Համաշխարհային ժառանգություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
«Համաշխարհային ժառանգություն» նախագծի խորհրդանշանը
Թիվ #86: Գիզայի բուրգերը (Եգիպտոս)
ԷջմիածինՄայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը(Հայաստան)
Թիվ #174: Ֆլորենցիայի պատմական կենտրոնը (Իտալիա)
Թիվ #540: Սանկտ-Պետերբուրգի պատմական կենտրոնը (Ռուսաստան)

Համաշխարհային ժառանգությունը (անգլերեն՝ World Heritage, ֆրանսերեն՝ Patrimoine Mondial) բնական և մարդու ձեռքերով ստեղծած մշակութային արժեքներն են, որոնք պաշտպանվում և ժողովրդականացվում են իրենց յուրահատուկ պատմական կամ էկոլոգիական նշանակության համար։

Կազմակերպություն[խմբագրել]

1972 թվականին ՄԱԿԳՄԿ-ը (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) ընդունել է «Համաշխարային մշակութային և բնական ժառանգության պաշտպանման կոնվենցիան» (ուժի մեջ է մտել 1975 թ.)։ ԽՍՀՄ-ը վավերացրել է կոնվենցիան 1988 թվականի մարտի 9-ին։ Մինչև 2009 թվականի ապրիլը կոնվենցիան վավերացրել են 186 երկրներ։

Չափանիշեր[խմբագրել]

Համաշխարհային ժառանգության ցանկի ամենակարևոր նպատակը պահպանել և հայտնի դարձնել յուրահատուկ օբյեկտները և անկողմնակալության համար կազմված են եղել գնահատության չափանիշները։ Սկզբում (1978 թվից) եղել են միայն մշակութային ժառանգության օբյեկտների չափանիշներ և այդ ցանկը ուներ վեց կետ։ Իսկ հետո, մայրցամաքների, այդպես ասած, հավասարակշռությունը պահպանելու համար բոլոր չափանիշները միացրել են և այսօր, Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտը պիտի ունենա գոնե մեկ չափանիշ թվարկածից [1].

Մշակութային չափանիշներ[խմբագրել]

  • I. Օբյեկտը ներկայացնում է իրենից մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց։
  • II. Օբյեկտը վկայում է մարդկային արժեքների տվյալ ժամանակահատվածում կամ որոշ մշակութային բնագավառում, ճարտարապետությունում կամ տեխնոլոգիայում, մոնումենտալ արվեստում, քաղաքների պլանավորման կամ լանդշաֆտների ստեղծման փոխադարձ ազդեցության մասին։
  • III. Օբյեկտրը ունիկալ է կամ առնվազն բացառիկ՝ մշակութային ավանդույթի կամ քաղաքակրթության համար, որը գոյություն ունի մինչ այսօր կամ արդեն անհետացել է։
  • IV. Օբյեկտը կոնստուկցիայի, ճարտարապետական կամ տեխնոլոգիական անսամբլի, կամ լանդշաֆտի ակնառու օրինակ է, որը ներկայացնում է մարդկային պատմության զգալի մաս։
  • V. Օբյկետը մարդկային ավանդական կառուցման ակնառու օրինակ է, հողի և ծովի ավանդական օգտագործումով, ելնելով մշակույթի (կամ մշակույթների) կամ շրջապատող միջավայրի հետ մարդկային փոխհարաբերությունների օրինակ, հատկապես եթե բնությունը դարձել է խոցելի անշրջելի փոփոխությունների ուժեղ ազդեցության պատճառով։
  • VI. Օբյեկտը ուղղակիորեն կամ մասամբ կապված է իրադարձությունների կամ գոյություն ունեցող ավանդույթների, գաղափարների, համոզմունքների, գեղարվեստական և գրական հետ, և ունի համամարդկային նշանակություն։ (Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կոմիտեի կարծիքի, այդ չափանիշը նախընտրելի է օգտագործել կամ ևս մեկ չափանիշի, կամ չափանիշների հետ։)

Բնածին չափանիշներ[խմբագրել]

  • VII. Օբյեկտը ներկայացնում է իրենից մի բնական ֆենոմեն կամ էսթետիկ նշանակության և բացառիկ բնական գեղեցկության տարածություն։
  • VIII. Օբյեկտը Երկրի պատմության գլխավոր փուլերի նշանավոր օրինակ է, այդ թվում նաև անցյալի հուշարձան, ռելիեֆի զարգացման մեջ կատարվող երկրաբանական պրոցեսների խորհրդանիշ կամ գեոմորֆիկական կամ ֆիզիոգրաֆիկական յուրահատկությունների խորհրդանիշ։
  • IX. Օբյկետը երկրայինների, քաղցրահամների, ափայինների ու ծովային էկոսիստեմների և բուսական ու կենդանական համայնքների էվոլյուցիայում էկոլոգիական և կենսաբանական կատարվող պրոցեսների բացառիկ նմուշ է։
  • X. Օբյեկտը ներառում է կարևորագույն կամ նշանավոր բնական միջավայր, դրա մեջ կենսաբանական բազմազանության, այդ թվում գիտության և պաշտպանման տեսակետից բացառիկ համաշխարհային արժեքների պահպանման համար։

Հետևյալ աղյուսակը բովանդակում է Համաաշխարհային ժառանգության օբյեկտները աշխարհագրական դասակարգման առումով՝[2]

Շրջան Բնական Մշակութային Խառը Ընդհանուր
Աֆրիկա 33 42 3 78
Արաբական նահանգներ 4 60 1 65
Ասիա-Խաղաղօվկիանոսային 48 129 9 186[3]
Եվրոպա, ԱՄՆ, և Կանադա 56 375 9 440
Լատինական Ամերիկա և Կարիբներ 35 83 3 121
Ընդհանուր 176 689 25 890

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Չափանիշների ցանկը պաշտոնական կայքում (անգլերեն)
  2. Stats
  3. Ուբսու Նուր ջրավազանը գտնվում է Ռուսաստանի և Մոնղոլիայի սահմանին և մնում է Ասիա-Խաղաղօվկիանոսային շրջան: