Ժամանակակից հնգամարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ժամանակակից հնգամարտ, օլիմպիական խաղերի մարզաձև, որին մասնակցում են միայն տղամարդիկ։ Տարբեր մրցությունների մասնակցում են կանայք։ Հնգամարտիկները մրցում են բազմամարտի անհատական և թիմային առաջնություններում։ Թիմի կազմը ընդգրկված են երեք մարդ։ Մարզիկները մրցում են ձիասպորտից, կրոսավազքից, լողից, հրաձգությունից և սուսերամարտից։ Մրցումները տևում եև 5 օր (օրական 1 մարզաձևից)։ Մրցակիցևերի տեղերը որոշվում են յուրաքանչյուր մարզաձևից ստացված միավորների գումարով։ Հնգամարտի աթլետիկական կրոսավազքի մրցատարածությունը հավասար է 4 կմ-ի (կանանց համար` 2 կմ), լողատարածությունը` հավասար է 300 մ, մարզիկներն այն անցնում են ազատ ոճի լողով։ Հրաձգությունը կատարվում է ատրճանակից (տարածությունը` 25 մետր), որի ժամանակ մարզիկները կատարում են 20 կրակոց (4x5-ական կրակոց), ձիասպորտի առաջնությունում հնգամարտիկները մրցում են արգելքների հաղթահարման մարզաձևում։ 600-800 մետրանոց մրցատարածությունում նրանք հաղթահարում են 110-120 սմ բարձրություն ունեցող մինչև 15 տարբեր արգելապատնեշներ։

Սուսերամարտի մրցումներում հաղթանակը շնորհվում է մրցակցին առաջին և միակ խոցումը հասցնելու համար։ Սուսերամարտի ժամանակ բոլոր մասնակիցները հանդիպում են միմյանց հետ։ Եթե 3 րոպեի ընթացքում ոչ ոք խոցում չի կատարում, երկուսին էլ գրանցվում է պարտություն։ Այս հինգ մարզաձևերի մրցության ընդհանուր հաշվարկով որոշվում է և՛ հաղթողը, և՛ հաղթող թիմը։ [1]

Պատմություն[խմբագրել]

19-րդ դարի 2-րդ կեսին Շվեդիայում, հետագայում նաև այլ երկրներում սկսեցին անցկացնել մրցումներ սպայական հնգամարտից, որը 1912 թվականին ընդգրկվեց օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ Մինչև 1948 թվականը մրցումներին թույլատրվում էր մասնակցել միայն մարզիկ սպաներին։ ժամանակակից հնգամարտ տերմինը ծագել է 1948 թվականին, երբ Լոնդոնում հիմնվեց ժամանակակից հնգամարտի և բիաթլոնի միջազգային միությունը (ՈւՊՄԲ)։ 1949թ-ից կազմակերպվում է աշխարհի ամենամյա առաջնություն (բացի օլիմպիական խաղերի տարվանից), 1965 թվականից՝ նաև պատանիների միջև։ ՍՍՀՄ-ում հնգամարտի առաջին մրցումները կայացել են 1947 թվականին, իսկ 1953 թվականից տեղի է ունենում երկրի ամենամյա առաջնություն։ 1952 թվականից հնգամարտը ընդգրկված է համամիութենական միասնական մարզական դասակարգման մեջ։ 1952 թվականին ստեղծվել է ժամանակակից հնգամարտի ԽՍՀՄ ֆեդերացիա, որը նույն թվին ընդգրկվել է ՈւԻՊՄԲ-ի մեջ։ ՍՍՀՄ հնգամարտիկներից հայտնի են աշխարհի չեմպիոններ Ի. Ա. Նովիկովը, Կ. Պ. Սալնիկովը, է. Ս. Սդոբնիկովը, Բ. Գ. Օնիշչենկոն, Պ. Ս. Լեդնյովը։ Հայաստանում ժամանակակից հնգամարտն արմատավորվել է 50-ական թվականներ։ 1956 թվականին Հայաստանի հավաքականը մասնակցել է ԽՍՀՄ ժողովուրդների առաջին սպարտակիադային և արժանացել չեմպիոնի կոչման։ Հանրապետությունում ամեն տարի խաղարկվում է ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհրդի մրցանակ։ ՀԽՍՀ-ում 1952 թվականին բացվել է ժամանակակից հնգամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց, ուր պատրաստվել են ԽՍՀՄ ավելի քան 30 և միջազգային սպորտի 3 (էդվարդ Բարոյան, Վիկտոր Զախարենկո և Վյաչեսլավ Բելով) վարպետ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 136-137։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png