Վիետնամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետություն
Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
Վիետնամի դրոշ Վիետնամի զինանշանը
Ազգային հիմն՝
Tiến Quân Ca
Վիետնամի դիրքը
Մայրաքաղաք Հանոյ
700) 40°16′N, 44°34′E
Ամենամեծ քաղաք Հանոյ , Հոշիմին
Պետական լեզու(ներ) Վիետնամերեն
Կառավարում Խորհրդարանական Հանրապետություն
 -  Նախագահ Նգույեն Մինյ Չիետ
 -  Վարչապետ Նգույեն Տան Զունգ
Անկախություն Սկսած 
 -  Հաստատված Սեպտեմբեր 2 1954 (Ֆրանսիայից) 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 331 700 կմ² (65րդ)
 -  Ջրային (%) 1.3
Բնակչություն
 -  2009 նախահաշիվը 85,789 573 (13րդ)
 -  2009 մարդահամարը 3,249,594 
 -  Խտություն 259 /կմ² 
 /մղոն²
Դրամական միավոր Դոնգ (VND)
Ժամային գոտի UTC (UTC+6)
 -  Ամռանը (DST) DST (UTC+7)
Ինտերնետ .vn
Հեռախոսային կոդ +84

Վիետնամ (vetn. Việt Nam, 越南), պաշտոնական անվանում - Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետություն, պետություն Հարավա-արևելյան Ասիայում, Հնդկաչին թերակղզու վրա։ Արևմուտքում այն սահմանակից է Լաոսին և Կամբոջային, հյուսիսում՝ Չինաստանին, իսկ արևելքից և հարավից՝ Չինական ծովին: Արևելքում ողողվում է Հարավչինական ծովի ջրերով: Երկիրը բաղկացած է Բակբո (Հյուսիս), Չունգբո (Կենտրոն) և Նամբո (Հարավ) մասերից: Նրա տարածքի մեջ են մտնում նաև մի շարք կղզիներ:

Մակերևույթը, օգտակար հանածոները[խմբագրել]

Երկրի մակերևույթի շուրջ 3/4-ը զբաղեցնում են լեռները (գերակշռում են 500–1500 մ բարձրությունները): Ամենաբարձր լեռնաշղթան Հոանգլիեշոնն է՝ Ֆանշիպան գագաթով (3143 մ, Վիետնամի ամենաբարձր կետը): Ծովեզերքին դաշտավայրեր են: Ընդերքում կան քարածխի, երկաթի, բոքսիտների, կապարի, ցինկի, վոլֆրամի, անագի, մոլիբդենի, ոսկու պաշարներ:

Կլիման, բուսական և կենդանական աշխարհը[խմբագրել]

Կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է: Հաճախակի են թայֆուններն ու ջրհեղեղները: Գետային ցանցը խիտ է: Բոլոր գետերը պատկանում են Հարավչինական ավազանին և օգտագործվում են ոռոգման ու բեռնափոխադրումների համար: Գլխավոր գետերն են Հոնգհան (Կարմիր)՝ Դա (Սև) վտակով, և Մեկոնգը: Երկրի տարածքի մոտ 1/3-ը ծածկված է արևադարձային և մերձարևադարձային անտառներով, սարահարթերն ու սարավանդները՝ սավաննաներով: Ամենատարածված բուսատեսակը հնդկեղեգն է, հարթավայրերում` ճահճային բուսականությունը:

Խոնավ անտառներում կան կապիկներ (գիբոններ, մակակներ), վագրեր, տիբեթական և մալայական արջեր, ծառային մշկակատուներ, սկյուռներ, սավառնասկյուռներ, վիշապօձեր, խոշոր վարաններ, սպիտակ ու կանաչ թութակներ, սավաննաներում՝ հնդկական փիղ, ռնգեղջյուր, այծքաղ, եղջերու, վայրի ցուլ, գետակինճ, թռչուններից` սիրամարգ, արծիվ և այլն: Վիետնամի կենդանական աշխարհը երկրագնդում ամենահարուստներից է:

Երկրի պատմությունը[խմբագրել]

Վիետնամական ժողովրդի կազմավորման ընթացքն ավարտվել է 10-րդ դարի սկզբին: 11-14-րդ դարերում ձևավորվել է Դայվիետ ավատատիրական կենտրոնացված պետությունը: Վերջինս 17-րդ դարում բաժանվել է 2 տոհմական տիրույթների, որոնց միջև սկսվել է երկպառակտչական պատերազմ: 1802 թվականին Նգուենների դինաստիան իր ձեռքն է վերցրել երկրի իշխանությունը և կառավարել մինչև 1945 թվականը: Վիետնամ անունը երկրին տրվել է 1804 թվականին: 19-րդ դարի 1-ին կեսին Վիետնամը բացարձակ միապետություն էր:

1858–1884 թվականներին երկիրը գաղութացրել են ֆրանսիացիները: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ երկիրը նվաճել են ճապոնացիները: 1941 թվականին ստեղծվեց ազգային-ազատագրական միասնական ճակատ՝ Վիետմին՝ պայքարելու ֆրանսիական գաղութարարների և ճապոնական զավթիչների դեմ: 1945 թվականի օգոստոսյան հեղափոխությունը վերջ դրեց գաղութային վարչակարգին: Նույն թվականի սեպտեմբերի 2-ին հռչակվեց Վիետնամի Դեմոկրատական Հանրապետությունը: Սակայն ֆրանսիացիները դիմեցին բացահայտ ոտնձգության, և սկսվեց վիետնամական ժողովրդի դիմադրության պատերազմը, որը տևեց մինչև 1954 թվականը:

1956 թվականին ֆրանսիական զորքերը դուրս եկան երկրից: Այդ ընթացքում Վիետնամը դարձավ մեծ տերությունների՝ մասնավորապես ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի շահերի բախման թատերաբեմ: Հյուսիսային Վիետնամում հաստատվեցին սոցիալիստական կարգեր, իսկ Հարավայինում հռչակվեց Վիետնամի Հանրապետությունը: Վիետնամի համար ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի պայքարը 1965 թվականին վերածվեց բացահայտ պատերազմի: Հակամարտությունը շարունակվեց մինչև Հարավային Վիետնամի վարչակարգի անկումը, որից հետո, 1976 թվականի ապրիլին, տեղի ունեցան Վիետնամի Ազգային ժողովի ընդհանուր ընտրություններ: Արդյունքում երկիրը միավորվեց մեկ պետության՝ Վիետնամի Հանրապետության մեջ:

Բնակչությունը[խմբագրել]

Վիետնամի բնակչության շուրջ 90%-ը վիետնամցիներ են, որոնք խոսում են վիետնամերեն և հիմնականում դավանում բուդդայականություն: Բնակվում են նաև ավելի քան 60 ազգություններ ու էթնիկ խմբեր՝ մոոնգներ, թաիներ, տհայներ, նունգեր, քմերներ, չինացիներ և այլք:

Այլ տեղեկություններ[խմբագրել]

Հայոյի փողոցները

Խոշոր քաղաքներն են Հանոյը, Հայֆոնը, Հոշիմինը, Դանանգը, Հյուեն: Արդյունաբերության առաջատար ճյուղը ածխարդյունաբերությունն է: Կան նաև մեքենաշինական, մետաղամշակման, նավաշինական և նավանորոգման, քիմիական, տեքստիլ, փայտամշակման ձեռնարկություններ: Գյուղատնտեսության գլխավոր ճյուղը երկրագործությունն է: Ցանքատարածությունների գերակշռող հատվածում մշակում են բրինձ. տարվա ընթացքում հավաքում են 2–3 բերք: Մշակում են նաև եգիպտացորեն, բատատ, հացարմատ, բամբակենի, արքայախնձոր, ադամաթուզ, ցիտրուսներ, մանգո, ջուտ, սոյա, շաքարեղեգ, ծխախոտ, գետնանուշ, թեյ, սրճենի և այլն:

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Вьетнам. Справочник. М.: Наука, 1993.