Լոնդոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լոնդոն
անգլ.՝ London
Զինանշան
Զինանշան
442px - London Lead Image.jpg
51°30′28″ հս. լ. 0°07′47″ ամ. ե. / 51.507778° հս. լ. 0.129722° ամ. ե.
Երկիր Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
Ներքին բաժանում 33 վարչական շրջան
Քաղաքապետ Բորիս Ջոնսոն
Այլ անվանումներ Լոնդինիում, Լյունդենբուրգ
Մակերես 1706,8 կմ²
Բնակչություն 7 556 900 մարդ (2007)
Խտություն 4 761 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 12 300 000-ից մինչև 13 945 000
Տեղաբնականուն լոնդոնցի
Ժամային գոտի UTC0, ամառը UTC+1
Հեռախոսային կոդ +44 20
Պաշտոնական կայք www.london.gov.uk
##Լոնդոն (Մեծ Բրիտանիա)
Red pog.png

Լոնդոնը (անգլ.՝ London) Միացյալ Թագավորության և Անգլիայի մայրաքաղաքն է։ Միացյալ թագավորության և Եվրամիության խոշորագույն քաղաքն է։ Տեղակայված է Թեմզա գետի ափերին և բնակեցված է եղել գրեթե երկու հազարամյակ առաջ։ Լոնդոնի պատմությունը սկիզբ է առնում Հռոմեական կայսրությունից։ Հռոմեացիները քաղաքին տվել էին Լոնդինիում անունը.[1] Լոնդոնի հնագույն կորիզ հանդիսացող Լոնդոնյան սիթին մինչ օրս պահպանում է իր միջնադարյան սահմանները։ Սկսած 19-րդ դարից Լոնդոն անունը վերաբերվում է նաև այս կորիզը շրջապատող բնակավայրերին։[2] Ըստ Մեծ բրիտանիայի վարչական բաժանման քաղաքը բաժանվում է Լոնդոնի շրջանի[3] և Մեծ Լոնդոն վարչական շրջանի,[4] որը կառավարում են ընտրված Լոնդոնի քաղաքապետը և Լոնդոնի ժողովը։[5]

Լոնդոնն առաջատար քաղաք է իր արվեստով, առևտրով, կրթությամբ, ժամանցային վայրերով, նորաձևությամբ, ֆինանսներով, առողջապահությամբ, ԶԼՄ-ներով, մասնագիտական ծառայություններով, գիտությամբ, տուրիզմով և տրանսպորտով, որոնք քաղաքը դարձնում են առավել հայտնի։[6] Այն համարվում է աշխարհի ֆինանսական կենտրոնը՝ Նյու Յորքի հետ միասին[7][8][9] և նրա ՀՆԱ-ն ամենամեծն է Եվրոպական քաղաքների մեջ։[10] Լոնդոնը նաև համարվում է աշխարհի մշակութային մայրաքաղաքը։[11][12][13][14] Այն աշխարհում ամենաշատ այցելվող քաղաքն է[15] և ունի աշխարհում ամենազբաղված օդանավակայանը։[16] Լոնդոնի 43 ԲՈւՀ-երն ունեն բարձրագույն կրթության ամենամեծ կոնցենտրացիան Եվրոպայում։[17] 2012-ին Լոնդոնը երրորդ անգամ ընդունեց Ամառային օլիմպիական խաղերը[18]

Լոնդոնն ունի բազմազան ժողովրդագրություն և մշակույթ, Լոնդոնում խոսում են ավելի քան 300 լեզուներով։[19] 2011-ի մարտին Լոնդոնում պաշտոնապես հաշվվում էր 8.174.100 բնակիչ, դարձնելով այն Եվրոպական Միության ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքը[20][21] և կազմում է Միացյալ թագավորության բնակչության 12,5%-ը։[22] Մեծ Լոնդոնը ամենախիտ բնակեցված քաղաքն է Եվրոպական Մությունում, որի բնակչությունը կազմում է 8,278,251,[23] իսկ Լոնդոնի մետրոպոլիայի տարածքը ամենամեծն է ԵՄ-ում ընդհանուր 12 միլիոն բնակչությամբ։[24][25] 1831-ից 1925 թվականներին Լոնդոնն ունեցել է աշխարհում ամենաշատ բնակչությունը։[26]

Լոնդոնում կա չորս Համաշխարհային ժառանգության օբեկտ՝ Թաուերը, Քյուի թագավորական բուսաբանական այգիները, Վեստմինստերյան պալատում գտնվող Վեստմինստերյան աբբայությունը և Սուրբ Մարգարեթ եկեղեցին ու պատմական հուշարձան Գրինվիչը (որտեղ գտվում է Գրինվիչի աստղադիտարանը)։[27] Մյուս տեսարժան վայրերն են Բուքինգեմյան պալատը, Լոնդոնի աչքը, Պիկադիլի հրապարակը, Սրբ. Պաուլի տաճարը, Թաուեր կամուրջը, Տրաֆալգարյան հրապարակը և Ուեմբլի մարզադաշտը։ Լոնդոնում կան նաև մեծ թվով թանգարաններ, պատկերասրահներ, գրադարաններ, սպորտային միջոցառումների վայրեր և մշակութային օջախներ, ներառյալ Բրիտանական թանգարանը, Լոնդոնի ազգային պատկերասրահը, Թեյթ Մոդերնը, Բրիտանական գրադարանը, Ուիմբիլդոնը և 40 Ուեսթ Էնդ թատրոնները։[28] Լոնդոնի մետրոպոլիտենը ամենահին մետրոպոլիտենն է աշխարհում։[29]

Պատմությունը[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնդոնի պատմություն


Անվանում[խմբագրել]

Լոնդոն անվանման ծագումնաբանությունը բազմակարծիք է։[30] Այն հնագույն անվանում է և առաջին հիշատակումները գալիս են 2-րդ դարից։ 121 թվականին այն անվանվել է Լոնդինիում (անգլ.՝ Londinium), որը ունի Ռոմանո-Բրիտանական ծագում։[30] Ամենաառաջին բացատրությունը, որը ներկայումս ժխտվում է, տվել է Գելֆրիդ Մանմուտսկին իր Historia Regum Britanniae աշխատությունում։[30] Ըստ այս վարկածի, երբ քաղաքին տիրանում է Լուդ թագավորը, այն անվանում է Kaerlud։[31]

Սկսած 1898-ից որոշ գիտնականների կողմից ընդունվում էր, որ Լոնդոն բառը եկել է կելտերենից և նշանակում է վայր, որը պատկանում է մարդու Լոնդինիոս անվանմամբ. այս վարկածը հետագայում նույնպես ժխտվեց։[30] 1998-ին անգլիացի լինգվիստ Ռիչարդ Կոտեսը բերեց մի վարկած, ըստ որի անվանումը գալիս է նախակելտական *(p)lowonida բառից, որը նշանակում է 'գետը չափազանց լայն է և ծանծաղուտ, և բացատրում է, որ այս անվանումը տրվել է Թեմզայի այն մասին, որը անցնում է Լոնդոնով, այնուհետև այստեղ հիմնվել է կելտական բնակավայր *Lowonidonjon անվանմամբ.[32] այս վարկածը բավական աղմուկ բարձրացրեց։

Մինչ 1889-ը Լոնդոն անվանումը պաշտոնապես օգտագործվել է միայն Լոնդոն սիթիում, բայց հետո նաև օգտագործվեց Լոնդոն (երկիր) և աժմյան Մեծ Լոնդոն անվանումներում։[2]

Լոնդոն անվանումը կարող է բխել Թեմզա գետից

Նախապատմություն[խմբագրել]

Չնայած կան ապացույցներ, որ Լոնդոնի տարածքում եղել են կելտական բնակավայրեր, հիմնական բնակավայրը կառուցվել է hռոմեացիների կողմից 43 թվականին։[33] Գրեթե 17 տարի անց՝ մոտ 61 թվականին, Իցենի ցեղը Բոդիկա թագուհու գլխավորությամբ գրավեցին բնակավայրը՝ հողին հավասարեցնելով այն։[34] Քաղաքը դժվարությամբ ազատագրեց ու վերականգնեց Կոլչեստերը և 100 թվականին այն հռչակեց Հռոմեական Բրիտանիայի մայրաքաղաք։ Այն բարգավաճեց 2-րդ դարում և ուներ մոտ 60.000 բնակիչ։ 7-րդ դարում Անգլո-Սաքսոնները կառուցեցին նոր բնակավայր, որն անվանեցին Լյունդենվիկ։ Նոր բնակավայրը գտնվում էր Հռոմեական Լոնդոնից երկու կմ հեռավորության վրա։[35]

Նոր բնակավայրում բարգավաճում էր ձկնորսությունը, առևտուրը, մինչ քաղաքը գրավեցին Վիկինգները, բնակավայրի բնակչությունը տեղափոխվեց հռոմեական Լոնդոն, որտեղ մեծ պարիսպները պետք է պաշտպանեին նրանց։[36] Վիկինգների հարձակումները շարունակվեցին ուժեղանալ մինչև 886 թվականը, երբ Ալֆրեդ Մեծը ազատագրեց Լոնդոնը և խաղաղություն հաստատեց դանիական առաջնորդ Գուտրումի հետ։[37] Սաքսոնական Լունդենվիկ քաղաքը վերանվանվեց Ealdwic ("հին քաղաք"), ներկայիս Օլդվիչ, որը գտնվում է ներկայիս Վեստմինսթերում։[38]

1300-ին Լոնդոնը դեռևս գտվում էր Հռոմեական պարիսպների միջև:

Վերջին երկու բացահայտումները վկայում են, որ Լոնդոնն ավելի հին է, քան մինչ այդ համարվում էր։ 1999-ին Վոկսհոլյան կամուրջի մոտ հայտնաբերվել են Բրոնզե դարում կառուցված կամուրջի մնացորդներ։[39]

2010-ին Վոկսհոլյան կամրջի հարավում՝ Թեմզայի ափին, հայտնաբերվել է մ.թ.ա. 4500 թվականի բնակավայրի մնացորդներ։[40]

Միջին դարեր[խմբագրել]

Լանկասերների նստավայրը հարձակման է ենթարկվում յորքիսների կողմից:

5-րդ դարում հռոմեական կայսրության փլուզումից հետո Լոնդոնը մասամբ լքվեց։ Սակայն սկսած 6-րդ դարից մի Անգլոսաքսյան բնակավայր հայտնի Լունդենվիկ անվանվանմամբ հիմնվեց ռոմանական Լոնդոնի արևմուտքում, ներկայիս Կովենթ Գարդենի և Ստրանդի վայրում, ունենալով ընդամենը 10-12.000 բնակչություն։[35] 9-րդ դարում Լոնդոնը բազմակի անգամ հարձակման ենթարկվեց Վիկինգների կողմից, ստիպելով բնակչությանը բնակություն հաստատել հին ռոմանական Լոնդոնի տարածքում, որտեղ կարող էին պատսպարվել պարիսպների տակ։[36] Երբ Անգլիայի թագավորությունը միավորվեց 10-րդ դարում, Լոնդոնը արդեն երկրի ամենամեծ քաղաքն էր իր հարուստ առևտրային կապերով և հանդիսանում էր քաղաքական կենտրոն։

11-րդ թագավոր Էդվարդ խոստովանողը վերագտավ և վերակառուցեց Վեստմինստերյան աբբայությունը և Վեստմինստերը, որը գտնվում է Լոնդոնից քիչ հեռու, և այն դարձրեց թագավորի նստավայր։ Այս իրադարձությունից հետո Վեստմինստերը համարվում է կառավարության բզինես կենտրոն։[41]

Վեստմինստերյան աբբայությունը Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է և հանդիսանում է Լոնդոնի ամենահին և ամենակարևոր վայրերից մեկը, ինչպես երևում է կտավում (Կանալետտո, 1749)

Հաստնիգսի ճակատամարտում իր հաղթանակից հետո Ուիլիամ Նվաճող թագադրվեց Վեստմինստերյան աբբայությունում 1066-ի սուրբ ծննդյան օրը։[42] Ուիլյամը կառուցեց Թաուեր, շատ Նորմանդական ամրոցներ վերակառուցեց քարից, որպեսզի ահազդի հարավարևելյան մասում ապրող բնակչությանը։[43] 1097-ին, Ուիլյամ II-ը սկսեց Վեստմինստերյան դահլիճի կառուցումը աբբայութան մոտ, որը հետագայում հիմք հանդիսացավ նոր Վեստմինստերյան պալատի համար։[44][45]

12-րդ դարի ընթացքում կենտրոնական կառավարության կազմը, որը մեծապես կենտրոնացված էր թագավորի շուրջը սկսեց կենտրոնանալ մեկ վայրում։ Այս վայրը Վեստմինստեր էր, սակայն երբ գանձարանը տեղափոխվեց Վինչեստեր, մի մասը տեղափոխվեց Տաուեր։ Մինչդեռ Վեստմինստեր Սիթիին վերածվեց կառավարության մայրաքաղաքի, նրա հարևան Լոնդոնը դարձավ Անգլիայի ամենամեծ քաղաքը և առևտրային կենտրոնը իր սեփական կառավարման մարմիններով։ 1100-ին Լոնդոնի բնակչությունը 18.000 էր, իսկ 1300 թվականին այն դարձավ 100.000։[46]

Ժանտախտի տարիներին 14-րդ դարի կեսերին Լոնդոնի բնակչության երրորդ մասը մահացավ։[47] Լոնդոնը 1381-ին գտնվում էր Ուտ Թեյլորի ապստամբության կենտրոնում։[48]

Վաղ ժամանակակից[խմբագրել]

Լոնդոնի մեծ հրդեհը տարածվել է քաղաքի զգալի հատվածներում 1666 թվականին:
Լոնդոնը 1806-ին

Թյուդորների ժամանակաշրջանի ընթացքում բարեփոխումները վերափոխում էին կրոնը դեպի բողոքականություն, Լոնդոնում եկեղեցու սեփականությունը աստիճանաբար սկսեց պատկանել մասնավորին։[49] Բրդյա հագուստների նյութերը ներմուծվում էին Լոնդոն պատմական Նիդերլանդների տարածքից, որոնք քաղաքում վերամշակվում և ուղարկվում էին երկրի մյուս հատվածներ։ Անգլիական տեխնոլոգիաները դեռ չէին կիրառվում Եվրոպայի հյուսիս արևմտյան մասում։ Առևտրային ուղիները դեպի Իտալիա և Միջերկրական ծով անցնում էին Անդվերպենով և Ալպերի վրայով, ծովային ճանապարհը, որը անցնում էր Ջիբրալթարի նեղուցով կարող էին անցնել միայն իտալական նավերը։ Անգլիացի նավագնացների կողմից Նիդերլանդների վերաբացումից հետ 1565-ի սկսվեց մեծ առևտրային հարաբերություններ։[50] The Royal Exchange was founded.[51] Մերկանտիլիզմը աճեց մոնոպոլիսատկան ձեռնարկությունների ինչպիսիք են Արևմտահնդկական ընկերությունը, որը իրականացնում էր Նոր աշխարհի հետ առևտուրը։ Լոնդոնը դարձավ Հյուսիսային ծովի գլխավոր նավահանգիսը, այստեղ սկսեցին գաղթել Անգլիայից և արտասահմանից Բնակչությունը աճեց 1530-ի 50.000-ի փոխարեն 1605-ին դարձավ 225.000։[49]

