սմ տատանում: Ավելի շատ ուժ պահանջող հարվածների համար օգտագործվում է ավելի մեծ տատանում, բայց բադմինթոնի ռակետի տատանումը հազվադեպ է հասնում թենիսի տատանման երկարությանը:

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Հ. Ա. Ասմանգուլյան և Մ. Ի. Հովհաննիսյան (2004)։ Անգլերեն-հայերեն բառարան։ Երևան: «Հայաստան» հրատարակչություն, 73։ ISBN 5540019202։ 
  2. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 56։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]