Մետրոպոլիտեն
Մետրոպոլիտեն (ֆրանսերեն՝ métropolitain ) կրճատ՝ մետրո - քաղաքային արտափողոցային երկաթուղի ուղևորների զանգվածային շտապ փոխադրումների համար։ Մետրոն աչքի է ընկնում մեծ թողունակությամբ, գնացքների շարժման կանոնավորությամբ և շահագործման արագությամբ։ Մետրոյի գծերն անցնում են ստորգետնյա թունելներով, ուղանցներով կամ փողոցի հատուկ առանձնացված մասերով։ Առավել տարածված են մետրոյի ստորգետնյա գծերը, դրանք չեն խախտում քաղաքի հատակագիծը, չեն սահմանափակում գետնընթաց տրանսպորտի և հետիոտների երթևեկությունը։ Մետրոյի անհրաժեշտությունը, հիմնականում, զգացվում է 1 մլն և ավելի բնակչություն ունեցող քաղաքներում։
Բովանդակություն |
[խմբագրել] Պատմություն
Առաջին մետրոպոլիտենը կառուցվել է Լոնդոնում, երկարությունը 3.6 կմ։ Թողարկվել է 1863 թվականի հունվարի 10-ին։ Առաջին օրը նոր տրանսպորտից օգտվել է 30000 մարդ։ Սկզբնական շրջանում գործում էր շոգու ուժով, ուղևորները թունելում մրից սևանում և խեղդվում էին։[1] 1890 թվականին շոգեքարշը փոխարինվեց էլեկտրաքարշով։ Մեծ Բրիտանիայում Լոնդոնյան մետրոից հետո երկրորդն էր Գլազգոինը 1896 թվականին։
Երկրորդ մետրոպոլիտենը բացվել է Նյու Յորքում 1868 թվականին։ Նա վերգետնյա էր մինչև 1904 թվականը։ Վերգետնյա էր նաև Չիկագոյի 1892 թվականին բացված մետրոպոլիտենը, որ աշխատում էր շոգիով։
Մայրցամաքային Եվրոպայում առաջին մետրոն Բուդապեշտում էր (1896): Հետագայում կառուցվեցին՝
- Վիենայում 1898 թվականին,
- Փարիզում 1900 թվականին,
- Բեռլինում 1902 թվականին,
- Համբուրգում 1902 թվականին,
Խորհրդային Միությունում մերոպոլիտենները գործարկվել են հետևյալ հերթականությամբ՝
- Մոսկվայում 1935 թվականին,
- Սանկտ Պետերբուրգում 1955 թվականին,
- Կիևում 1960 թվականին,
- Թբիլիսիում 1966 թվականին,
- Բաքվում 1967 թվականին,
- Խարկովում 1975 թվականին,
- Տաշքենդում 1977 թվականին,
- Երևանում 1981 թվականին,
- Մինսկում 1984 թվականին,
- Նիժնի Նովգորոդում 1985 թվականին,
- Նովոսիբիրսկում 1986 թվականին,
- Սամարայում 1987 թվականին,
[խմբագրել] Անվանում
Լոնդոնյան մետրոպոլիտենի շինարարությունը իրականացրել է «Metropolitan Railways» (թարգմանաբար՝ Մայրաքաղաքային երկաթգիծ) ընկերությունը։ Այս անվանումից էլ առաջացել է «մետրոպոլիտեն» անվանումը, որը օգտագործվում է շատ լեզուներում։[1] Առաջինը Փարիզում 1890 թվականին բացված առաջին մետրոպոլիտենի անվանումն էր՝ Compagnie du chemin de fer Métropolitain de Paris, թեև Մեծ Բրիտանիայում օգտագործվում է underground (ընդհատակյա), ԱՄն-ում subway (բառացի «ճանապարհի տակ») եզրերը։ Լոնդոնցիները մետրոն անվանում են tube (բառացի «խողովակ»)։
