Թեհրան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Թեհրան
تهران
35°42′00″ հս. լ. 51°25′00″ ավ. ե. / 35.7° հս. լ. 51.416667° աե. ե.
Երկիր Իրան Իրան
Օսթան Թեհրան
Ներքին բաժանում 22 մունիցիպալ օկրուգ
Քաղաքապետ Մուհամմեդ-Բագհեր Խալիբաֆ
Հիմնադրված է 6 հազարամյակ մ.թ.ա.
Մակերես 707 (1500)[1] կմ²
ԲԾՄ 1200 մ
Խոսվող լեզուներ Պարսկերեն
Բնակչություն 7 088 287 [2] մարդ (2006)
Խտություն 10 000 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 13 422 366 (Մեծ Թեհրան) [3]
Ազգային կազմ պարսիկներ, ադրբեջանցիներ,մազանդարանցիներ
քրդեր, հայեր, արաբներ
Կրոնական կազմ շիի մուսուլմաններ(96%), քրիստոնեա
Տեղաբնականուն թեհրանցի
Ժամային գոտի UTC+3:30
Հեռախոսային կոդ +98 21
Փոստային ինդեքսներ 13ххх-15ххх
Պաշտոնական կայք www.tehran.ir(պարս.) (անգլերեն)
##Թեհրան (Իրան)
Red pog.png
Ազադի փողոց՝ Շահյադ
Պատկեր:Milad Tower At Night2.jpg
Միլադ Աշտարակը գիշերը

Թեհրան[4], Իրանի Իսլամական Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Ալբորզ լեռների հարավային նախալեռներում։

Պատմություն[խմբագրել]

Tehran skyline may 2007.jpg

Ենթադրվում է, որ հիմնվել է 9-րդ դարում Ռեյ քաղաքի մոտ որպես փոքրիկ բնակավայր։ Թեհրանի մասին, որպես քաղաքի, առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 12-րդ դարին։ 1785թվականից Իրանի մայրաքաղաքն է։ Որոշ հետազոտողներ անունը ստուգաբանում են որպես «հարթավայր», ոմանք էլ՝ «մաքուր կամ գեղեցիկ քաղաք»։[5]

Քաղաքի կառույցները[խմբագրել]

20-րդ և 21-րդ դարերում Թեհրանը դարձել էր մեծ միգրացիայի կենտրոն՝ ամբողջ Իրանի բնակչության կողմից: Քաղաքում տեղակայված են մեծ թվով մզկիթներ, եկեղեցիներ, սինագոգեր, Զորոաստրանիզմի կրակի գավաթներ (Zoroastrian fire temples): Այնուամենյանիվ նաև ժամանակակից կառույցներ՝ Ազադի աշտարակը (Azadi (Liberty) Tower) և Միլադ աշտարակը (Milad Tower)նույնպես քաղաքի խորհրդանիշներից են: Աշխարհում Թեհրանը 29-րդն է իր բնակչության մետորոպելիտենի տարածքով: Թեհրանն արդեն 240 տարի իրանի մայրաքաղաքն է, այն մայրաքաղաքների պատմության մեջ 32-րդն: Թեհրանում ոչ պաշտոնական լեզուները շատ են տարածված, ընդհանուր առմամբ ամբողջ բանակչության 99%-ը խոսում և հասկաում է պարսկերեն իրեն պարսիկ է համարում:

Քաղաքի զարգացումը[խմբագրել]

1885 թվականից սկսվեց քաղաքի զարգացումը: Սկզբնական շրջանում նրանում ոչինչ չէր ընդգծվում՝ կառուցված էր ավանդական տարածական կառուցվածքով: Հետագայում ճարտարապետական հնարքները քաղաքին նոր շունչ տվեցին: 1878 թվականի քարտեզը ներառում էր նոր քաղաքային պատեր, որոնք հիշեցնում էին իդեալական ութանկյուն՝ 19 քառակուսի մետր տարածքով, որն իր մեջ կամփոփեր Եվրոպայի քաղաքների վերածնունդը: Հետագայում վերափոխումներ կատարվեցին 1907 թվականին, 1933 թվականին, 1937 թվականին, 1958 թվականին և վերջնական առումով 1962 թվականին:

Քաղաքն ամբողջությամբ[խմբագրել]

Ուտելիք և Ռեստորաններ[խմբագրել]

Թեհրանն ունի շատ մոդերն և ձևավոր ժամանցային վայրեր՝ ռեստորաններ, թեյարաններ, ակումբեր: Հիմնական ամենապահանջվող ուտելիքը քյաբաբն է (kebab-նշանակում է ապխտած կամ տապակած միս): Տարածված է նաև արագ ուտեստների մշակույթը, հատկապես երիտասարդ սերնդի շրջանակնորում: Պիցցայի, քյաբաբի և սենդվիչների կրպակները սփռված են քաղաքով մեկ:


Թեհրանի էկոնոմիկան[խմբագրել]

