Համաշխարհային ժառանգություն

«Համաշխարհային ժառանգություն» նախագծի խորհրդանշանը

Թիվ #86: Գիզայի բուրգերը (Եգիպտոս)

Թիվ #174: Ֆլորենցիայի պատմական կենտրոնը (Իտալիա)

Թիվ #307: Ազատության արձան (ԱՄՆ)

Թիվ #483: Չիչեն Իցան Յուկատանում (Մեքսիկա)

Թիվ #540: Սանկտ-Պետերբուրգի պատմական կենտրոնը (Ռուսաստան)

Թիվ #592: Բորոբուդուրը Կենտրոնական Ճավայում (Ինդոնեզիա)

Համաշխարհային ժառանգությունը (անգլերեն՝ World Heritage, ֆրանսերեն՝ Patrimoine Mondial) բնական և մարդու ձեռքերով ստեղծած մշակութային արժեքներն են, որոնք պաշտպանվում և ժողովրդականացվում են իրենց յուրահատուկ պատմական կամ էկոլոգիական նշանակության համար։

Կազմակերպություն

1972 թվականին ՄԱԿԳՄԿ-ը (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) ընդունել է «Համաշխարային մշակույթային և բնական ժառանգության պաշտպանման կոնվենցիան» (ուժի մեջ է մտել 1975 թ.): ԽՍՀՄ-ը վավերացրել է կոնվենցիան 1988 թվականի մարտի 9-ին: Մինչև 2009 թվականի ապրիլը կոնվենցիան վավերացրել են 186 երկրներ:

Չափանիշեր

Համաշխարհային ժառանգության ցանկի ամենակարևոր նպատակը պահպանել և հայտնի դարձնել յուրահատուկ օբյեկտները և անկողմնակալության համար կազմված են եղել գնահատության չափանիշները: Սկզբում (1978 թվից) եղել են միայն մշակութային ժառանգության օբյեկտների չափանիշներ և այդ ցանկը ուներ վեց կետ: Իսկ հետո, մայրցամաքների, այդպես ասած, հավասարակշռությունը պահպանելու համար բոլոր չափանիշները միացրել են և այսօր, Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտը պիտի ունենա գոնե մեկ չափանիշ թվարկածից .

Մշակութային չափանիշներ

• I. Օբյեկտը ներկայացնում է իրենից մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց:
• II. Օբյեկտը վկայում է մարդկային արժեքների տվյալ ժամանակահատվածում կամ որոշ մշակութային բնագավառում, ճարտարապետությունում կամ տեխնոլոգիայում, մոնումենտալ արվեստում, քաղաքների պլանավորման կամ լանդշաֆտների ստեղծման փոխադարձ ազդեցության մասին:
• III. Օբյեկտրը ունիկալ է կամ առնվազն բացառիկ` մշակութային ավանդույթի կամ քաղաքակրթության համար, որը գոյություն ունի մինչ այսօր կամ արդեն անհետացել է:
• IV. Օբյեկտը կոնստուկցիայի, ճարտարապետական կամ տեխնոլոգիական անսամբլի, կամ լանդշաֆտի ակնառու օրինակ է, որը ներկայացնում է մարդկային պատմության զգալի մաս:
• V. Օբյկետը մարդկային ավանդական կառուցման ակնառու օրինակ է, հողի և ծովի ավանդական օգտագործումով, ելնելով մշակույթի (կամ մշակույթների) կամ շրջապատող միջավայրի հետ մարդկային փոխհարաբերությունների օրինակ, հատկապես եթե բնությունը դարձել է խոցելի անշրջելի փոփոխությունների ուժեղ ազդեցության պատճառով:
• VI. Օբյեկտը ուղղակիորեն կամ մասամբ կապված է իրադարձությունների կամ գոյություն ունեցող ավանդույթների, գաղափարների, համոզմունքների, գեղարվեստական և գրական հետ, և ունի համամարդկային նշանակություն: (Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կոմիտեի կարծիքի, այդ չափանիշը նախընտրելի է օգտագործել կամ ևս մեկ չափանիշի, կամ չափանիշների հետ:)

Բնածին չափանիշներ

• VII. Օբյեկտը ներկայացնում է իրենից մի բնական ֆենոմեն կամ էսթետիկ նշանակության և բացառիկ բնական գեղեցկության տարածություն:
• VIII. Օբյեկտը Երկրի պատմության գլխավոր փուլերի նշանավոր օրինակ է, այդ թվում նաև անցյալի հուշարձան, ռելիեֆի զարգացման մեջ կատարվող երկրաբանական պրոցեսների խորհրդանիշ կամ գեոմորֆիկական կամ ֆիզիոգրաֆիկական յուրահատկությունների խորհրդանիշ:
• IX. Օբյկետը երկրայինների, քաղցրահամների, ափայինների ու ծովային էկոսիստեմների և բուսական ու կենդանական համայնքների էվոլյուցիայում էկոլոգիական և կենսաբանական կատարվող պրոցեսների բացառիկ նմուշ է:
• X. Օբյեկտը ներառում է կարևորագույն կամ նշանավոր բնական միջավայր, դրա մեջ կենսաբանական բազմազանության, այդ թվում գիտության և պաշտպանման տեսակետից բացառիկ համաշխարհային արժեքների պահպանման համար:

Հետևյալ աղյուսակը բովանդակում է Համաաշխարհային ժառանգության օբյեկտները աշխարհագրական դասակարգման առումով՝

Շրջան	Բնական	Մշակութային	Խառը	Ընդհանուր
Աֆրիկա	33	42	3	78
Արաբական նահանգներ	4	60	1	65
Ասիա-Խաղաղօվկիանոսային	48	129	9	186
Եվրոպա, ԱՄՆ, և Կանադա	56	375	9	440
Լատինական Ամերիկա և Կարիբներ	35	83	3	121
Ընդհանուր	176	689	25	890

Տես նաև

• Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ
• Ասիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ
• Աֆրիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ
• Ավստրալիա և Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ
• Հյուսիսային Ամերիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ
• Հարավային Ամերիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ

Արտաքին հղումներ

• ՄԱԿԳՄԿ-ի համաշխարհային ժառանգության կայքէջը(անգլերեն)
• «Բնական ժառանգության պաշտպանության» հիմնադրամը
• Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկը (անգլերեն)