Լոնդոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Լոնդոն
անգլ.՝ London
Դրոշ Զինանշան
Դրոշ Զինանշան
442px - London Lead Image.jpg
51°30′28″ հս. լ. 0°07′47″ ամ. ե. / 51.507778° հս. լ. 0.129722° ամ. ե.
Երկիր Մեծ Բրիտանիա
Ներքին բաժանում 33 վարչական շրջան
Քաղաքապետ Բորիս Ջոնսոն
Այլ անվանումներ Լոնդինիում, Լյունդենբուրգ
Մակերես 1706,8 կմ²
Բնակչություն 7 556 900 մարդ (2007)
Խտություն 4 761 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 12 300 000-ից մինչև 13 945 000
Տեղաբնականուն լոնդոնցի
Ժամային գոտի UTC0, ամառը UTC+1
Հեռախոսային կոդ +44 20
Պաշտոնական կայք www.london.gov.uk
##Լոնդոն (Մեծ Բրիտանիա)
Red pog.png

Լոնդոնը (անգլ.՝ London) Միավորված Թագավորության և Անգլիայի մայրաքաղաքն է։ Այն ամենամեծ բնակավայրն է Միացյալ թագավորությունում և Եվրոպական Միությունում: Տեղակայված է Թեմզա գետի վրա և այն բնակեցված է եղել գրեթե երկու հազարամյակ առաջ: Լոնդոնի պատմությունը սկիզբ է առնում Հռոմեական կայսրությունից, որոնք անվանեցին քաղաքը Լոնդինիում.[1] Լոնդոնի հնագույն կորիզը` Լոնդոնյան սիթին մինչ օրս պահպանում է իր միջնադարյան սահմանները: Սկսած 19-րդ դարի Լոնդոն անվանումը նաև վերաբերվում է այս կորիզին շրջապատող բնակավայրերին:[2] Ըստ Մեծ բրիտանիայի վարչական բաժանման քաղաքը բաժանվում է Լոնդոնի շրջանի[3] և Մեծ Լոնդոն վարչական շրջանի,[4] որը կառավարվում են ընտրված Լոնդոնի քաղաքապետը և Լոնդոնի ժողովը:[5]

Լոնդոնը հանդիսանում է առաջատար քաղաք իր արվեստով, առևտրով, կրթությամբ, ժամանցային վայրերով, նորաձևությամբ, ֆինանսներով, առողջապահությամբ, ԶԼՄ-ներով, մասնագիտական ծառայություններով, գիտությամբ, տուրիզմով և տրանսպորտով, որոնք քաղաքը դարձնում են առավել հայտնի:[6] Այն աշխարհի ֆինանսական կենտրոնն է Նյու Յորքի հետ միասին[7][8][9] և նրա ՀՆԱ-ն ամենամեծն է Եվրոպական քաղաքների մեջ:[10] Լոնդոնը նաև համարվում է աշխարհի մշակութային մայրաքաղաքը:[11][12][13][14] Այն աշխարհում ամենաշատ այցելվող քաղաքն է[15] և ունի աշխարհում ամենազբաղված օդանավակայանը:[16] Լոնդոնի 43 ԲՈւՀ-րը ունեն բարձրագույն կրթության ամենամեծ կոնցենտրացիան Եվրոպայում:[17] 2012-ին Լոնդոնը երրորդ անգամ ընդունեց Ամառային օլիմպիական խաղերը[18]

Լոնդոնում ունի բազմազան ժողովրդագրություն և մշակույթ, Լոնդոնում խոսում են ավելի քան 300 լեզուներով:[19] 2011-ի մարտին Լոնդոնում պաշտնոապես հաշվվում էր 8.174.100 բնակիչ, դարձնելով նրան ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքը Եվրոպական Միությունում[20][21] և կազմում է Միացյալ թագավորությունների բնակչության 12,5%-ը:[22] Մեծ Լոնդոնը ամենախիտ բնակեցված քաղաքն է Եվրոպական Մությունում, որի բնակչությունը կազմում է 8,278,251,[23] իսկ Լոնդոնի մետրոպոլիտենային տարածքը ամենամեծն է ԵՄ-ում ընդհանուր 12 միլիոն բնակչությամբ:[24][25] Լոնդոնը ունեցել է աշխարհում ամենաշատ բնակչությունը 1831-ից 1925 թվականներին:[26]

Լոնդոնում կան չորս Համաշխարհային ժառանգության օբեկտ. Թաուերը, Քյուի թագավորական բուսաբնական այգիները, Վեստմինստերյան պալատում գտնվող Վեստմինստերյան աբբայությունը և Սուրբ Մարգարեթ եկեղեցին ու պատմական հուշարձան Գրինվիչը (որտեղ գտվում է Գրինվիչի աստղադիտարանը):[27] Մյուս տեսարժան վայրերն են Բուքինգեմյան պալատը, Լոնդոնի աչքը, Պիկադիլի հրապարակը, Սրբ. Պաուլի տաճարը, Թաուեր կամուրջը, Տրաֆալգարյան հրապարակը և Ուեմբլի մարզադաշտը: Լոնդոնում կան նաև մեծ թվով թանգարաններ, պատկերասրահներ, գրադարաններ, սպորտային միջոցառումների վայրեր և մշակութային օջախներ, ներառյալ Բրիտանական թանգարանը, Լոնդոնի ազգային պատկերասրահը, Թեյթ Մոդերնը, Բրիտանական գրադարանը, Ուիմբիլդոնը և 40 Ուեսթ Էնդ թատրոնները:[28] Լոնդոնի մետրոպոլիտենը ամենահին մետրոպոլիտենն է աշխարհում:[29]

Բովանդակություն

Պատմություն [խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Լոնդոնի պատմություն


Անվանում [խմբագրել]

Լոնդոն անվանման ծագումնաբանությունը բազմակարծիք է:[30] Այն հնագույն անվանում է և առաջին հիշատակումները գալիս են 2-րդ դարից: 121 թվականին այն անվանվել է Լոնդինիում (անգլ.՝ Londinium), որը ունի Ռոմանո-Բրիտանական ծագում:[30] Ամենաառաջին բացատրությունը, որը ներկայումս ժխտվում է, տվել է Գելֆրիդ Մանմուտսկին իր Historia Regum Britanniae աշխատությունում:[30] Ըստ այս վարկածի, երբ քաղաքին տիրանում է Լուդ թագավորը, այն անվանում է Kaerlud:[31]

Սկսած 1898-ից որոշ գիտնականների կողմից ընդունվում էր, որ Լոնդոն բառը եկել է կելտերենից և նշանակում է վայր, որը պատկանում է մարդու Լոնդինիոս անվանմամբ. այս վարկածը հետագայում նույնպես ժխտվեց:[30] 1998-ին անգլիացի լինգվիստ Ռիչարդ Կոտեսը բերեց մի վարկած, ըստ որի անվանումը գալիս է նախակելտական *(p)lowonida բառից, որը նշանակում է 'գետը չափազանց լայն է և ծանծաղուտ, և բացատրում է, որ այս անվանումը տրվել է Թեմզայի այն մասին, որը անցնում է Լոնդոնով, այնուհետև այստեղ հիմնվել է կելտական բնակավայր *Lowonidonjon անվանմամբ.[32] այս վարկածը բավական աղմուկ բարձրացրեց:

Մինչ 1889-ը Լոնդոն անվանումը պաշտոնապես օգտագործվել է միայն Լոնդոն սիթիում, բայց հետո նաև օգտագործվեց Լոնդոն (երկիր) և աժմյան Մեծ Լոնդոն անվանումներում:[2]

Լոնդոն անվանումը կարող է բխել Թեմզա գետից

Նախապատմություն [խմբագրել]

Չնայած կան ապացույցներ, որ Լոնդոնի տարածքում եղել են կելտական բնակավայրեր, հիմնական բնակավայրը կառուցվել է Հռոմեացիների կողմից 43 թվականին:[33] Գրեթե 17 տարի անց, մոտ 61 թվականին Իցենի ցեղը Բոդիկա թագուհու գլխավորությամբ գրավեցին բնակավայրը հողին հավասարեցնելով այն:[34] Քաղաքը դժվարությամբ ազատագրեց և վերականգնեց Կոլչեստերը և այն վերածեց Հռոմեական Բրիտանիայի մայրաքաղաք 100 թվականին: Այն բարգավաճեց 2-րդ դարում և ուներ մոտ 60.000 բնակիչ: 7-րդ դարում Անգլո-Սաքսոնները կառուցեցին նոր բնակավայր, որը անվանեցին Լյունդենվիկ, նոր բնակավայրը գտնվում էր Հռոմեական Լոնդոնից երկու կմ հեռավորության վրա:[35]

Նոր բնակավայրում բարգավաճում էր ձկնորսությունը, առևտուրը մինչ քաղաքը գրավեցին Վիկինգները, բնակավայրի բնակչությունը տեղափոխվեց հռոմեական Լոնդոն, որտեղ մեծ պարիսպները պետք է պաշտպանեին նրանց:[36] Վիկինգների հարձակումները շարունակվեցին ուժեղանալ մինչև 886 թվականը, երբ Ալֆրեդ Մեծը ազատագրեց Լոնդոնը և խաղաղություն հաստատեց դանիական առաջնորդ Գուտրումի հետ:[37] Սաքսոնական Լունդենվիկ քաղաքը վերանվանվեց Ealdwic ("հին քաղաք"), ներկայիս Օլդվիչ, որը գտնվում է ներկայիս Վեստմինսթերում:[38]

1300-ին Լոնդոնը դեռևս գտվում էր Հռոմեական պարիսպների միջև:

Վերջին երկու բացահայտումները վկայում են, թր Լոնդոնը ավելի հին է, քան մինչ այդ ընդունված էր: 1999-ին Վոկսհոլյան կամուրջի մոտ հայտնաբերվել են Բրոնզե դարում կառուցված կամուրջի մնացորդներ:[39]

2010-ին Վոկսհոլյան կամրջի հարավում, Թեմզայի ափին հայտնաբերվել է մ.թ.ա. 4500 թվականի բնակավայրի մնացորդներ:[40]

Միջին դարեր [խմբագրել]

Լանկասերների նստավայրը հարձակման է ենթարկվում յորքիսների կողմից:

5-րդ դարում հռոմեական կայսրության փլուզումից հետո Լոնդոնը մասամբ լքվեց: Սակայն սկսած 6-րդ դարից մի Անգլոսաքսյան բնակավայր հայտնի Լունդենվիկ անվանվանմամբ հիմնվեց ռոմանական Լոնդոնի արևմուտքում, ներկայիս developed slightly to the west of the old Roman city, around what is now Կովենթ Գարդենի և Ստրանդի վայրում, ունենալով ընդամենը 10-12.000 բնակչություն:[35] 9-րդ դարում Լոնդոնը բազմակի անգամ հարձակման ենթարկվեց Վիկինգների կողմից, ստիպելով բնակչությանը բնակություն հաստատել հին ռոմանական Լոնդոնի տարածքում, որտեղ կարող էին պատսպարվել պարիսպների տակ:[36] Երբ Անգլիայի թագավորությունը միավորվեց 10-րդ դարում, Լոնդոնը արդեն երկրի ամենամեծ քաղաքն էր իր հարուստ առևտրային կապերով և հանդիսանում էր քաղաքական կենտրոն:

Ծանոթագրություններ [խմբագրել]

