Չիլի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
República de Chile
Չիլիի Հանրապետություն
Չիլի դրոշ Չիլի զինանշանը
Նշանաբան՝
Por la Razón o la Fuerza
(Իսպաներենից՝ «Մտքով կամ ուժով»)
Ազգային հիմն՝
Himno Nacional de Chile
Չիլի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Սանտյագո
33°26′S, 70°40′W
Պետական լեզու(ներ) Իսպաներեն
Կառավարում Հանրապետություն
 -  Նախագահ Սեբաստիան Պինյերա
Անկախություն Իսպանիայից 
 -  Առաջին ազգային
կառավարական խունտա

Սեպտեմբերի 18, 1810 
 -  Հռչակված է Փետրվարի 12, 1818 
 -  Ճանաչված է Ապրիլ 25 1844 
 -  Ջրային (%) 1,07²
Բնակչություն
 -  Հունիս 2009 նախահաշիվը 16.928.873 (60-րդ)
 -  2002 մարդահամարը 15.116.435 
ՀՆԱ (ԳՀ) 2006 գնահատում
 -  Ընդհանուր US$ 209,852 միլլիոն (43rd)
 -  Մեկ շնչի հաշվով US$ 12.811 (56-րդ)
Ջինի (2006) 54 (բարձր
ՄԶՀ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0,859 (բարձր) (38th)
Դրամական միավոր Չիլիական պեսո (CLP)
Ժամային գոտի n/a (UTC-4)
 -  Ամռանը (DST) n/a (UTC-3)
Ինտերնետ .cl
Հեռախոսային կոդ +56

Չիլի (իսպաներեն՝ Chile) պաշտոնապես՝ Չիլիի Հանրապետությունը երկիր է Հարավային Ամերիկաում, որը զբաղեցնում է երկար, նեղ օվկիանոսամերձ ցամաքի ժապավեն, Խաղաղ Օվկիանոսի ափին։ Մայրաքաղաքն է Սանտյագոն։

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի վարչական բաժանում

Չիլին ունիտար պետություն է։ Անհրաժտշտության չափով պետական կառավարումը օրենքով ֆունկցիոնալ և աշխարհագրական առումով ապակենտրոնացված է ամեն վարչմիավորի համար։

Ժամանակակից բաժանում[խմբագրել]

Չիլիի տարածշրջանները

Վարչականորեն Չիլին բաժանված է հետևյալ միավորների՝

  1. 15 Տարածաշրջաններ (regiones), վարչական բաժանման 1-ին աստիճան
  2. 54 Նահանգներ (provincias), վարչական բաժանման 2-րդ աստիճան
  3. 346 Համայնքներ (comunas), վարչական բաժանման 3-րդ աստիճան

Տարածաշրջաններ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի տարածաշրջաններ

Տարածաշրջանային կառավարությունը գլխավորում է ինտենդանտը (intendente), ում նշանակում է երկրի նախագահը։ Ինտենդանտին թեկնածությունը հանձնարարում է Տարածաշրջանի նախարարությնա քարթուղարը (Secretaría Regional Ministerial կամ SEREMI)[1]։ Տարածաշրջանի վարչությունը կազմված է տարածաշրջանային կառավարությունից, որի մեջ մտնում են ինտենդանտը և Տարածաշրջանային Խորհուրդը (Consejo Regional

Նահանգներ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի նահանգներ

Ամեն նահանգի կառավարությունը և վարչությունը կազմված են նահանգային նահանգապետանաից (Gobernación Provincial), որորնք գլխավորում են երկրի նախագահի կողմից նշանակվող նահանգապետը (gobernador)։ Նա իրականացնում է իր լիազորությունները տարածաշրջանային ինտենդանտից եկող հրահանգներին համաձայն։ Նահանգապետի թեկնածությունը առաջարկում է Նահանգային Տնտեսական և Սոցիալական հարցերի Խորհուրդը (Consejo Económico y Social Provincial կամ CESPRO)։

Միակ բացառությունն է Սանտյագո նահանգը, որը իր գործունեության մեջ բացառում է նահանգային կառավարության ազդեցությունը։ Դրա փոխարեն, այդ հնարավորությունը ունի Սանտյագո մայրաքաղաքային տարածաշրջանի (Región Metropolitana de Santiago) ինտենդանտը, ով իրականացնում է նահանգի նահանգապետի ֆունկցիաները։

Համայնքներ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի համայնքներ

Ամեն համայնքի կամ համայնքների խմբերի տեղական կառավարություն միավորվում է մունիցիպալիտետների (իսպ.՝ municipalidad), որոնք կազմված են ալկալդից (իսպ.՝ alcalde) և ամեն 4 տարի ընտրվող Համայնքային խորհրդից (իսպ.՝ Consejo Comuna

Մունիցիպալիտետները կենտրոնական կառավարման ապակենտրոնացման ցուցանիշ են։ Նրանք ձևավորվում են Տնտեսական և Սոցիալական Համայնքային Խորհրդից (Consejo Económico y Social Comunal կամ CESCO), որը կազմված է համայնքի կարևորագույն կազմակերպությունների և ձեռնարկությունների ներկայացուցիչներից։

Չիլիում այժմ կա 346 համայն և 345 մունիցիպալիտետ, քանի որ Կաբո դե Օրնոս (abo de Hornos) մունիցիպալիտետը կառավարում է միանգամից երկու համայնք՝ Կապե Օրնը (Cape Horn) և Անտարկտիկան (Antártica)։ Քարտուղարությունը Նոր համայնքների

Կան Քարտուղարության և Վարչական մարմինների (Subsecretaría de Desarrollo Regional y Administrativo կամ SUBDERE) կողմից կազմվող նոր համայնքներ ստեղծելու առաջարկներ

Ժամանակակից վարչական միավորների ցանկ[խմբագրել]

Տարածաշրջան Վարչկենտրոն Նահանգներ Վարչկենտրոն Համայնքներ
XV Արիկա և Պարինակոտա Արիկա Արիկա Արիկա
Պարինակոտա Պուտրե
I Տարապակա Իկիկե Տամարուգալ Պոսո Ալմոնտե
Իկիկե Իկիկե
II Անտոֆագաստա Անտոֆագաստա Տոկոպիլյա Տոկոպիլյա
Էլ Լոա Կալամա
Անտոֆագաստա Անտոֆագաստա
III Ատակամա Կոպյապո Չանյարալ Չանյարալ
Կոպյապո Կոպյապո
Ուասկո Վալյենար
IV Կոկիմբո Լա Սերենա Էլկի Կոկիմբո
Լիմարի Օվալյե
Չոապա Իլյապել
V Վալպարաիսո Վալպարաիսո Պետորկա Լա Լիգուա
Լոս Անդես Լոս Անդես
Սան Ֆելիպե դե Ակոնկագուա Սան Ֆելիպե
Կիլյոտա Կիլյոտա
Վալպարաիսո Վալպարաիսո
Marga Marga Quilpué
Սան Անտոնիո Սան Անտոնիո
Զատկի կղզի Անգա Ռոա Զատկի կղզի
VI Օ'Հիգինս Ռանկագուա Կաչապոալ Ռանկագուա
Կոլչագուա Սան Ֆերնանդո
Կարդենալ Կարո Պիչիլեմու
VII Մաուլե Տալկա Կուրիկո Կուրիկո
Talca Talca
Լինարես Լինարես
Կաուկենես Կաուկենես
VIII Բիոբիո Կոնսեպսյոն Նյուբլե Չիլյան

Պետական կառուցվածք[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի պետական կառուցվածք

Տնտեսություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի տնտեսություն

Բնակչություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի բնակչություն

Մշակույթ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի մշակույթ

Կրոն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Կրոնը Չիլիում

Զինված ուժեր[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Չիլիի զինված ուժեր

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]