Իրան

جمهوری اسلامی ايران <br Իրանի Իսլամական Հանրապետություն
Նշանաբան՝ "Անկախություն, ազատություն, Իսլամական Հանրապետություն" (1979-)
Ազգային հիմն՝ դե յուրե՝ Սորուդ-է Մելլի-է Իրան; դե ֆակտո՝ Էյ, Իրա՛ն
Մայրաքաղաք		Թեհրան 35°41′N, 51°25′E
Ամենամեծ քաղաք		մայրաքաղաք
Պետական լեզու(ներ)		պարսկերեն
Կառավարում		Իսլամական Հանրապետություն
-	Հոգևոր Առաջնորդ	Այաթոլլա Ալի Խամենեի
-	Նախագահ	Մահմուդ Ահմադինեժադ
Հիմնում
-	Պրոտո-Էլամական Ժամանակ	մ.թ.ա. 3200-մ.թ.ա. 2700
-	Էլամական ժամանակաշրջան	մ.թ.ա. 2700-մ.թ.ա. 550
-	Մարաստան	մ.թ.ա. 720-մ.թ.ա. 550
-	Աքեմենյաններ	մ.թ.ա. 550-մ.թ.ա. 330
-	Պարթևստան	մ.թ.ա. 248-մ.թ. 224
-	Սասանյաններ	224–651
-	Սեֆյաններ	մայիս 1502
-	Առաջին Սահմանադրություն	1906
-	Իսլամական Հեղափոխություն	1979
Տարածք
-	Ընդհանուր	1,648,195 կմ² (18-րդ) 636,372 մղոն²
-	Ջրային (%)	0.7
Բնակչություն
-	2007 նախահաշիվը	71,208,000 (18-րդ)
-	2006 մարդահամարը	70,472,846 (17-րդ)
-	Խտություն	42 /կմ² (158-րդ) 109 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)		2005 գնահատում
-	Ընդհանուր	$610.4 միլիարդ (19-րդ)
-	Մեկ շնչի հաշվով	$8,900 (69-րդ)
Ջինի (1998)		43.0 (միջին)
ՄԶՀ (2004)		0.746 (միջին) (96-րդ)
Դրամական միավոր		Իրանական ռիալ (ريال) (IRR)
Ժամային գոտի		IRST (UTC+3:30)
-	Ամռանը (DST)	չգործածված (UTC+3:30)
Ինտերնետ		.ir
Հեռախոսային կոդ		+98

Իրան (պարսկերեն՝ ايران, Իրան; ՄՀԱ՝ [iːˈɾɒn]), պաշտոնապես Իրանի Իսլամական Հանրապետություն (պարսկերեն՝ جمهوری اسلامی ايران)։

Ֆիզիկա-աշխարհագրական ակնարկ

Իրանն ընկած է Ասիա աշխարհամասի հարավ արևմտյան մասում և զբաղեցնում է Իրանական բարձրավանդակի ընդարձակ տարածքի 2/3 մասը` Միջագետքից մինչև Կոպետ-Դաղի կատարները տարածվելով մոտ 1400 կմ, և Արաքսից մինչև Պակիստանի սահմանակից Բելուջիստան` մոտ 2250 կմ: Երկրի տարածքը կազմում է 1 միլիոն 648 հազար կմ²։ Այն հավասար է Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Բելգիայի, Իռլանդիայի և Դանիայի տարածքները միասին վերցրած։ Հյուսիսում Իրանը սահմանակցում է Հայաստանի Հանրապետության, Ադրբեջանի Հանրապետության, Թուրքմենստանի Հանրապետության, հյուսիս-արևմուտքում Թուրքիայի, արևմուտքում Իրաքի, արևելքում Աֆղանստանի, հարավ-արևելքում Պակիստանի հետ: Հյուսիսում Իրանի տարածքը ողողվում է Կասպից ծովի, հարավում` Պարսից ծոցի և Օմանի ծովի ջրերով։

լեռների ու բարձր լեռնաշղթաների երկիր է, որոնք զբաղեցնում են նրա տարածքի 4/5-ից ավելին։ Ռելիեֆը շատ բարդ է, բարձրությունների տատանումները` խիստ կտրուկ։

Կլիման

Իրանի կլիման նրա տարածքի մեծ մասում չոր և ցամաքային է։ Տեղումները չափազանց քիչ են` համենայն դեպս երկրի տարածքի մեծ մասում։ Առավել շատ տեղումներ լինում են տարվա ձմեռային և գարնանային շրջաններում: Առանձնապես չոր է Իրանական բարձրավանդակի ներքին շրջաններում, քանի որ ծայրամասային լեռները կլանում են ողջ խոնավությունը։ Երկրի ամենախոնավ շրջանը Կասպից ծովի առափնյա շրջանն է։ Իրանական բարձրավանդակի ներքին շրջաններում են գտնվում երկու ամենախոշոր անապատները` Դաշթե-Քեվիր և Դաշթե-Լութ անապատները, որոնք զբաղեցնում են երկրի տարածքի մեկ ութերորդ մասը։ Մեծությամբ երրորդ անապատը Ջազմուրյան անապատն է։ Առհասարակ ամառն Իրանում ամենուրեք շոգ է և չոր` բացառությամբ Կասպից ծովի ափերի։ Իրանական բարձրավանդակի ներքին անապատներում և երկրի հյուսիս-արևելքում ձմռանը հազվագյուտ չեն սառը օդային զանգվածների ներխուժումները Սիբիրից և Արկտիկայից, որի պատճառով տեղի է ունենում ջերմաստիճանի կտրուկ անկում` մինչև -20, -25 աստիճան: Միաժամանակ երկրի շատ շրջաններում ամառային շոգը գերազանցում է +30, +35 աստիճանը։

Բնակչությունը

Իրանը բնութագրվում է ազգային կազմի խայտաբղետությամբ։ Երկրի բնակչության մեծամասնությունը պարսիկներ են։ Մյուս խոշոր ազգություններից են ադրբեջանցիները և քրդերը։ Բացի այդ Իրանում ապրում է շուրջ 30 այլ ժողովուրդ՝ գիլյացիներ, հայեր, լուրեր, բելուջներ, աֆղաններ, տաջիկներ և այլք։ Որոշ ցեղախմբեր մինչ այժմ կիսաքոչվորական կյանք են վարում։

Վարչական բաժանում

     Հիմնական հոդված ՝ Իրանի վարչական բաժանում

Իրանի Իսլամական Հանրապետության վարչական բաժանման միավորը՝ օսթանն է։ Ամեն օստանի ղեկավարը - օսթանդարն է։ Միապետության ժամանակ օստանդարներին նշանակում էր շահը, իսկ այսօր Ներքին Գործերի Նախարարությունը և դա հաստատում է երկրի նախագահը: Մինչև 1950 թվական Իրանը բաժանված է եղել 12 օսթանի։ 1950-1960 թվականներին նրանք հասել էին մենչև 10։ 1970-ներին դրանց թվաքանակը դարձավ 23: 1987 թվականին Կենտրոնային օսթանը բաժանեցին 2 օսթանների՝ Թեհրանի (1) և Մերքեզի (3)։ 1993-1997 թվականներին ստեղծվել են Արդաբիլ (6), Քում (2), Ղազվին (4) և Գոլեստան (27) օսթանները։ 2004 թ. Խորասանը, որը ամենամեծ օստանն է բաժանվել է 3 օստանի (28, 29, 30)։ Դրա փոքր մասնիկը անց է կցել Յազդ օսթանին։

Օսթանները վարչատարածքային միավորներ են վերին մակարդակի, դրանք իրեն հերթին բաժանվում են 324 շահրեստանների (շրջանների): Շահրեստանները բաժանվում են ավելի քան 740 բահշերի։

Այցելեք նաև

• Իրանի վարչական բաժանում

Արտաքին հղումներ

• Իրանահայեր լրատու ցանց
• Թեհրանի հայոց թեմ
• Համայնք - Իրանահայ լրատվական ցանց
• Հույս - Իրանահայ համայնքի մշակութային և հասարակական երկշաբաթաթերթ
• Encyclopaedia Iranica

Մեդիա ֆայլեր

Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել Իրան կատեգորիայում։

Վիքիբառարան

Ընթերցեք Իրան բացատրությունը հայերեն Վիքիբառարանում։