16-րդ դարում Ուիլյամ Շաքսպիրը և նրա ժամանակակիցները ապրեցին և ստեղծագործեցին Լոնդոնում, այս ժամանակ մեծ վերելք ապրեց թատրոնը։ Լյուդորների ժամանակաշրջանի վերջում՝ 1603-ին, Լոնդոնի տարածքը դեռևս փոքր էր։1605 թվականի նոյեմբերի 5-ին Վառոդների սադրանքից հետո Ջեյմս I-ի վրա կատարվեց մահափորց Վսետմենստերում։[52] 17-րդ դարում Լոնդոնի բնակչության մեծ մասը վարակվեց Ժանտախտով, արդյունքում մահացավ 100.000 մարդ, կամ քաղաքի բնակչության հինգերորդ մասը։[53]

Լոնդոնի մեծ հրդեհը բռնկվեց 1666-ին և արագ տարածվեց քաղաքի փայտե տներով։[54] Վերակառուցում տևեց ավելի քան տաս տարի, արը ղեակավարեց Ռոբերտ Հուկը, ով քաղաքի գլխավոր տեսուչն էր։[55] 1708-ին ավարտվեց Կրիստոֆեր Ռենի գլուխ գործոցը համարվող Սուրբ Պողոսի տաճարի շինարարությունը։ Գերորգյան ժամանակաշրջանի ընթացքում արևմուտքում կառուցվեցին նոր թաղամասեր ինչպեսին են Մայֆայրը, կառուցվեցին նոր կամուրջներ Թեմզային երկայնքով։

1762-ին Գեորգ III-ը սկսեց Բուքինգեմյան պալատի շինարարությունը, որը ընդարձակվեց հաջորդ 75 տարիների ընթացքում։ 18-րդ դարի ընթացում աճեցին հանցագործությունները և 1750-ին ստեղծվեց առաջին արհեստավարժ ոստիկանությունը։[56] Արդյունքում ավելի քան 200 հանցագործ մահապատժի ենթարկվեցին։[57] Երեխաների 74 տոկոսը մահանում էին մինչև 5 տարին լրանալը։[58] Սրճարանները դարձան քննարկումների ամենահայտնի վայրերը, մամուլի աճի հետ աճեց թերթերի քանակը, Ֆլիտ Սթրիթը դարձավ Բրիտանական մամուլի կենտրոն։

Ուշ ժամանակակից[խմբագրել]

Բրիտանական կամավորական զորակոչիկները Լոնդոնում, Օգոստոս 1914
Ռմբակոծված Լոնդոնի փողոցները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ

Լոնդոնը ամենամեծ քաղաքն էր 1831-ից 1925 թվականներին։[59] Լոնդոնի գերբնակեցված վիճակը բերեց խոլերա համաճարակի,,[60] խլելով 14.000 մարդու կյանք 1848-ին և 6000 կյանք՝ 1866-ին։[61] Բնակչության աճը ստիպեց կառուցել աշխարհում առաջին քաղաքային տրասպորտը։ Լոնդոնը ռմբակոծվեց առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, քաղաքը մեծ ավերածությունների ենթարկվեց նաև երկրորդ համաշխարհային պատերզամի ժամանակ, այդ ժամանակ Լյուֆտվաֆեի ռմբակոծություններից մահացան մոտ 30.000 Լոնդոնցի։ Անմիջապես պատերազմից հետո 1948-ին Լոնդոնում կազմակերպվեց Ամառային օլիմպիական խաղեր, որի բացումը տեղի ունեցավ Ուեմբլի մարզադաշտում։

1951-ին Սաութբանկում տեղի ունեցավ Բրիտանական ֆեստիվալը։ 1952-ի Մեծ սմոգ ստիպեց 1956-ին ընդունել օրենք մաքուր օդի մասին, արդյունքում զգալիորեն վերացավ քաղաքի ծուխը, որը վատ համբավ էր բերում քաղաքին։ 1940-ականներին Լոնդոնը դարձավ բազմաթիվ ներգաղթյալների տուն, հիմնականում թագավորության տարածքներից ինչպիսիք են Ճամայկան, Հնդկաստանը, Բանգլադեշը և Պակիստանը, դարձնելով Լոնդոնը ամենադիվերսիֆիկացված քաղաքը Եվրոպայում։

1690-ականների կեսերից Լոնդոնը դարձավ երիտասարդական մշակույթի կենտրոն։ Նորաձևության դերը վերականգնվեց Ֆանկ ժամանակաշրջանում։ 1965-ին Լոնդոնի քաղական դաշտը ընդարձակեց իր սահմանները և ստեղծվեց Մեծ Լոնդոնի խորհուրդը։ Հյուսիսային Իռլանդիայի խռովությունների ժամանակ Լոնդոնը ռմբակոծության ենթարկվեց։ Ռասիստական անհավասարությունը 1981-ին չեղյալ հայտարարվեց Բրիքստոնի ապստամբությունից հետո։ Մեծ Լոնդոնի բնակչությունը Երկրորդ համաշխարհայինից հետո սկսեց նվազել, 1939-ին քաղաքի բնակչությունը 8,6 միլիոն էր, իսկ 1980-ականներին այն նվազեց մինչև 6,8 միլիոնի։ Լոնդոնի հիմնական նավահանգիստները դարձան Ֆելիքստոուն և Թիբուրին։ Այն մեծ դեր խաղաց լոնդոնի ֆինանսական կենտոն դառնալուն 1980-ականներին։

Թեմզայի պատնեշի շինարարությունները ավարտվեցին 1980-ականներին, այն կոչված էր պաշտպանելու քաղաքը ջրհեղեղներից։ Մեծ Լոնդոնի խորհորդը լուծարվեց 1986-ին, մինչև 2000 թվականը Լոնդոնը միակ մեծ քաղաքն էր առանց կառավարության, բայց դրանից հետո կազմավորվեց նոր կառավարության ավելի լայն լիազորություններով։ 21-րդ դարի սկիզբը տոնելու համար կառուցվեցին Միլենիում Դոմը, Լոնդոնի աչքը և Միլենիում կամուրջը։ 2012-ին Լոնդոնը ընդունեց ամառային օլիմպիական խաղերը դարձնելով միակ քաղաքը, որը ընդունել է օլիմպիական խաղերը 3 անգամ։[62]

Կառավարություն[խմբագրել]

Տեղական կառավարություն[խմբագրել]

Լոնդոնի կառավարությունը բա-անված է երկու ճյուղի, ռազմավարական ճյուղ և տեղական ճյուղ։ Ռազմավարական կառավարությունը հսկում է Մեծ Լոնդոնի կառավարումը, իսկ տեղական կառավարությունը հսկում է 33 վարչական համայնքների կառավարումը։[63] Ռազմավարական կառավարությունը բաժանվում է երկու մասի, Լոնդոնի քաղապետը և Լոնդոնի ժողովը, ով հաստատում է քաղաքի բյուջեն ամեն տարի։. Ռազմավարական կառավարության կենտրոնը Սիթի Հոլն է, որը գտնվում է Սաութվորքում, քաղաքապետն է Բորիս Ջոնսոնը։ Քաղաքապետը հաստատում է քաղաքի ռազմավարական պլանը, որը վերջին անգամ վերանայվել է 2011-ին։[64] Ժողովը կազմված է 32 տեղական համայնքների անդամներից և Լոնդոն Սիթի կորպորացիայի անդամներից։[65] Նրանք պատասխանատու են տեղական ծառայությունների համար, ինչպիսիք են աղբահանությունը, դպրոցները, սոցիալական ծառայությունները, Ճանապարհաշինությունը և այլն։ Այնպիսի գործառնությունների ինչպիսիք են թափոնների կառավարումը ժողովը վերահսկում է համատեղ տեղական կառավարման մարմինների հետ։2009-2010-ին Լոնդոնի կառավարության ընդհանուր ծախսերը կազմել են 22 միլիոն ֆունտ։[66]

Հսկողությունը Մեծ լոնդոնում բացի Լոնդոն քաղաքից իրականացնում են Մետրոպոլի ոստիկանական ուժերը, որոնց ղեկավարում է քաղաքապետի ենթակայության տակ գտնվող (MOPAC) մարմինը։[67][68] Լոնդոն Սիթին ունի իր սեփական ոստիկանությունը, որը կոչվում է Լոնդոնի ոստիկանություն։[69] Բրիտանական տրանսպորտային ոստիկանությունը հսկում է քաղաքի երկաթուղային տրանսպորտը և մետրոպոլիտենը։[70]

Լոնդոնի հրշեջ ջոկատը Մեծ Լոնդոնի հրշեջ ծառայությունն է։ Այն համարվում է երրորդ ամենամեծ հրշեջ ջոկատը աշխարհում։[71] Շտապօգնության ծառայությունը իրականացվում է Լոնդոնի շտապօգնության բրիգադի կողմից, որը աշխարհում ամենամեծն է։[72]

Ազգային կառավարություն[խմբագրել]

Լոնդոնը Մեծ Բրիտանիայի կառավարության նստավայրն է, որը գտնվում է Վեստմինստերի պալատի մոտ։ Շատ կառավարական դեպարտամենտնոր գտնվում են Խորհրդարանի մոտ, Վայթհոլլի երկայնքով, ներառյալ վարչապետի նստավայրը, որը գտվում է Դաունինգ սթրիթ 10 հասցեում։[73]

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնդոնի աշխարհագրություն


Շրջանակ[խմբագրել]

Լոնդոնի տարածքը մտնում է Մեծ Լոնդոն վարչատարածքային միավորի մեջ։ Հնագույն Լոնդոն Սիթին ժամանակին ընդգրկում էր ամբողջ բնակավայրը, սակայն բնակչության աճի հետ միավորվեցին նաև մերձքաղաքյա բնակավայրերը և ստեղծվեց ներկայիս Լոնդոնը։[74] Մեծ Լոնդոնի 40 տոկոսը ծածկում է Լոնդոնի փոստային տարածքը, սակայն մնացած մասը փոստային հասցեներում օգտագործում է ԼՈՆԴՈՆ անվանումը։[75][76]

Ներքին Լոնդոնը տիեզերքից
Կենտրոնական Լոնդոնի Քարտեզը

Լոնդոնի հեռախոսային տարածաշրջանի կոդը (020) ծածկում է մեծ տարածք Մեծ Լոնդոնի կազմում, չնայած որոշ շրջաններ միացված չեն հեռախոսային գոտուն։

Արտաքին հատվածի բնակչության աճը այժմ կանխվում է Մետրոպոլիտենի կանաչ գոտով,[77] սակայն արտաքին հատվածում բնակելի տարածքի ընդլայնումը մոտենում է Մեծ Լոնդոնի սահմաններին։ Մեծ Լոնդոնը բաժանվում է ներքին Լոնդոնի և արտաքին Լոնդոնի։[78] Քաղաքը Թեմզա գետով բաժանվում է Հյուսիսային և Հարավային մասերի, որի կենտրոնում գտվում է Կենտրոնական Լոնդոնը։

Կարգավիճակ[խմբագրել]

Լոնդոնի հետ միասին Լոնդոն Սիթին և Վեսմինստեր Սիթին ունեն քաղաքի կարգավիճակ, ինչպես նաև Լոնդոն Սիթին և Մեծ Լոնդոնն ունեն ավանդական երկրի կարգավիճակ։[79] Մեծ Լոնդոնի տարածքում նախկինում եղել են մի քանի պատմական երկրներ, ինչպիսիք են Միդլսեկսը, Քենթը, Սարեյը և Հերթֆորդշայրը։[80] Անգլիայի մայրաքաղաք, հետագայում նաև Մեծ Բրիտանիայի պաշտոնապես հայտարարման որևէ փաստաթուղթ չի ստեղծվել։

Իր կարգավիճակն ստացել է սահմանադրական կոնվենցիայով՝ դարձնելով իր կարգավիճակը դե ֆակտո մայրաքաղաք։ 12-րդ և 13-րդ դարերում Վեստմինստերյան պալատի զարգացման հետ, Անգլիայի մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Վինչեստեր։ Շատ հաճախ Մեծ Լոնդոնը համարվում է Անգլիայի շրջան[3]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Roman»։ Լոնդոնի թանգարան։ http://classic-web.archive.org/web/20080622181424/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm։ Վերցված է 7 Հունիս 2008։ 
  2. 2,0 2,1 Mills 2001, p. 140
  3. 3,0 3,1 «Government Offices for the English Regions, Fact Files: London»։ Office for National Statistics։ http://www.gos.gov.uk/gol/factgol/London/?a=42496։ Վերցված է 4 May 2008։  (չաշխատող հղում)
  4. Elcock, Howard (1994)։ Local Government: Policy and Management in Local Authorities։ Routledge, 368։ ISBN 978-0-415-10167-7։ 
  5. Jones, Bill; Kavanagh, Dennis; Moran, Michael; Norton, Philip (2007)։ Politics UK։ Pearson Education, 868։ ISBN 978-1-4058-2411-8։ 
  6. «Global Power City Index 2009»։ Institute for Urban Strategies – The Mori Memorial Foundation։ http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf։ Վերցված է 14 December 2010։ 
  7. «Worldwide Centres of Commerce Index 2008»։ Mastercard։ http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf։ 
  8. «Global Financial Centres 9»։ Z/Yen։ 2011։ http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf։ 
  9. «"World's Most Economically Powerful Cities".». Forbes. 15 July 2008. արխիվացված 19 May 2011-ին։ Error: If you specify |archivedate=, you must also specify |archiveurl=. http://www.webcitation.org/5yo0LhcwS։ Վերցված է 3 October 2010. 
  10. «Global city GDP rankings 2008–2025»։ PricewaterhouseCoopers։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0M2ast։ Վերցված է 16 November 2010։ 
  11. Calder, Simon (22 December 2007). «London, capital of the world». The Independent (London). http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/london-capital-of-the-world-766661.html. 
  12. «London is the world capital of the 21st century... says New York | News»։ Evening Standard։ London։ http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23389580-london-is-the-world-capital-of-the-21st-century-says-new-york.do։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  13. «London is world capital of culture says LSE expert – 2008 – News archive – News – News and media – Home»։ .lse.ac.uk։ http://www2.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2008/culturecapital.aspx։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  14. «Cultural Strategy | Greater London Authority»։ London.gov.uk։ 6 September 2010։ http://www.london.gov.uk/get-involved/consultations/current-consultations/cultural-strategy։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  15. «London tops ranking of destination cities». The Independent. 1 June 2011. http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/london-tops-ranking-of-destination-cities-2291794.html։ Վերցված է 12 June 2012. 
  16. «Beijing to overtake london as world's largest aviation hub. Massive new airport planned»։ Centre for Aviation։ http://www.centreforaviation.com/analysis/beijing-to-overtake-london-as-worlds-largest-aviation-hub-massive-new-airport-planned-58776։ Վերցված է 12 June 2012։ 
  17. «Number of international students in London continues to grow»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0OvJq8։ Վերցված է 27 August 2010։ 
  18. «ՄՕԿ-ի ընտրության արդյունքում Լոնդոնը կընդունի 2012-ի օլիմպիական խաղերը»։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտե։ 6 Հուլիս 2005։ http://www.olympic.org/media?calendartab=1&articleid=52922։ Վերցված է 3 Հունիս 2006։ 
  19. «Languages spoken in the UK population»։ CILT, the National Centre for Language։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0PFX8H։ Վերցված է 6 June 2008։ 
  20. July 2010 Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland. Office for National Statistics. արխիվացված օրիգինալից 24 August 2011-ին. http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110824211423/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/mid-2010-pop-ests-30-june-2011.zip։ Վերցված է 3 July 2011. (չաշխատող հղում)
  21. «Largest EU City. Over 7 million residents in 2001»։ statistics.gov.uk։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 26 July 2007-ին։ http://www.webcitation.org/5Qd8V9JhM։ Վերցված է 28 June 2008։ 
  22. 12:30։ «Focus on London – Population and Migration | London DataStore»։ Data.london.gov.uk։ http://data.london.gov.uk/datastore/applications/focus-london-population-and-migration։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  23. «KS01 Usual resident population: Census 2001, Key Statistics for urban areas»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0QNPvs։ Վերցված է 6 June 2008։ 
  24. «The Principal Agglomerations of the World»։ City Population։ Արխիվացված օրիգինալից 23 July 2010-ին։ http://www.webcitation.org/5rRuMtUmh։ Վերցված է 3 March 2009։ 
  25. «British urban pattern: population data» (PDF)։ ESPON project 1.4.3 Study on Urban Functions։ European Spatial Planning Observation Network։ March 2007։ էջ՝ 119։ http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf#page=119։ Վերցված է 22 February 2010։ 
  26. «London: The greatest city»։ Channel4.com։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0g3KOn։ Վերցված է 12 October 2008։ 
  27. «Lists: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland»։ UNESCO։ http://whc.unesco.org/en/statesparties/gb։ Վերցված է 26 November 2008։ 
  28. «West End Must Innovate to Renovate, Says Report». What's On Stage. 25 January 2008. արխիվացված 19 May 2011-ին։ Error: If you specify |archivedate=, you must also specify |archiveurl=. http://www.webcitation.org/5yo0S4x3M։ Վերցված է 15 November 2010. 
  29. «Shanghai now the world's longest metro»։ Railway Gazette International։ 4 May 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0Tj3yO։ Վերցված է 4 May 2010։ 
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 Mills 2001, p. 139
  31. Ackroyd, Peter (2 December 2001). «'London'». New York Times. ISBN 978-0-7011-7279-4. http://www.nytimes.com/2001/12/02/books/chapters/02-1st-ackro.html?ex=1225339200&en=b9c2c11ad6e1f435&ei=5070&pagewanted=3։ Վերցված է 28 October 2008. 
  32. Coates, Richard (1998). «A new explanation of the name of London». Transactions of the Philological Society 96 (2): 203–229. doi:10.1111/1467-968X.00027. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.webcitation.org/5yo0UqnAy. 
  33. Perring, Dominic (1991)։ Roman London։ London: Routledge, 1։ ISBN 978-0-203-23133-3։ 
  34. «British History Timeline —Roman Britain»։ British Broadcasting Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0V1GXn։ Վերցված է 7 June 2008։ 
  35. 35,0 35,1 «The early years of Lundenwic»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից 10 June 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080610043903/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Lundenwic.htm։ Վերցված է 7 June 2008։ 
  36. 36,0 36,1 «Viking and Danish London»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080519062500/http://www.museumoflondon.org.uk/English/Collections/Onlineresources/RWWC/themes/1295/1288։ Վերցված է 6 June 2008։ 
  37. «Medieval London —Vikings»։ The Museum of London։ http://classic-web.archive.org/web/20080602225909/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/medieval/Themes/1033/1035/default.htm։ Վերցված է 7 June 2008։ 
  38. George Hamilton Cunningham (1927). London. J. M. Dent & Sons. p. xiii. http://books.google.com/?id=2fIgAAAAMAAJ. 
  39. Denison, Simon (July 1999). «First "London Bridge" in River Thames at Vauxhall». British Archaeology (46). արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.webcitation.org/5yo0WdLQ0։ Վերցված է 15 April 2011. 
  40. Milne, Gustav։ «London's Oldest Foreshore Structure!»։ Frog Blog։ Thames Discovery Programme։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0WtZpl։ Վերցված է 15 April 2011։ 
  41. «Edward the Confessor (c.1003–1066)»։ British Broadcasting Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0XKDXS։ Վերցված է 27 September 2008։ 
  42. «History – 1066 – King William»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0Yen4R։ Վերցված է 5 May 2008։ 
  43. Tinniswood, Adrian։ «A History of British Architecture — White Tower»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0ZWxtH։ Վերցված է 5 May 2008։ 
  44. «UK Parliament — Parliament: The building»։ UK Parliament։ 9 November 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 11 March 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080311032051/http://www.parliament.uk/about/history/building.cfm։ Վերցված է 27 April 2008։ 
  45. «Palace of Westminster»։ UK Parliament։ Արխիվացված օրիգինալից 4 April 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080404171249/http://www.parliament.uk/parliament/guide/palace.htm։ Վերցված է 27 April 2008։ 
  46. Schofield, John (2003)։ Medieval Towns: The Archaeology of British Towns in Their European Setting։ Continuum International Publishing Group, 26։ ISBN 978-0-8264-6002-8։ 
  47. Black Death. BBC History. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.webcitation.org/5yo0ZmE6P։ Վերցված է 3 November 2008. 
  48. «Richard II (1367–1400)»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0aYnXz։ Վերցված է 12 October 2008։ 
  49. 49,0 49,1 Pevsner, Nikolaus. London I: The Cities of London and Westminster rev. edition, 1962. Introduction p. 48.
  50. Ramsay, George Daniel (1986). The Queen's Merchants and the Revolt of the Netherlands: The End of the Antwerp Mart. Volume 2, pp. 1 and 62-63. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-1849-7
  51. The life and times of Sir Thomas Gresham, founder of the Royal Exchange: including notices of many of his contemporaries. With illustrations, Volume 2, pages 80–81, John William Burgon, E. Wilson, 1839.
  52. Durston, Christopher (1993)։ James I։ London: Routledge, 59։ ISBN 978-0-415-07779-8։ 
  53. «Story of the plague»։ Channel 4։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0bPVKk։ 
  54. Pepys, Samuel [1893] (2 September 1666)։ խմբ․ Mynors Bright (decipherer): The Diary of Samuel Pepys։ ISBN 978-0-520-22167-3։ 
  55. The curious life of Robert Hooke, the man who measured London by Lisa Jardine
  56. "Thief Taker, Constable, Police". Public Broadcasting Service (PBS).
  57. 21 March 1960 (21 March 1960). «National Affairs: Capital punishment: a fading practice». Time (New York). http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894775,00.html։ Վերցված է 13 December 2011. 
  58. «The Foundling Hospital»։ BBC History։ 17 February 2011։ http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/foundling_01.shtml։ Վերցված է 13 December 2011։ 
  59. «London: The greatest city»։ Channel 4։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0g3KOn։ Վերցված է 12 October 2008։ 
  60. «Hidden extras: cholera comes to Victorian London»։ London: The Science Museum։ http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/themes/publichealth/cholera.aspx։ Վերցված է 13 December 2011։ 
  61. Brown, Robert W.։ «London in the Nineteenth Century»։ University of North Carolina at Pembroke։ http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html։ Վերցված է 13 December 2011։ 
  62. «London beats Paris to 2012 Games». BBC Sport. 6 July 2005. http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/front_page/4655555.stm։ Վերցված է 28 September 2012. 
  63. «About the Greater London Authority»։ London Government։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0hYGdz։ Վերցված է 27 September 2008։ 
  64. «The London Plan»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից 25 May 2012-ին։ http://www.webcitation.org/67vG4jMg5։ Վերցված է 25 May 2012։ 
  65. «Links to other websites — London boroughs»։ London Government։ Արխիվացված օրիգինալից 19 October 2007-ին։ http://web.archive.org/web/20071019055428/http://www.london.gov.uk/london/links.jsp։ Վերցված է 27 September 2008։ 
  66. http://www.communities.gov.uk/documents/statistics/pdf/1911067.pdf
  67. «About MOPAC»։ Greater London Authority։ http://www.london.gov.uk/priorities/policing-crime/about-mopac։ Վերցված է 4 May 2013։ 
  68. «MPA: Metropolitan Police Authority»։ Metropolitan Police Authority։ 22 May 2012։ http://policeauthority.org/Metropolitan/։ Վերցված է 4 May 2013։ 
  69. «Policing»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից 21 January 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080121173357/http://www.london.gov.uk/gla/policing.jsp։ Վերցված է 25 August 2009։ 
  70. «Areas»։ British Transport Police։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0hdc31։ Վերցված է 25 August 2009։ 
  71. «Who we are»։ London Fire Brigade։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0hzveR։ Վերցված է 25 August 2009։ 
  72. «About us»։ London Ambulance Service NHS Trust։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0iCW89։ Վերցված է 25 August 2009։ 
  73. «10 Downing Street — Official Website»։ 10 Downing Street։ Արխիվացված օրիգինալից 10 May 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080510193022/http://www.number10.gov.uk/output/Page1.asp։ Վերցված է 26 April 2008։ 
  74. Beavan, Charles; Bickersteth, Harry (1865). Reports of Cases in Chancery, Argued and Determined in the Rolls Court. Saunders and Benning. http://books.google.com/?id=YFYDAAAAQAAJ. 
  75. Stationery Office (1980)։ The Inner London Letter Post։ H.M.S.O, 128։ ISBN 978-0-10-251580-0։ 
  76. Geographers' A-Z Map Company (2008)։ London Postcode and Administrative Boundaries, 6, Geographers' A-Z Map Company։ ISBN 978-1-84348-592-6։ 
  77. Dilys, M Hill (2000)։ Urban Policy and Politics in Britain։ St. Martin's Press, 268։ ISBN 978-0-312-22745-6։ 
  78. London Government Act 1963։ Office of Public Sector Information։ ISBN 978-0-16-053895-7։ Վերցված է՝ 6 May 2008։ 
  79. «Lieutenancies Act 1997»։ OPSI։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0mpHnm։ Վերցված է 7 June 2008։ 
  80. Barlow, I. M. (1991)։ Metropolitan Government։ Routledge, 346։ 
ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի