Իրան
Վիքիփեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
| جمهوری اسلامی ايران Ջոմհուրիյե Էսլամիյե Իրան Իրանի Իսլամական Հանրապետություն
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Նշանաբան՝ "Անկախություն, ազատություն, Իսլամական Հանրապետություն" (1979-) |
||||||
| Ազգային հիմն՝ Սորուդ-է Մելլի-է Իրան |
||||||
 |
||||||
| Մայրաքաղաք | Թեհրան |
|||||
| Ամենամեծ քաղաք | մայրաքաղաք | |||||
| Պետական լեզու(ներ) | պարսկերեն | |||||
| Կառավարում | Իսլամական Հանրապետություն | |||||
| - | Հոգևոր Առաջնորդ | Այաթոլլա Ալի Խամենեի | ||||
| - | Նախագահ | Մահմուդ Ահմադինեժադ | ||||
| Հիմնում | ||||||
| - | Պրոտո-Էլամական Ժամանակ | 3200-2700 ՄԹԱ | ||||
| - | Էլամական Ժամանակ | 2700-550 ՄԹԱ | ||||
| - | Մարական հարստություն | 728-550 ՄԹԱ | ||||
| - | Աքեմենյան հարստություն | 550-330 ՄԹԱ | ||||
| - | Պարթև հարստություն | 248 ՄԹԱ-224 ՄԹ | ||||
| - | Սասանյան հարստություն | 224–651 | ||||
| - | Սեֆյան հարստություն | մայիս 1502 | ||||
| - | Առաջին Սահմանադրություն | 1906 | ||||
| - | Իսլամական Հեղափոխություն | 1979 | ||||
| Տարածք | ||||||
| - | Ընդհանուր | 1,648,195 կմ² (18-րդ) 636,372 մղոն² |
||||
| - | Ջրային (%) | 0.7 | ||||
| Բնակչություն | ||||||
| - | 2007 նախահաշիվը | 71,208,000 (18-րդ) | ||||
| - | 2006 մարդահամարը | 70,472,846 (17-րդ) | ||||
| - | Խտություն | 42 /կմ² (158-րդ) 109 /մղոն² |
||||
| ՀՆԱ (ԳՀ) | 2005 գնահատում | |||||
| - | Ընդհանուր | $610.4 միլիարդ (19-րդ) | ||||
| - | Մեկ շնչի հաշվով | $8,900 (69-րդ) | ||||
| Ջինի (1998) | 43.0 (միջին) | |||||
| ՄԶՀ (2004) |  0.746 (միջին) (96-րդ) |
|||||
| Դրամական միավոր | Իրանական ռիալ (ريال) (IRR) |
|||||
| Ժամային գոտի | IRST (UTC+3:30) | |||||
| - | Ամռանը (DST) | չգործածված (UTC+3:30) | ||||
| Ինտերնետ | .ir | |||||
| Հեռախոսային կոդ | +98 | |||||
Իրան (պարսկերեն՝ ايران, Իրան; ՄՀԱ՝ [iːˈɾɒn]), պաշտոնապես Իրանի Իսլամական Հանրապետություն (պարսկերեն՝ جمهوری اسلامی ايران, Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān:
Բովանդակություն |
[խմբագրել] Ֆիզիկա-աշխարհագրական ակնարկ
Իրանն ընկած է Ասիա մայրցամաքի հարավ արևմտյան մասում և զբաղեցնում է Իրանական բարձրավանդակի ընդարձակ տարածքի 2/3 մասը` Միջագետքից մինչև Կոպետ- Դաղի կատարները տարածվելով մոտ 1400 կմ, և Արաքսից մինչև Պակիստանի սահմանակից Բելուջիստան` մոտ 2250 կմ: Երկրի տարածքը կազմում է 1 միլիոն 648 հազար կմ քառ.: Այն հավասար է Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Բելգիայի, Իռլանդիայի և Դանիայի տարածքները միասին վերցրած: Հյուսիսում Իրանը սահմանակցում է Հայաստանի Հանրապետության, Ադրբեջանի Հանրապետության, Թուրքմենստանի Հանրապետության, հյուսիս-արևմուտքում Թուրքիայի, արևմուտքում Իրաքի, արևելքում Աֆղանստանի, հարավ-արևելքում Պակիստանի հետ: Հյուսիսում Իրանի տարածքը ողողվում է Կասպից ծովի, հարավում` Պարսից ծոցի և Օմանի ծովի ջրերով: Իրանը լեռների ու բարձր լեռնաշղթաների երկիր է, որոնք զբաղեցնում են նրա տարածքի 4/5-ից ավելին: Ռելիեֆը շատ բարդ է, բարձրությունների տատանումները` խիստ կտրուկ:
[խմբագրել] Կլիման
Իրանի կլիման նրա տարածքի մեծ մասում չոր և ցամաքային է: Տեղումները չափազանց քիչ են` համենայն դեպս երկրի տարածքի մեծ մասում: Առավել շատ տեղումներ լինում են տարվա ձմեռային և գարնանային շրջաններում: Առանձնապես չոր է Իրանական բարձրավանդակի ներքին շրջաններում, քանի որ ծայրամասային լեռները կլանում են ողջ խոնավությունը: Երկրի ամենախոնավ շրջանը Կասպից ծովի առափնյա շրջանն է: Իրանական բարձրավանդակի ներքին շրջաններում են գտնվում երկու ամենախոշոր անապատները` Դաշթե-Քեվիր և Դաշթե-Լութ անապատները, որոնք զբաղեցնում են երկրի տարածքի մեկ ութերորդ մասը: Մեծությամբ երրորդ անապատը Ջազմուրյան անապատն է: Առհասարակ ամառն Իրանում ամենուրեք շոգ է և չոր` բացառությամբ Կասպից ծովի ափերի: Իրանական բարձրավանդակի ներքին անապատներում և երկրի հյուսիս-արևելքում ձմռանը հազվագյուտ չեն սառը օդային զանգվածների ներխուժումները Սիբիրից և Արկտիկայից, որի պատճառով տեղի է ունենում ջերմաստիճանի կտրուկ անկում` մինչև -20, -25 աստիճան: Միաժամանակ երկրի շատ շրջաններում ամառային շոգը գերազանցում է +30, +35 աստիճանը:
[խմբագրել] Բնակչությունը
Իրանը բնութագրվում է ազգային կազմի խայտաբղետությամբ։ Երկրի բնակչության մեծամասնությունը պարսիկներ են։ Մյուս խոշոր ազգություններից են ադրբեջանցիները և քրդերը։ Բացի այդ Իրանում ապրում է շուրջ 30 այլ ժողովուրդ՝ գիլյացիներ, հայեր, լուրեր, բելուջներ, աֆղաններ, տաջիկներ և այլք։ Որոշ ցեղախմբեր մինչ այժմ կիսաքոչվորական կյանք են վարում։
[խմբագրել] Lեզուները
[խմբագրել] Պետական կարգը
[խմբագրել] Զինված ուժերը
[խմբագրել] Մշակույթը
[խմբագրել] Իրանի օրացույցները
[խմբագրել] Այցելեք նաև
[խմբագրել] Արտաքին հղումներ
- Encyclopaedia Iranica
- Iranian Cultural & Information Center at Stanford University, California
- CIA World Factbook - Iran
- Yahoo! News Full Coverage Iran headline links
- HavenWorks' Iran News
- Directory of Iranian online newspapers
- Iran Oil and Gas
- Freedom of Expression in Iran - IFEX
- List of alleged weapons
 |
Սա Իրանի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիփեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ |
 |
Սա աշխարհագրության մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիփեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ |
|
|||||
