Սեպագիր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սեպագիր արձանագրություն Էրեբունի ամրոցի հիմնադրման մասին

Սեպագիրն ամենահին հնչյունական գիրն է։ Սեպագիր է կոչվում, քանի որ գրվում է կավի սալիկի վրա սեպաձև նշաններ անելու միջոցով։

Պատմություն[խմբագրել]

Գոյություն ունեն 3 տեսակի սեպագրեր՝վանկագրեր, գաղափարներ և որոշիչներ, որոնք ցույց են տալիս այդ սեպագրի իմաստը։ Սեպագրերը կարդալով հնարավոր է սովորել, թե դրանք ինչպես են արտասանվել այն լեզվով, որով գրված են։

Սեպագիրն ստեղծվել է շումերների կողմից 5000 տարի առաջ։Շումեր ազգը, որ այժմ վերացել է, ապրում էր Եփրատ և Տիգրիս գետերի միջև ընկած տարածքում, որն ընդունված է անվանել Միջագետք։ Նրանք փայտե ձողիկների ծայրերին փորագրում էին սեպաձև նշաններ, ապա հում կավի վրա դաջում էին տարբեր պիտի տեքստեր։ Տեքստի բնույթը կարող էր բազմազան լինել, հեքիաթներ, առասպելներ և այլն։ Նման հիշատակությունները կոչվում են սեպագիր արձանագրություններ։

Հետագայում սեպագիրը տարածվել է այլ երկրներում։ Սեպագիր արձանագրություննեը լինում են տարբեր լեզուներով՝ աքքադերեն, խեթերեն և այլն։ Մ.թ.ա.4200 տարի առաջ Էբլա կոչվող երկրում, որը ներկայիս Սիրիայի տարածքում է, գրվել են արձանագրություններ, որոնցում հիշատակված է եղել հայ ժողովուրդը՝ հայա անունով։

Մ.թ.ա.2800 թ.-ից սեպագիրն սկսել է օգտագործվել Հայաստանում`Արարատյան թագավորությունում կամ Ուրարտուում [1]:Դրանք հայ թագավորները գրել են տվել դաշնակից խուռիների լեզվով, թեման շինարարական աշխատանքներն էին կամ նրանց տարած հաղթանակները:Հայաստանում փորագրման համար օգտագործվել են հղկված քառանկյուն քարեր:Արձանագրությունների մեջ անցել են հայերեն բառեր, ինչպես օրինակ ուղի, այր, բան, ուտել, ծառ, ավելի և այլն:Ուրարտուի թագավորների արձանագրություններ կան ՀՀ-ի շատ կետերում.Էրեբունի բերդաքաղաքում Արգիշտի 1-ինի թողած վկայագիրը, Արմավիրի, Սիսիանի մոտակայքում և այլուր:

Սեպագիր արձանագրություններ կան նաև Պարսկաստանում:Հայ ժողովրդի պատմության համար կարևոր է Իրանի Բեհեստուն գյուղի մոտ հայտնաբերված, սպիտակ մարմարե հսկա ժայռի հարթեցված մակերևույթին փորագրված եռալեզու արձանագրությունները:Լեզուներն են հին պարսկերեն, էլամերեն, աքքադերեն:Դա պարսից արքա Դարեհ 1-ինի արձանագրությունն է , որը 2500 տարվա պատմություն ունի:Արձանագրությունում հիշատակվում են հայերը և Հայաստանը հին պարսկերեն մասում Հայաստանը կոչվում է Արմենիա, հայերն`արմինիյա, էլամերեն մասում` Հարմինա, աքքադերեն մասում ՝Ուրաշտու, հայերին ՝ուրուշտայա։ Գրվածքում հայերը համարվում են Խալդի կամ Հալդի աստծո որդիներ, որը հայկական դիցաբանությունում նույնացվում է Հայկ Նահապետի հետ, ում ժողովուրդն աստվածացրել է։

Սեպագրերը աղբյուր են ժողովրդի պատմությունը վերականգնելու և գրելու համար։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]