Իրաք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
جمهورية العراق
Իրաքի Հանրապետություն
Իրաքի դրոշ
Դրոշ
Իրաքի զինանշանը
Զինանշան
Նշանաբան՝
الله أكبر
Ամենակարող Ալլահ
Ազգային օրհներգ՝
Մաուտինի (նոր)
Արտհ Ալֆորատեյն (հին)
Իրաքի դիրքը
Իրաքի տեղագրական քարտեզ
Իրաքի դիրքը
Իրաք
Մայրաքաղաք Բաղդադ
33°20′N, 44°26′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ արաբերեն, քրդերեն, արամեերեն
Կառավարում Խորհրդանական հանրապետություն
 -  Նախագահ Ֆուադ Մասում
 -  Վարչապետ Նուրի Ալ-Մալիքի
Անկախություն
 -  Անկախություն Օսմանյան Կայսրությունից հոկտեմբերի 1 1919 
 -  Անկախություն Միավորված Թագավորությունից հոկտեմբերի 3 1932 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 438,317 կմ²  (58րդ)
 -  Ջրային (%) 1.1
Բնակչություն
 -  2013 նախահաշիվը 36,004,532  (39-րդ)
 -   մարդահամարը 59,312,914 
 -  Խտություն 66 /կմ² (125րդ)
171 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2013 գնահատում
 -  Ընդհանուր $500.0 բիլիոն (35րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $14.367 (77րդ)
Դրամական միավոր Իրաքի դինար (IQD)
Ժամային գոտի AST (UTC+3)
 -  Ամռանը (DST) ADT (UTC+4)
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .iq
Հեռախոսային կոդ +964
     Շիա արաբներ      Սուննի արաբներ      Քրդեր      Ասորիներ      Եզդիներ      Թուրքմեններ

Իրաքը[1], պաշտոնապես Իրաքի Հանրապետությունը, երկիր է Միջին Արևելքում։ Սահմանակից է Քուվեյթին՝ հարավ-արևելքում, Սաուդյան Արաբիային՝ հարավում, Հորդանանին՝ արևմուտքում, Սիրիային՝ արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում, Թուրքիային՝ հյուսիսում և Իրանին՝ արևելքում։ Իրաքի հարավ-արևելյան հատվածի մի մասը ողողվում է Պարսից ծոցի ջրերով։ Երկրի տարածքով են հոսում Տիգրիս և Եփրատ գետերը։ Իրաքը ունի ընդամենը 50 կմ ծովափ, սակայն այստեղից է առաջացել նրա «իրաք» (արաբերեն նշանակում է ափ կամ ծովափ) անվանումը։ Մայրաքաղաք Բաղդադը գտնվում է երկրի արևելակենտրոնական հատվածում։

Անվանում[խմբագրել]

Ժամանակակից Իրաքի տարածքը, որը հիմնականում համընկնում է Միջագետքին, համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրաններից է։ 1630ական թվականներից մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջը մտել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ․ պատերազմի վերջում Իրաքն օկուպացրել են անգլիական զորքերը։

1920 թվականին, կործանված Օսմանյան կայսրության երեք վիլայեթներից (Բասրայի, Բաղդադի և Մուսուլի) ստեղծվել է Իրաք (արաբերեն բառացի՝ «ափ, գետափ») պետությունը[2]։

Օգտակար Հանածոներ[խմբագրել]

Իրաքի ընդերքը հարուստ է օգտակար հանածոներով, որոնցից գլխավորը նավթն է։ Հետազոտված պաշարներով (ավելի քան 5 մլրդ տ) Իրաքը աշխարհի՝ նավթով հարուստ 5 երկրների թվում է։ Կան նաև գազի, ծծմբի, երկաթաքարի, ֆոսֆատների, քարաղի, մարմարի, պղնձի պաշարներ։

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման երկրի հյուսիսում և կենտրոնական մասում մերձարևադարձային է, հարավում՝ արևադարձային։ Ամենաշոգը օգոստոսն է, երբ օդի ջերմաստիճանը հասնում է մինչև +52օC։ Հաճախակի են ավազահողմերը (խուջաջներ). այդ ժամանակ այնքան է մթնում, որ ավտոմեքենաները երթևեկում են վառվող լուսարձակներով։ Ձմռանը (դեկտեմբեր-փետրվար) առատ անձրևներ են գալիս, լեռներում՝ նաև ձյուն։

Բուսական և կենդանական Աշխարհներ[խմբագրել]

Բուսական աշխարհն աղքատ է, բայց Միջագետքի ցածրավայրը փյունիկյան արմավենիների իսկական անտառ է։ Դարեր շարունակ փյունիկյան արմավենին այստեղի բնակիչներին տվել է սնունդ, ջերմություն, շինանյութ։ Արմավենուց ստացել են դեղ, շաքար, հյութեր, կորիզներից՝ սուրճի փոխարինիչ։ Իրաքն արմավի արտադրությամբ ու արտահանությամբ առաջինն է աշխարհում։ Բազմազան է Իրաքի կենդանական աշխարհը. բնորոշ են եղջերուն, վայրի խոզը, շնագայլը, բծավոր բորենին, գայլը, ընձառյուծը։ Հարուստ է թռչնաշխարհը. տարածված են ցիներ, քարարծիվներ, անգղեր, հավալուսներ, կարապներ, ֆլամինգոներ։

Իրաքի Դրոշը (1921-1959)

Բնակչություն[խմբագրել]

Իրաքը բազմազգ պետություն է. մեծ մասը արաբներ են, բնակվում են նաև քրդեր, թուրքմեններ, ասորիներ, հայեր և այլք։ Բաղդադից բացի, որը բարձրահարկ եվրոպական շինություններով ու լայն պողոտաներով ժամանակակից խոշոր քաղաք է, Իրաքի կարևոր արդյունաբերական, տրանսպորտային ու մշակութային կենտրոններ են Մոսուլը, Բասրան, Կիրկուկը, Ամարան, Ռամդին։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Երկրի տնտեսության հիմքը նավթարդյունաբերությունն է։ Արտադրում են նաև էլեկտրատեխնիկական սարքեր, ցեմենտ, տեքստիլ արտադրանք, ապակի, դեղորայք, կոշիկ, գյուղատնտեսական տեխնիկա, պողպատ։

Իրաքի Դրոշը (2004-2008)

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել]

Զարգանում է նաև գյուղատնտեսությունը, որով զբաղված է երկրի բնակչության կեսից ավելին։ Մշակում են ցորեն, բրինձ, բամբակենի, ծխախոտ, բանջարեղեն, մրգեղեն։ Բուծում են ուղտեր, ձիեր, ոչխարներ, այծեր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 51։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]