Թեհրանը Իրանի էկոնոմիկայի կենտրոնն է: Հասարակական ծառայողների 30%-ը և 45 % արդյունաբերական աշխատուժը, որոնց մեծամասնությունը աշխաում է կառավարության համար՝ տեղակայված էն Թեհրանում: Հիմնականում հանդիպում են աշխատողների մի քանի տեսակներ՝ կրպակներում վաճառողներ, գործարանների աշխատակիցներ, բանվորներ և տրանսպորտային ոլորտի ծառայողներ: Գործում են մեքենաշինության, մանուֆակտուրայի, ավտոնեքենաների, էլեկտրոնիկայի, ռազմամթերքի, տեքստիլի, շաքարի, ցեմենտի և քիմիական ապրանքների արտադրության ձեռնարկություններ: Այն նաև լավ առաջնորդ է գորգերի և կահույքի արտադրության մեջ: Կապը այլ երկրների միջև պահպանվում է նաև Թեհրանում տեղակայված 4 օդանավակայանների միջոցով: Թեհրանը մեծապես ապավինում է մասնավոր ավտոմեքենաների, ավտոբուսների, մոտոցիկլետների, տաքսիների և աշխարհի աշխահում ավտոմեքենաներից կախվածություն ունեցող քաղաքների վերին հորիզոնականնեթրում է:

Կրթություն[խմբագրել]

Թեհրանն ամենամեծ կրթական համայնքն է Իրանում: Ներկայաումս կան մոտ 50 մեծ քոլեջներ և համալսարաններ Մեծ Թեհրանում: Սամուել Մ. Ջորդանի (Samuel M. Jordan) և այլքի ջանքերով Թեհրանում բացվեց Թեհրանի Ամերիակյան Քոլոջը (American College of Tehran): Դպրոցից հետո կրթական համակարգը Թեհրանի ձեռքում է՝ ամանահայտնի համալսարնները՝ Թեհրանի համալսարան, Թեհրանի բժշկական գիտությունների համալսարան և Շարիֆ տեխնոլոգիական համալսարան: Մնացածը տեղական գիտությունների ոլորտում են ընդգրկված:

Տուրիզմը Թեհրանում[խմբագրել]

Թեհրանի քաղաքային թատրոնը
Ջրի և Կրակի այգի
Դաեբանդ ռեստորան


Թեհրանն հարուստ է մշակույթային ատրակցիոններով: Պարսկական արքաների թանգարոններով՝ Գոլեստանի պալատում (Golestan Palace), արվեստի թանգարանը, որտեղ պահում են հանրահայտ նկարիչների գորխեր, ինչպիսիք են՝ Վան Գոգը, Պաբլո Պիկասոն և Էնդի Ուորհոլը: Բացի դրանցից կան նաև գորգերի թանգարան(The Carpet Museum of Iran), Իրանի Ազգային թագարան (National Museum of Iran), Իրանական Արքայական թագերի, ոսկերչական իրերի թանգարան (Iranian Imperial Crown Jewels): Հանրահայտ է նաև Իրանական Կենտրոնական բանկը (Iranian Central Bank) Թեհրանում: Ամենամյա հետաքրքիր տոնախմբություններից է՝ Թեհրանի Միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառքը,որը Ասիայի ամենապահանջված շուկաներից է և որտեղ վաճառում են միայն գրքեր: Հատկապես երիտասարդների շրջանում տարածված հանգստի միջոց է կինոթատրոնը՝ կենտրոնական փողոցներում: Ազադի կինոթատրոնը բացվել է 2008 թվականին, այն ամենամեծ կինո կոմպլեքսն Թեհրանում է՝ իր ութ թատրոններով:


Տոներ և իրադարձություններ[խմբագրել]

  • Ասիական 7-րդ խաղերը անցկացվել են Թեհրանում 1974 թվականի սեպտեմբերի 1-ից մինչև սեպտեմբերի 16-ը: Ազադի Սպորտ կոմպլեքսը ստեղծված է հատուկ այդպիսի միջազգային խաղերի համար:
  • Ասիական ֆուտբոլի (սոկեր, soccer) առաջնությունը 1976 թվականին անցկացվել է Թեհրանում:
  • Առաջին Արևմտյան Ասիայի խաղերն տեղի են ունեցել Իրանում՝ Թեհրանում՝ 1997 թվականի նոյեմբերի 19-ից 28-ը: Խաղերի անցկացումը այնքան շրջադարձային եղավ, որ դրանցից հետո ստեղծվեց Արևմտյան Ասիայի խաղերի Ֆեդերացիա (West Asian Games Federation) և դրանք սկսեցին անցկացվել ամեն երոկւ տարին մեկ:






Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Թեհրանի քաղաքապետրան
  2. http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.land
  3. http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en
  4. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 54։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  5. Հ, Ղ Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս», էջ 168-169։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Իրան Սա Իրանի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։



Ասիական երկրների մայրաքաղաքներ

Աբու Դաբի · Ամման · Անկարա · Աշխաբադ · Աստանա · Բաղդադ · Բանգկոկ · Բանդար Սերի Բեգավան · Բաքու · Բեյրութ · Բիշկեք · Դամասկոս · Դաքքա · Դիլի · Դոհա · Դուշանբե · Երևան · Էլ Քուվեյթ · Էր Ռիադ · Թբիլիսի · Թեհրան · Թհիմփհու · Իսլամաբադ · Կատմանդու · Կուալա Լումպուր · Հանոյ · Մալե · Մանամա · Մանիլա · Մասկատ · Մոսկվա · Նայպիդո · Նիկոսիա · Նյու Դելի · Շրի Ջայավարդենեպուրա Կոտտե · Պեկին · Պնոմպեն · Ջակարտա · Սանաա · Սեուլ · Սինգապուր · Վյենտյան · Տաշքենդ · Տոկիո · Ուլան Բատոր · Փխենյան · Քաբուլ