  1. ↑ «Roman»։ Լոնդոնի թանգարան։ http://classic-web.archive.org/web/20080622181424/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/RomanLondon.htm։ Վերցված է 7 Հունիս 2008։ 
  2. ↑ 2,0 2,1 Mills 2001, p. 140
  3. ↑ «Government Offices for the English Regions, Fact Files: London»։ Office for National Statistics։ http://www.gos.gov.uk/gol/factgol/London/?a=42496։ Վերցված է 4 May 2008։  (չաշխատող հղում)
  4. ↑ Elcock, Howard (1994)։ Local Government: Policy and Management in Local Authorities։ Routledge, 368։ ISBN 978-0-415-10167-7։ 
  5. ↑ Jones, Bill; Kavanagh, Dennis; Moran, Michael; Norton, Philip (2007)։ Politics UK։ Pearson Education, 868։ ISBN 978-1-4058-2411-8։ 
  6. ↑ «Global Power City Index 2009»։ Institute for Urban Strategies – The Mori Memorial Foundation։ http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf։ Վերցված է 14 December 2010։ 
  7. ↑ «Worldwide Centres of Commerce Index 2008»։ Mastercard։ http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf։ 
  8. ↑ «Global Financial Centres 9»։ Z/Yen։ 2011։ http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf։ 
  9. ↑ «"World's Most Economically Powerful Cities".». Forbes. 15 July 2008. արխիվացված 19 May 2011-ին։ Կաղապար:Citation error. http://www.webcitation.org/5yo0LhcwS։ Վերցված է 3 October 2010. 
  10. ↑ «Global city GDP rankings 2008–2025»։ PricewaterhouseCoopers։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0M2ast։ Վերցված է 16 November 2010։ 
  11. ↑ Calder, Simon (22 December 2007). «London, capital of the world». The Independent (London). http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/london-capital-of-the-world-766661.html. 
  12. ↑ «London is the world capital of the 21st century... says New York | News»։ Evening Standard։ London։ http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23389580-london-is-the-world-capital-of-the-21st-century-says-new-york.do։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  13. ↑ «London is world capital of culture says LSE expert – 2008 – News archive – News – News and media – Home»։ .lse.ac.uk։ http://www2.lse.ac.uk/newsAndMedia/news/archives/2008/culturecapital.aspx։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  14. ↑ «Cultural Strategy | Greater London Authority»։ London.gov.uk։ 6 September 2010։ http://www.london.gov.uk/get-involved/consultations/current-consultations/cultural-strategy։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  15. ↑ «London tops ranking of destination cities». The Independent. 1 June 2011. http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/london-tops-ranking-of-destination-cities-2291794.html։ Վերցված է 12 June 2012. 
  16. ↑ «Beijing to overtake london as world's largest aviation hub. Massive new airport planned»։ Centre for Aviation։ http://www.centreforaviation.com/analysis/beijing-to-overtake-london-as-worlds-largest-aviation-hub-massive-new-airport-planned-58776։ Վերցված է 12 June 2012։ 
  17. ↑ «Number of international students in London continues to grow»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0OvJq8։ Վերցված է 27 August 2010։ 
  18. ↑ «ՄՕԿ-ի ընտրության արդյունքում Լոնդոնը կընդունի 2012-ի օլիմպիական խաղերը»։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտե։ 6 Հուլիս 2005։ http://www.olympic.org/media?calendartab=1&articleid=52922։ Վերցված է 3 Հունիս 2006։ 
  19. ↑ «Languages spoken in the UK population»։ CILT, the National Centre for Language։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0PFX8H։ Վերցված է 6 June 2008։ 
  20. ↑ July 2010 Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland. Office for National Statistics. http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/mid-2010-pop-ests-30-june-2011.zip։ Վերցված է 3 July 2011. (չաշխատող հղում)
  21. ↑ «Largest EU City. Over 7 million residents in 2001»։ statistics.gov.uk։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 26 July 2007-ին։ http://www.webcitation.org/5Qd8V9JhM։ Վերցված է 28 June 2008։ 
  22. ↑ 12:30։ «Focus on London – Population and Migration | London DataStore»։ Data.london.gov.uk։ http://data.london.gov.uk/datastore/applications/focus-london-population-and-migration։ Վերցված է 10 February 2012։ 
  23. ↑ «KS01 Usual resident population: Census 2001, Key Statistics for urban areas»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0QNPvs։ Վերցված է 6 June 2008։ 
  24. ↑ «The Principal Agglomerations of the World»։ City Population։ Արխիվացված օրիգինալից 23 July 2010-ին։ http://www.webcitation.org/5rRuMtUmh։ Վերցված է 3 March 2009։ 
  25. ↑ «British urban pattern: population data» (PDF)։ ESPON project 1.4.3 Study on Urban Functions։ European Spatial Planning Observation Network։ March 2007։ էջ՝ 119։ http://www.espon.eu/export/sites/default/Documents/Projects/ESPON2006Projects/StudiesScientificSupportProjects/UrbanFunctions/fr-1.4.3_April2007-final.pdf#page=119։ Վերցված է 22 February 2010։ 
  26. ↑ «London: The greatest city»։ Channel4.com։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0g3KOn։ Վերցված է 12 October 2008։ 
  27. ↑ «Lists: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland»։ UNESCO։ http://whc.unesco.org/en/statesparties/gb։ Վերցված է 26 November 2008։ 
  28. ↑ «West End Must Innovate to Renovate, Says Report». What's On Stage. 25 January 2008. արխիվացված 19 May 2011-ին։ Կաղապար:Citation error. http://www.webcitation.org/5yo0S4x3M։ Վերցված է 15 November 2010. 
  29. ↑ «Shanghai now the world's longest metro»։ Railway Gazette International։ 4 May 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0Tj3yO։ Վերցված է 4 May 2010։ 
  30. ↑ 30,0 30,1 30,2 30,3 Mills 2001, p. 139
  31. ↑ Ackroyd, Peter (2 December 2001). «'London'». New York Times. ISBN 978-0-7011-7279-4. http://www.nytimes.com/2001/12/02/books/chapters/02-1st-ackro.html?ex=1225339200&en=b9c2c11ad6e1f435&ei=5070&pagewanted=3։ Վերցված է 28 October 2008. 
  32. ↑ Coates, Richard (1998). «A new explanation of the name of London». Transactions of the Philological Society 96 (2): 203–229. doi:10.1111/1467-968X.00027. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.webcitation.org/5yo0UqnAy. 
  33. ↑ Perring, Dominic (1991)։ Roman London։ London: Routledge, 1։ ISBN 978-0-203-23133-3։ 
  34. ↑ «British History Timeline —Roman Britain»։ British Broadcasting Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0V1GXn։ Վերցված է 7 June 2008։ 
  35. ↑ 35,0 35,1 «The early years of Lundenwic»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից 10 June 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080610043903/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Lundenwic.htm։ Վերցված է 7 June 2008։ 
  36. ↑ 36,0 36,1 «Viking and Danish London»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2008-ին։ http://web.archive.org/web/20080519062500/http://www.museumoflondon.org.uk/English/Collections/Onlineresources/RWWC/themes/1295/1288։ Վերցված է 6 June 2008։ 
  37. ↑ «Medieval London —Vikings»։ The Museum of London։ http://classic-web.archive.org/web/20080602225909/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Permanent/medieval/Themes/1033/1035/default.htm։ Վերցված է 7 June 2008։ 
  38. ↑ George Hamilton Cunningham (1927). London. J. M. Dent & Sons. p. xiii. http://books.google.com/?id=2fIgAAAAMAAJ. 
  39. ↑ Denison, Simon (July 1999). «First `London Bridge' in River Thames at Vauxhall». British Archaeology (46). արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.webcitation.org/5yo0WdLQ0։ Վերցված է 15 April 2011. 
  40. ↑ Milne, Gustav։ «London's Oldest Foreshore Structure!»։ Frog Blog։ Thames Discovery Programme։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ http://www.webcitation.org/5yo0WtZpl։ Վերցված է 15 April 2011։ 
Մեծ Բրիտանիա Սա Մեծ Բրիտանիայի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։


Ստացված է «http://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Լոնդոն&oldid=1215177» էջից