Բոլիվիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Estado Plurinacional de Bolivia (es), Buliwya Mamallaqta (qu), Wuliwya Suyu (ay), Tetã Volívia (gn)
Բոլիվիա Հանրապետություն
Բոլիվիա դրոշ
Դրոշ
Բոլիվիա զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Bolivianos, el hado propicio
Բոլիվիա դիրքը
Մայրաքաղաք Սուկրե
19°2′S, 65°15′W
Պետական լեզուներ Իսպաներեն, քեչուա, այմարա, գուարանի[1]
Կառավարում Հանրապետություն
 -  Նախագահ Էվո Մորալես
Հանրապետություն
 -  Հայտարարված Հուլիսի 21 1847 
 -  Ջրային (%) 1.29
Բնակչություն
 -  2010 նախահաշիվը + 10,907,778[2] (84)
 -  2001 մարդահամարը 8,280,184 
ՀՆԱ (ԳՀ) 2009 գնահատում
 -  Ընդհանուր $45 563 000 000[3] 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $4,455[3] 
ՀՆԱ (անվանական) 2009 գնահատում
 -  Ընդհանուր $17 627 000 000 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $1,723 [3] 
Ջինի (2002) 60.1 (high
ՄԶՀ (2007) + 0.729 (medium) (113)
Դրամական միավոր Boliviano (BOB)
Ժամային գոտի (UTC-4)
Ինտերնետ .bo
Հեռախոսային կոդ ++591
Ույունի չորացած աղի լիճը

Բոլիվիան պետություն է Հարավային Ամերիկայի կենտրոնական մասում։ Մակերևույթը լեռնային է։ Տարածքը զբաղեցնում են Կենտրոնական Անդերի լեռնաճյուղերը (Արևմտյան Կորդիլիերա, Ռիալ Կորդիլիերա, Կենտրոնական Կորդիլիերա) և դրանց միջև գտնվող Պունա սարահարթը։ Հարթավայրերը գտնվում են հյուսիս-արևելքում և աստիճանաբար իջնում են դեպի Ամազոնի դաշտավայր։

Բնական պաշարներ[խմբագրել]

Կան անագի, նավթի, գազի, պղնձի, ցինկի, կապարի, արծաթի հանքավայրեր։

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման մերձհասարակածային և արևադարձային է, լեռներում՝ խիստ արտահայտված վերընթաց գոտիականությամբ։ Գետերը՝ Բենին, Մամորեն և Գուապորեն, արագահոս են, ջրառատ և միախառնվելով առաջացնում են Մադեյրա գետը (Ամազոնի վտակ)։ Խոշոր լճերն են Պոոպոն և Տիտիկակայի արևելյան մասը։

Բնակչություն[խմբագրել]

Բոլիվիայի տարածքում հնագույն ժամանակներից բնակվել են հնդկացիական ցեղեր։ Գրեթե 300 տարի երկիրը Իսպանիայի գաղութն էր՝ Վերին Պերու անունով։ Ամերիկայի իսպանական գաղութների անկախության պատերազմի ընթացքում Սիմոն Բոլիվարի զորքերն ազատագրեցին երկիրը (1825 թվականին) և, ի պատիվ նրա, անվանեցին Բոլիվիայի Հանրապետություն։ Բնակչության 60 %-ը հնդկացիներ են՝ կեչուաներ, այմարաներ և այլք։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Տնտեսության հիմքը հանքարդյունաբերությունն է, գլխավորապես՝ անագի, նավթի, ծարիրի, կապարի և ցինկի արդյունահանումը։ Կան սննդի և տեքստիլ արդյունաբերության ձեռնարկություններ։

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել]

Գյուղատնտեսական գլխավոր մշակաբույսերն են սուրճը, եգիպտացորենը, շաքարի ճակնդեղը, ծխախոտը, կակաոն և այլն։ Զբաղվում են նաև անասնապահությամբ։

Մշակույթ[խմբագրել]

Երկրում պահպանվել են հնդկացիների մշակույթի որոշ ավանդույթներ։ Ազգային մշակույթի ամենաբնորոշ երևույթը դիմակահանդեսներն են, որ փետըրվար-մարտ ամիսներին կազմակերպվում են խոշոր քաղաքներում։ Դիմակահանդեսների օրերին խաղացվում են ներկայացումներ (դիաբլադոս), որոնց հիմքում բարու և չարի պայքարն է։

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Բոլիվիայի վարչական բաժանում
Դեպարտամենտ Տարածք (կմ²) Բնակչություն* Կենտրոն
Բենի 213 564 362 521 Տրինիդադ (Բոլիվիա)
Չուկիսակա 51 524 1 352 000 Սուկրե
Կոչաբամբա 55 631 1 455 711 Կոչաբամբա
Լա Պաս 133 985 2 350 466 Լա Պաս
Օրուրո 53 588 391 870 Օրուրո
Պանդո 63 827 52 525 Կոբիխա
Պոտոսի 118 218 709 013 Պոտոսի
Տարիխա 37 623 391 226 Տարիխա
Սանտա Կրուս 370 621 2 029 471 Սանտա Կրուս դե լա Սյերա

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Constitución de Bolivia, Artículo 5-I: Son idiomas oficiales del Estado el castellano y todos los idiomas de las naciones y pueblos indígena originario campesinos, que son el aymara, araona, baure, bésiro, canichana, cavineño, cayubaba, chácobo, chimán, ese ejja, guaraní, guarasu'we, guarayu, itonama, leco, machajuyai-kallawaya, machineri, maropa, mojeño-trinitario, mojeño-ignaciano, moré, mosetén, movima, pacawara, puquina, quechua, siriona, tacana, tapieté, toromona, uru-chipaya, weenhayek, yawanawa, yuki, yuracaré y zamuco.
  2. «Bolivia»։ World Gazetteer։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-01-19-ին։ http://www.webcitation.org/6DnKb7gti։ Վերցված է 2010-01-07։ 
  3. 3,0 3,1 3,2 «Bolivia»։ International Monetary Fund։ http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=218&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=62&pr.y=8։ Վերցված է 2010-04-21։ 


Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • ՀայկականՀանրագիտարան