Վենեսուելա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վենեսուելայի Բոլիվարական Հանրապետություն
República Bolivariana de Venezuela
Վենեսուելայի դրոշ
Դրոշ
Վենեսուելայի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Gloria al Bravo Pueblo
«Փառք քաջ ժողովրդին»

Վենեսուելայի դիրքը
Մայրաքաղաք Կարակաս
10°30′N, 66°58′W
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ իսպաներեն
Կառավարում Դաշնակցային հանրապետություն
 -  Նախագահ Նիկոլաս Մադուրո
Անկախություն
 -  Իսպանիայից հուլիսի 5 1811 
 -  Մեծ Կոլումբիայից հունվարի 13 1830 
 -  Ճանաչում մարտի 30 1845 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 916,445 կմ²  (33-րդ)
 -  Ջրային (%) 0.32
Բնակչություն
 -  հուլիս 2007 նախահաշիվը 27,730,469  (42-րդ)
 -  2001 մարդահամարը 23,054,210 
 -  Խտություն 30.2 /կմ² (173-րդ)
77 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2006 գնահատում
 -  Ընդհանուր $176.4 միլիարդ (47-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $8,900 (71-րդ)
Ջինի (2000) 44.1 (միջին
ՄԶՀ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.784 (միջին) (72-րդ)
Դրամական միավոր Վենեսուելայի բոլիվար (VEB)
Ժամային գոտի AST (UTC-4:30)
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .ve
Հեռախոսային կոդ +58

Վենեսուելա՝ (իսպաներեն՝ Venezuela, ՄՀԱ՝ [/vɛn.ɛ.'zueɪ.lə/]) պետություն Հարավային Ամերիկայի հյուսիսում։ 1999-ից կոչվում է Վենեսուելայի Բոլիվարական Հանրապետություն։

Երկիրը պարունակում է ցամաքային շրջան ու բազմաթիվ կղզիներ Կարիբյան ծովում։ Սահամանակից է Գայանային՝ արևելքում, Բրազիլիային՝ հարավում և Կոլումբիային՝ արևմուտքում։ Կան զանազան փոքր կղզիներ հյուսիսում։ Վենեսուելան գտնվում է հասարակածի շրջակայքում, Հյուսիսային կիսագնդում։

Վենեսուելան Իսպանիայի նախկին գաղութներից մեկն է։ Ունի հողային վեճեր Գայանայի հետ, և նախապես ուներ վեճեր Կոլումբիայի հետ՝ Վենեսուելայի ծոցի նկատմամբ։ Այժմ Վենեսուելան ճանաչված է իր քարյուղի և իր բնական բազմազանության և գեղեցկության շնորհիվ։

Բնակչության քաղաքակենտրոնության առումով Վենեսուելան գրավում է առաջին տեղերից մեկը Լատինական Ամերիկայում։ Վենեսուելացիների մեծամասնությունը բնակվում է քաղաքներում, երկրի հյուսիսում։ Կարակասը երկրի ամենախոշոր քաղաքն է։ Այլ կարևոր քաղաքներն են՝ Վալենսիա, Մարակաիբո, Սյուդադ Գայանա և այլն։

Պատմությունը[խմբագրել]

20-րդ դար[խմբագրել]

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝Մարակայիբո գետի շրջականյում հայտնաբերվեցին նավթահորեր, որոնք դարձան կարևոր Վենեսութլայի համար: Այն դարձավ առիթը, որ Վենեսուելայի տնտեսությունը դուրս եկավ գյուղատնտեսության ծանր ազդեցությունից: Այն հիմք դրեց տնտեսական մեծ բում-ի (պայթյունի), որը ձգվեց մինչև 1980-ականները: 1935 թվականին Վենեսութլայի տնտեսական կապիտալը ամենամեծ առաջընթացն էր ունեցել ամբեղջ Լատինական Ամերիկայում: Գոմեսը՝ հենց այստեղից էլ առավելություն ու շահույթներ էր ստանում, ինչը պարարտ հող էր դարձել կոռուպցիայի համար: Չնայած կոռուպցիային, նոր ռեսուրսի եկամտաբերությունը օգնեց, որ Վենեսուելան և իր հեղինակությունը զարգանա: Խուան Վինսենտե Գոմեսը Վենեսուելայի ամենաազդեցիկ և ուժեղ մարդն էր, մինչև իր մահը՝ 1935 թվականը, երբ իր կառավարչի պաշտոնը հանձնեց ուրիշներին: Դիկտատուրայի ազդեցությունը շարունակվում էր նաև Էլեազար Լոպեզ Կոնտրերասի ժամանակ, սակայն 1941 թվականին՝ Իսաեաս Մեդինա Անգարիտայի կառավարումով հանգստացավ դիկտատուրան: Դա ի շնորհիվ ռեֆորմացիա պարունակող նամակի, որը ներառում էր բոլոր քաղաքական կուսակցությունների օրինականացման հարցը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, Հարավային Եվրոպայից էմիգրացան՝ հիմնականում՝ Իսպանիա, Իտալիա, Պորտուգալիա և Ֆրանսիա , բացի դրանից Լատինամերիկյան աղքատ երկրներից եկածները պառակտեցին վեսնեսուելյան քաղաքակրթությունը: 1945 թվականի քաղաքացիական զինվորական Մեդինա Անգերտան եկավ կառավարման և երեք տարի շարունակվեցին ժողովրդավարական գործողությունները, և սկզբնապես Ռոմուլո Բետանկուրտի մոտ, որոնք ձգվեցին մինչև Ռոմուլո Գալլեգոսի՝ 1947 նախագահի աթոռին արժանանալու ընտրություններով, որոնք համարվում են Վենեսուելայի պատմության ամենաարդար ընտրությունները: Գալլեգոսը կառավարեց մինչև իր անկումը ջունտաների կողմից՝ Մարկոս Պերես Ժիմենս և Պաշտպանության նախարար Կառլոս Դելգադո Չալաբուդի կողմից՝ 1948 թվական: Պերես Ժիմեսը ջունտայում ամենահզոր մարդկանցից էր, ում կասկածում էին Չալաբուդի սպանության գործում, վերջինիս մահացել էր անհաջող առևանգումից հետո՝ 1950 թվականին: Երբ 1952 թվականին ջունտան անսպասելիորեն կորցրեց իր դիրքերը, գահն անցավ Պերես Ժիմեսին, ով կառավարեց մինչև 1958 թվականիը:

Տես նաև[խմբագրել]