Ժամանակակից հնգամարտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ժամանակակից հնգամարտ, օլիմպիական խաղերի մարզաձև, որին մասնակցում են միայն տղամարդիկ։ Տարբեր մրցությունների մասնակցում են կանայք։ Հնգամարտիկները մրցում են բազմամարտի անհատական և թիմային առաջնություններում։ Թիմի կազմը ընդգրկված են երեք մարդ։ Մարզիկները մրցում են ձիասպորտից, կրոսավազքից, լողից, հրաձգությունից և սուսերամարտից։ Մրցումները տևում եև 5 օր (օրական 1 մարզաձևից)։ Մրցակիցևերի տեղերը որոշվում են յուրաքանչյուր մարզաձևից ստացված միավորների գումարով։ Հնգամարտի աթլետիկական կրոսավազքի մրցատարածությունը հավասար է 4 կմ-ի (կանանց համար` 2 կմ), լողատարածությունը` հավասար է 300 մ, մարզիկներն այն անցնում են ազատ ոճի լողով։ Հրաձգությունը կատարվում է ատրճանակից (տարածությունը` 25 մետր), որի ժամանակ մարզիկները կատարում են 20 կրակոց (4x5-ական կրակոց), ձիասպորտի առաջնությունում հնգամարտիկները մրցում են արգելքների հաղթահարման մարզաձևում։ 600-800 մետրանոց մրցատարածությունում նրանք հաղթահարում են 110-120 սմ բարձրություն ունեցող մինչև 15 տարբեր արգելապատնեշներ։

Սուսերամարտի մրցումներում հաղթանակը շնորհվում է մրցակցին առաջին և միակ խոցումը հասցնելու համար։ Սուսերամարտի ժամանակ բոլոր մասնակիցները հանդիպում են միմյանց հետ։ Եթե 3 րոպեի ընթացքում ոչ ոք խոցում չի կատարում, երկուսին էլ գրանցվում է պարտություն։ Այս հինգ մարզաձևերի մրցության ընդհանուր հաշվարկով որոշվում է և՛ հաղթողը, և՛ հաղթող թիմը։ [1]

Պատմություն[խմբագրել]

XIX դարի 2-րդ կեսին Շվեդիայում, հետագայում նաև այլ երկրներում սկսեցին անցկացնել մրցումներ սպայական հնգամարտից, որը 1912թ-ին ընդգրկվեց օլիմպիական խաղերի ծրագրում։ Մինչև 1948թ-ը մրցումներին թույլատրվում էր մասնակցել միայն մարզիկ սպաներին։ ժամանակակից հնգամարտ տերմինը ծագել է 1948թ-ին, երբ Լոնդոնում հիմնվեց ժամանակակից հնգամարտի և բիաթլոնի միջազգային միությունը (ՈւՊՄԲ)։ 1949թ-ից կազմակերպվում է աշխարհի ամենամյա առաջնություն (բացի օլիմպիական խաղերի տարվանից), 1965-ից՝ նաև պատանիների միջև։ ՍՍՀՄ-ում հնգամարտի առաջին մրցումները կայացել են 1947թ-ին, իսկ 1953թ-ից տեղի է ունենում երկրի ամենամյա առաջնություն։ 1952թ-ից հնգամարտը ընդգրկված է համամիութենական միասնական մարզական դասակարգման մեջ։ 1952թ-ին ստեղծվել է ժամանակակից հնգամարտի ՍՍՀՄ ֆեդերացիա, որը նույն թվին ընդգրկվել է ՈւԻՊՄԲ-ի մեջ։ ՍՍՀՄ հնգամարտիկներից հայտնի են աշխարհի չեմպիոններ Ի. Ա. Նովիկովը, Կ. Պ. Սալնիկովը, է. Ս. Սդոբնիկովը, Բ. Գ. Օնիշչենկոն, Պ. Ս. Լեդնյովը։ Հայաստանում ժամանակակից հնգամարտն արմատավորվել է 50-ական թթ.։ 1956թ-ին Հայաստանի հավաքականը մասնակցել է ՍՍՀՄ ժողովուրդների առաջին սպարտակիադային և արժանացել չեմպիոնի կոչման։ Հանրապետությունում ամեն տարի խաղարկվում է ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհրդի մրցանակ։ ՀՍՍՀ-ում 1952թ-ին բացվել է ժամանակակից հնգամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց, ուր պատրաստվել են ՍՍՀՄ ավելի քան 30 և միջազգային սպորտի 3 (էդվարդ Բարոյան, Վիկտոր Զախարենկո և Վյաչեսլավ Բելով) վարպետ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 136-137։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png