Կոնկիստա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Կոնկիստա Կոլումբոսի կողմից Ամերիկայի հայտնագործումից և Կարիբյան ծովի կղզիներում ամրապնդվելուց հետո իսպանացիներն սկսեցին քայլ առ քայլ նվաճել Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկան: Այդ գործընթացը ստացել է կոնկիստա(իսպաներեն`նվաճում, այստեղից էլ` ՙկոնկիստադոր - նվաճող) անվանումը: 1519 թվական կոնկիստադոր Ֆ. Կորտեսը, որն ուներ 550 զինվոր, 16 ձի և 14 հրանոթ, ափ իջավ Մեքսիկայի ծովեզերքին: Ացտեկներն առաջին անգամ էին տեսնում ոտքից գլուխ զրահավորված հեծյալ զինվորների: Նրանց թվում էր, որ հեծյալը և ձին մեկ ամբողջություն են կազմում, այսինքն` նրանք սովորական մահկանացուներ չեն, այլ աստվածներ են: Անսովոր էին նաև իսպանացիների առագաստանավերը: Ացտեկների վրա սարսափ էր ազդում հրազենը, իսկ երկաթին ինչպես նրանք, այնպես էլ Ամերիկայի մյուս ժողովուրդները ծանոթ չէին: Բացի այդ, ացտեկների առասպելաբանության մեջ շրջում էր հետևյալ պատմությունը. գլխավոր աստվածներից մեկը` Կեցալկոատլը (բառացի`Փետրավոր օձ), իբր ասել էր, թե ինքը կվերադառնա և հետ կվերցնի իր իսկ ստեղծած թագավորությունը:

Տենոչտիտլան

Ացտեկների կարծիքով` Կորտեսը հենց այդ աստվածն էր: Ացտեկների տիրակալ Մոնթեսուման փորձեց թանկարժեք նվերներով սիրաշահել Կորտեսին` նրան ուղարկելով մեծ քանակությամբ ոսկի և արծաթ: Նա հուսով էր, որ Կորտեսը, վերցնելով նվերները, կհեռանար: Սակայն վերջինս իր զորքով մնաց մայրաքաղաքում: Վեց ամիս անց իսպանացիներն սկսեցին զբաղվել քաղաքի թալանով և նույնիսկ սրբապղծել տաճարները: Բնակչությունն ապստամբեց և մեղադրեց Մոնթեսումային, որը դեռևս շարունակում էր հավատալ Կորտեսին: Հուզումների ժամանակ գազազած ամբոխը սպանեց արքային: Իսպանացիները վտարվեցին քաղաքից: Սակայն որոշ ժամանակ անց Կորտեսը, դաշնակցելով ացտեկներին թշնամի ցեղերի հետ, վերադարձավ Տենոչտիտլան և 225 օր տևած պաշարումից հետո 1521 թվականին գրավեց այն:

Էռնան Կորտես

Մի քանի տարի անց սկսվեց Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի նվաճումը: 1527–1533 թվականններին մեկ ուրիշ կոնկիստադոր` Ֆ. Պիսսարոն, փոքր ջոկատով խաբեությամբ մտավ ինկերի մայրաքաղաք Կուսկո և ձերբակալեց նրանց վերջին կայսրին: Իսպանացիների ձեռքն ընկան արքայական պալատի և տաճարների գանձերը: Նույն ժամանակներում իսպանացի կոնկիստադորները գրավեցին Մեքսիկայի հարավը` մայաների երկիրը, նաև ներկայիս Կոլումբիան և Չիլին: Նվաճումներից տարիներ անց Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում իսպանացիներն ստեղծեցին մի շարք փոխարքայություններ, որոնցից ամենախոշորները երկուսն էին` Նոր Իսպանիա (Մեքսիկա) և Պերու: Հետագայում Պերուից անջատվեց Նոր Գրանադան (ժամանակակից Պանամա, Կոլումբիա և Էկվադոր) և Լա Պլատան (Արգենտինա, Ուրուգվայ, Բոլիվիա և Պարագվայ):

Տենոչտիտլանի մոդելը

Փոխարքաները կառավարում էին գաղութները Իսպանիայի թագավորի անունից և անսահմանափակ իշխանություն ունեին: Փոխարքան անմիջականորեն ենթարկվում էր Մադրիդում արքայի կողմից ստեղծված Հնդկաստանների հարցերով Գերագույն խորհրդին: Հնդկացիները, վտարվելով բարեբեր հողերից, աստիճանաբար վերահաստատվեցին լեռնային շրջաններում և ապրում էին մեկուսացված: Նրանց կապը գաղութային վարչակազմի հետ սահմանափակվում էր հարկերի գանձմամբ և պարտադիր պարհակների կատարմամբ: Իսպանացիներն ի վիճակի չէին վերացնելու դարերով պահպանվող նրանց ավանդական կենցաղը և սոցիալական կյանքի կազմակերպման ձևերը: Հնդկացիների կառավարումը հեշտացնելու նպատակով իսպանացիները թույլ տվեցին նրանց առաջնորդներին` կասիկներին, պահպանել իրենց դերը: Վերջիններս նույնիսկ իրավունք ստացան ձիով երթևեկելու և սառը զենք կրելու, ինչն արգելված էր շարքային հնդկացիներին: