Եվրասիան աշխարհի քարտեզին

Եվրասիան Երկրագնդի ամենամեծ աշխարհամասն է, որի մակերեսը 53,893 մլն կմ² է, որը կազմում է ընդհանուր ցամաքի 36%: Բնակչությունը՝ 4,947 (2010) միլիարդից ավել է, որը կազմում է ընդհանուր բնակչության ¾ մասը:

«Եվրասիա» տերմինը առաջին անգամ օգտագործել է աշխարհաբան Էդուարդ Զյուսը 1883 թ.-ին:

Բովանդակություն

1 Աշխարհագրական դիրք
- 1.1 Ափերի գծագրություն
2 Մակերևույթ
3 Աշխարհամասի աշխարհագրական ռեկորդներ
4 Պատմա-աշխարհագրական շրջաններ
5 Ջրագրություն
6 Կլիմա
7 Եվրասիայի պետություններ

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել]

Եվրասիան տիեզերքից

Մայրցամաքը գտնվում է Հյուսիսային կիսագնդում, ընդ որում Եվրասիայի կղզիների մի մասը գտնվում է Հարավային կիսագնդում, կոնտինենտալ Եվրասիայի մի մասը գտնվում է Արևելյան կիսագնդում, իսկ եզրային արևմտյան և արևելյան մասերը գտնվում են Արևմտյան կիսագնդում: Մայրցամաքը արևմուտքից արևելք ձգվում է 16 հազ. կմ, հյուսիսից հարավ` 8 հազ. կմ:

Իր մեջ է ներառում երկու աշխարհամաս. Եվրոպա և Ասիա: Եվրոպայի և Ասիայի սահմանը հաճախ գծում են Ուրալյան լեռնաշղթայով, Ուրալ գետով, Էմբա գետով, Կասպից ծովի հյուսիս-արևմտյան ափով, Կամա գետով, Մանիչ գետով, Սև ծովի արևելյան ափով, Սև ծովի հարավային ափով, Բոսֆորի նեղուցով, Մարմարի ծովով, Դարդանելի նեղուցով, Էգեյան և Միջերկրական ծովով, Ջիբրալթարի նեղուցով: Այս բաժանումը տեղի է ունեցել պատմականորեն: Բնության առումով Եվրոպայի և Ասիայի մեջ կտրուկ սահման գոյություն չունի: Մայրցամաքը միացված է ցամաքային միասնությամբ, որը տվյալ պահին ստեղծված է բազմաթիվ կլիմայական գործընթացների համընթացությամբ:

Այս միակ մայրցամաքն է, որը ողողվում է չորս օվկիանոսներով. հարավում` Հնդկական, հյուսիսում՝ Հյուսիսային Սառուցյալ, արևմուտքում` Ատլանտյան և արևելքում՝ Խաղաղ:

Եվրասիայի կղզիների մակերեսը մոտ 2.75 մլն. կմ է:

Ափերի գծագրություն[խմբագրել]

Հիմնական հոդված ՝ Եվրասիայի ափերի գծագրություն

Եվրասիա մայրցամաքը Հյուսիսային Ամերիկայից բաժանվում է Բերինգի նեղուցով, իսկ արևմուտքից` Ատլանտյան օվկիանոսով: Աֆրիկայից` Ջիբրալթարի նեղուցով, Միջերկրական ծովով, Սուեզի ջրանցքով, Կարմիր ծովով, Բաբ-էլ-Մանդեբի նեղուցով և Ադենի ծոցով: Ավստրալիայից` Արաֆուրյան և Թիմորի ծովերով:

Եվրասիայի ծայրակետերն են. հյուսիսում` Չելյուսկին (Թիմորի կղզում, հս. լ. 77°43’), հարավում` Պիայ (Մալակա թերակղզում, հս. լ. 1°16’), արևմուտքում` Ռոկա (Պիրենեյան թերակղզում, արմ. երկ. 9°34’), արևելքում` Դեժնյովի (Չուկոտյան թերակղզում, արմ. երկ. 169°40’) հրվանդանները:

Մակերևույթ[խմբագրել]

Հիմնական հոդված ՝ Եվրոպայի մակերևույթ

Հիմնական հոդված ՝ Ասիայի մակերևույթ

Ի տարբերություն մյուս մայրցամաքների` Եվրասիայի մակերևույթը ավելի բազմազան է: Այստեղ կան և ընդարձակ հարթավայրեր և երկար ձգվող բարձրաբերձ լեռներ և վիթխարի բարձրավանդակներ ու սարահարթեր: Ընդ որում, հարթավայրերը գերակշռում են մայրցամաքի հյուսիսային մասում, իսկ լեռներն ու բարձրավանդակները` հարավային ու արևելյան շրջաններում:

Ջոմոլունգմա (Էվերեստ) լեռը

Եվրասիայի մակերևույթի առանձնահատկություններից է նաև այն, որ այստեղ են գտնվում երկրագնդի ինչպես ամենաբարձր (Ջոմոլունգմա կամ Էվերեստ` 8848 մ.), այնպես էլ ամենացածր (Մեռյալ ծովի ափը` -400 մ.) կետերը: Մյուս առանձնահատկությունն այն է, որ Եվրասիան մյուս մայրցամաքներից զգալիորեն բարձր է: Հատկապես աչքի է ընկնում Ասիան (միջին բարձրությունը մոտ 900 մ. է):

Ներկայիս Եվրասիա մայրցամաքը ձևավորվել է հնագույն ցամաքների, պլատֆորմների շուրջը: Եվրասիայի հյուսիսային մասը կազմում է հնագույն Լավրասիա մայրցամաքի մի կտորը: Նրա ձևավորման գործում կարևոր դեր են խաղացել Արևելաեվրոպական (Ռուսական), Սիբիրական, Չինական, Հնդկական և Արաբական պլատֆորմները: Վերջին երկուսը հնագույն Գոնդվանա մայրցամաքի մասերն են: Լավրասիայի և Գոնդվանայի միջև տարածվում էր ընդարձակ Ալպ-Հիմալայան, իսկ Եվրասիայի արևելյան ափերով` Խաղաղօվկիանոսյան գեոսինկլինալը: Այս գեոսինկլինալներում լեռնակազմական պրոցեսների հետևանքով առաջացան լեռներ, լեռնային համակարգեր: Այսիպիսով` Եվրասիա մայրցամաքը կազմավորվել է մի քանի պլատֆորմների և ծալքավորված գեոսինկլինալների միացման հետևանքով:

Աշխարհամասի աշխարհագրական ռեկորդներ[խմբագրել]

Եվրասիայում է գտնվում

Երկրագնդի ամենաբարձր լեռը` Ջոմոլունգման(Էվերեստ),
ամենախոշոր լիճը` Կասպից ծովը և ամենախորը` Բայկալը,
մակերեսով ամենամեծ լեռնային համակարգը` Տիբեթը,
ամենամեծ թերակղզին` Արաբական,
ամենամեծ աշխարհագրական շրջանը` Սիբիրը,
ցամաքի ամենացածր կետը` Մեռյալ ծովի խորշը:

Աշխարհամասում է գտնվում նաև հյուսիսային կիսագնդի ցրտի բևեռը: Կամչատկայում կա 150 հրաբուխ, որոնցից 25 գործող: Կամչատկայում է գտնվում ամենաբարձր հեյզերը՝ Վիլիկանը, որը ժայթքում է 4 ժամը մեկ: Ջրի ջերմաստիճանը՝ 100 աստիճան. գեյզերի շիթի բարձրությունը՝ 40 մ:

Պատմա-աշխարհագրական շրջաններ[խմբագրել]

Եվրասիան հանդիսանում է Շումերական և Չինական հնագույն քաղաքակրթությունների հայրենիքը, և տեղ, որտեղ ձևավորվել են Երկրագնդի գրեթե բոլոր քաղաքակրթությունները:

Եվրասիան պայմանականորեն բաժանված է երկու մասի` Եվրոպա և Ասիա: Ասիան մեծ չափսերի պատճառով ստորաբաժանվում է ավելի փոքր շրջանների` Սիբիր, Հեռավոր Արևելք, Մերձամուրյան, Ծովամերձ, Մանչժուրիա, Չինաստան, Հնդկաստան, Տիբեթ, Ույգուրիա/ արվ. Տուրկեստան, այժմ Սինցզյան Կորեայի կազմում/, Միջին Ասիա, Մերձավոր Արևելք, Կովկաս, Պարսկաստան, Հնդչինաստան, Արավիա և այլն:

Ջրագրություն[խմբագրել]

Բայկալ լիճը տիեզերքից

Հիմնական հոդված ՝ Եվրասիայի գետերը

Հիմնական հոդված ՝ Եվրասիայի լճերը

Եվրասիան շատ հարուստ է ներքին ջրերով: Այստեղ են գտնվում նշանակալից մի շարք ջրառատ և երկար գետեր, մեծ և խորը լճեր: Գետերի տեղաբաշխումը կախում ունի ռելիեֆից և մայրցամաքում տեղումների բաշխումից: Եվրասիային բնորոշ է նեիքրին հոսքի ավազանների մեծ տարածքը:

Կլիմա[խմբագրել]

Հիմնական հոդված ՝ Եվրասիայի կլիմայական գոտիներ

Հիմնական հոդված ՝ Եվրասիայի կլիման ձևավորող գործոններ

Շնորհիվ իր հսկայական չափերի` Եվրասիայի կլիման շատ բազմազան է, քան մյուս մայրցամաքներինը: Մայրցամաքի ամենացուրտ վայրը (հյուսիսային կիսագնդի ցրտի բևեռը) գտնվում է հյուսիս-արևելքում` Վերխոյանսկ-Օյմյակոնի շրջանում: Այստեղ հունվարի միջին ջերմաստիճանը -50°C է, իսկ բացարձակ նվազագույնը` -71°C:

Մայրցամաքի ամենատաք և ամենաչոր շրջանը հարավ-արևմուտքն է` Արաբական թերակղզին, որտեղ հուլիսի միջին ջերմաստիճանը +30°C-ից բարձր է, իսկ առավելագույնը` +58°C: Ավազը տաքանում է մինչև +80°C: Այստեղ տեղումների տարեկան քանակը 50 մմ.-ից չի անցնում:

Եվրասիայում է գտնվում երկրագնդի ամենախոնավ շրջանը: Հիմալայների հարավային ստորոտում` Չերապունջիում տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 12.000 մմ., իսկ առավելագույնը` 23.000 մմ.: Այստեղ մեկ օրում (ամռանը) լինում են այնքան տեղումներ (500 մմ.), որքան երկու տարվա ընթացքում Երևանում: