Իրաք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
جمهورية العراق
Իրաքի Դաշնակցային Հանրապետություն
Իրաքի դրոշ
Դրոշ
Իրաքի զինանշանը
Զինանշան
Նշանաբան՝
الله أكبر
Աստված մեծ է
Ազգային օրհներգ՝
Մաուտինի (նոր)
Արտհ Ալֆորատեյն (հին)
Իրաքի դիրքը
Իրաքի տեղագրական քարտեզ
Իրաքի դիրքը
Իրաք
Մայրաքաղաք Բաղդադ
33°20′N, 44°26′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ արաբերեն, քրդերեն, արամեերեն
Կառավարում Խորհրդանական հանրապետություն
 -  Նախագահ Ֆուադ Մասում
 -  Վարչապետ Նուրի Ալ-Մալիքի
Անկախություն
 -  Անկախություն Օսմանյան Կայսրությունից հոկտեմբերի 1 1919 
 -  Անկախություն Միավորված Թագավորությունից հոկտեմբերի 3 1932 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 438,317 կմ² (58րդ)
 -  Ջրային (%) 1.1
Բնակչություն
 -  2013 նախահաշիվը 36,004,532 (39-րդ)
 -   մարդահամարը 59,312,914 
 -  Խտություն 66 /կմ² (125րդ)
171 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2006 գնահատում
 -  Ընդհանուր $89.8 բիլիոն (61րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $2,900 (130րդ)
Դրամական միավոր Իրաքի դինար (IQD)
Ժամային գոտի AST (UTC+3)
 -  Ամռանը (DST) ADT (UTC+4)
Ինտերնետ .iq
Հեռախոսային կոդ +964
     Շիա արաբներ      Սուննի արաբներ      Քրդեր      Ասորիներ      Եզդիներ      Թուրքմեններ

Իրաքը[1], պաշտոնապես Իրաքի Դաշնակցային Հանրապետությունը, երկիր է Միջին Արևելքում։ Սահմանակից է Քուվեյթին՝ հարավ-արևելքում, Սաուդյան Արաբիային՝ հարավում, Հորդանանին՝ արևմուտքում, Սիրիային՝ արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում, Թուրքիային՝ հյուսիսում և Իրանին՝ արևելքում։ Իրաքի հարավ-արևելյան հատվածի մի մասը ողողվում է Պարսից ծոցի ջրերով: Երկրի տարածքով են հոսում Տիգրիս և Եփրատ գետերը: Իրաքը ունի ընդամենը 50կմ ծովափ, սակայն այստեղից է առաջացել նրա «իրաք» (արաբերեն նշանակում է ափ կամ ծովափ) անվանումը: Մայրաքաղաք Բաղդադը գտնվում է երկրի արևելա-կենտրոնական հատվածում։

Անվանում[խմբագրել]

Ժամանակակից Իրաքի տարածք, որը հիմնականում համընկնում է Միջագետքին, համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրաններից է։ 1630֊ական թվականներից մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջև մտել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ․ պատերազմի վերջում Իրաքն օկուպացրել են անգլիական զորքերը։

1920 թվականին, կործանված Օսմանյան կայսրության երեք վիլայեթներից (Բասրայի, Բաղդադի և Մուսուլի) ստեղծվել է Իրաք (արաբերեն բառացի՝ «ափ, գետափ») պետությունը[2]։

Օգտակար Հանածոներ[խմբագրել]

Իրաքի ընդերքը հարուստ է օգտակար հանածոներով, որոնցից գլխավորը նավթն է: Հետազոտված պաշարներով (ավելի քան 5 մլրդ տ) Իրաքը աշխարհի՝ նավթով հարուստ 5 երկրների թվում է: Կան նաև գազի, ծծմբի, երկաթաքարի, ֆոսֆատների, քարաղի, մարմարի, պղնձի պաշարներ:

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման երկրի հյուսիսում և կենտրոնական մասում մերձարևադարձային է, հարավում՝ արևադարձային: Ամենաշոգը օգոստոսն է, երբ օդի ջերմաստիճանը հասնում է մինչև +52օC: Հաճախակի են ավազահողմերը (խուջաջներ). այդ ժամանակ այնքան է մթնում, որ ավտոմեքենաները երթևեկում են վառվող լուսարձակներով: Ձմռանը (դեկտեմբեր-փետրվար) առատ անձրևներ են գալիս, լեռներում՝ նաև ձյուն:

Բուսական և կենդանական Աշխարհներ[խմբագրել]

Բուսական աշխարհն աղքատ է, բայց Միջագետքի ցածրավայրը փյունիկյան արմավենիների իսկական անտառ է: Դարեր շարունակ փյունիկյան արմավենին այստեղի բնակիչներին տվել է սնունդ, ջերմություն, շինանյութ: Արմավենուց ստացել են դեղ, շաքար, հյութեր, կորիզներից՝ սուրճի փոխարինիչ: Իրաքն արմավի արտադրությամբ ու արտահանությամբ առաջինն է աշխարհում: Բազմազան է Իրաքի կենդանական աշխարհը. բնորոշ են եղջերուն, վայրի խոզը, շնագայլը, բծավոր բորենին, գայլը, ընձառյուծը: Հարուստ է թռչնաշխարհը. տարածված են ցիներ, քարարծիվներ, անգղեր, հավալուսներ, կարապներ, ֆլամինգոներ:

Իրաքի Դրոշը (1921-1959)

Բնակչություն[խմբագրել]

Իրաքը բազմազգ պետություն է. մեծ մասը արաբներ են, բնակվում են նաև քրդեր, թուրքմեններ, ասորիներ, հայեր և այլք: Բաղդադից բացի, որը բարձրահարկ եվրոպական շինություններով ու լայն պողոտաներով ժամանակակից խոշոր քաղաք է, Իրաքի կարևոր արդյունաբերական, տրանսպորտային ու մշակութային կենտրոններ են Մոսուլը, Բասրան, Կիրկուկը, Ամարան, Ռամդին:

Տնտեսություն[խմբագրել]

Երկրի տնտեսության հիմքը նավթարդյունաբերությունն է: Արտադրում են նաև էլեկտրատեխնիկական սարքեր, ցեմենտ, տեքստիլ արտադրանք, ապակի, դեղորայք, կոշիկ, գյուղատնտեսական տեխնիկա, պողպատ:

Իրաքի Դրոշը (2004-2008)

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել]

Զարգանում է նաև գյուղատնտեսությունը, որով զբաղված է երկրի բնակչության կեսից ավելին: Մշակում են ցորեն, բրինձ, բամբակենի, ծխախոտ, բանջարեղեն, մրգեղեն: Բուծում են ուղտեր, ձիեր, ոչխարներ, այծեր:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 51։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]