Արաբական Միացյալ Էմիրություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
الإمارات العربية المتحدة
Ալ-Իմարաթ ալ-Արաբիա ալ-Մուտտահիդա
Արաբական Միացյալ Էմիրություններ
Արաբական Միացյալ Էմիրություններ դրոշ Արաբական Միացյալ Էմիրություններ Զինանշան
Նշանաբան՝
«Աստված, ժողովուրդ, նախագահ»
Ազգային հիմն՝
Իշի Բիլադի (Իմ ազգը թող ապրի երկար)
Արաբական Միացյալ Էմիրություններ դիրքը
Մայրաքաղաք Աբու Դաբի
600) 22°47′N, 54°37′E
Ամենամեծ քաղաք Դուբայ
Պետական լեզու(ներ) արաբերեն
Կառավարում Ֆեդերադիվ
 -  Նախագահ Խալիֆա ալ-Նախայան
Տարածք
 -  Ընդհանուր 83, 600 կմ² (116-րդ)
 -  Ջրային (%) 0
Բնակչություն
 -  2008 նախահաշիվը 5, 432, 746 (109-րդ)
 -  Խտություն 64 /կմ² 
 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)  գնահատում
 -  Ընդհանուր $129.3 մլրդ (150-րդ)
ՄԶՀ (2007) Green Arrow Up Darker.svg 0.868 (39-րդ)
Դրամական միավոր ՄԱԷ-ի դիրհամ (درهم) (AED)
Ժամային գոտի GMT+4 (UTC+4:00)
Ինտերնետ .ae
Հեռախոսային կոդ +971

ԱՄԷ (արաբ․՝ الإمارات العربية المتحدة‎‎), պաշտոնապես Արաբական Միացյալ Էմիրություններ։[1] ՄԱԷ-ն գտնվում է Հարավ-արևմտյան Ասիայում՝ Արաբական թերակղզու հարավ-արևելյան մասում։ ՄԱԷ-ն հարավից և արևմուտքից սահմանակից է Սաուդյան Արաբիային, հարավ-արևելքից և հյուսիս արևելքից Օմանի հետ։ ՄԱԷ-ի ափերը ողողում են Օմանի և Պարսից ծոցերը։

Արաբական Միացյալ Էմիրությունների քաղաքական կառուցվածքը իրենից ներկայացնում է հանրապետության և թագավորության յուրահատուկ համադրություն։ ՄԱԷ-ն համարվում է ֆեդերատիվ հանրապետություն, որը կազմված է 7 էմիրություններից՝ բացարձակ ինքնիշխան։ Պետությունը գլխավորում է Աբու Դաբիի էմիրությունը, իսկ ղեկավարությունը՝ Դուբայի Էմիրությունը։ Միացյալ Արաբական Էմիրությունների տարածքը նմանվում է ռնգեղջյուրի եղջյուրին, որը կարծես թե մտել է Պարսից ծոց, Արաբական թերակղզու հյուսիս-արևելյան վերջավորությունից։ ՄԱԷ-ն բաղկացած է 7 էմիրություններից՝ Աբու Դաբի, Աջման, Դուբայ, Ֆուջեյրա, Ռաս-ալ-Խայմա, Շարժա և Ումմ-ալ-Քուվեյն։Աբու Դաբիի Էմիրությունը գրավում է պետության տարածքի 85%-ը, իսկ ամենափոքր էմիրության՝ Աջմանի տարածքն է ընդամենը 250 քառ. կմ։ ՄԱԷ-ի աշխարհագրության առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ պետության տարածքի մեծ մասը կազմում են ավազային անապատները, որոնք մի մասն են կազմում աշխարհի ամենամեծ Ռուբ-Էլ-Խալի ավազային անապատի, որը գտնվում է հարևան Սաուդյան Արաբիայի հարավ-արևելքում։ Այս տարածքները ծածկված են հաստ աղի շերտով, այն ինչ երկրի հյուսիսում և արևելքում գերակշռում են օազիսները և լեռնային հիանալի տեսարանները։ ՄԱԷ-ն մուսուլմանական երկիր է։ Այստեղ ընդունված է չէ գտնվել փողոցում ոչ սթափ վիճակում (հակառակ պարագայում կարող են հայտնվել բանտում) կամ արտահայտիչ հագնվելը (հատկապես վերաբերվում է կանանց)։ Սակայն վերջին շրջանի զբոսաշրջիկների կտրուկ աճի պատճառով ավանդույթները գնում է դեպի Եվոպական նորմերին։[2]

Պատմություն[խմբագրել]

VII դարում փոքր շեյխությունները, որոնք տեղակայված էին Պարսից ծոցի հարավային և Օմանի ծոցի հյուսիս-արևմտյան ափերին, մտան Արաբական խալիֆայության կազմի մեջ, վերջիններս արդեն այս տարածքներում տարածել էին իսլամը։ Այս ժամանակահատվածում ստեղծվեցին Դուբայ, Շարժա, Էլ-Ֆուջեյրա քաղաքները։ Արաբական խալիֆայության թուլացումից հետո շեյխությունները ստացան ավելի շատ ինքնիշխանություն։ X-XI դարերում Արաբական թերակղզու արևելյան հատվածը մտնում էր Կարմատների պետության կազմի մեջ, իսկ վերջինիս բաժանումից հետո տարածքը անցավ Օմանի իշխանության տակ։

XV դարի վերջին եվրոպացիները սկսեցին իրենց ազդեցությունը այս տարածքների վրա։ Պորտուգալիան առաջին եվրոպական երկիրն էր, որ կարողացավ հաստատվել թերակղզում։ Պորտուգալիան իր հսկողության տակ առավ Բահրեյնը, Ջուլֆարը և Հորմուզի նեղուցը։[3]

Բրիտանական պրոտեկտորատ[խմբագրել]

Օստ-Հնդկական խումբը մշտապես ռազմական էքսպեդիցիաներ էր ուղղում դեպի Պարսից ծոց և 1820 թվականին ստիպեց 7 արաբական թագավորությունների էմիրներին և շեյխերին կնքել մի համաձայնագիր, որով անգլիացիները տիրելու էին այս տարածքներին և Օմանը վերջնականապես բաժանելու էին 3 մասի՝ իմամաթ Օման, սուլթանաթ Մասքաթ և «Ծովահենների ափ»։ 1853 թվականից այս թագավորությունները միասին կոչվում էին «Պայմանական Օման»։

Թագավորության տարածքում ստեղծվեցին անգլիական ռազմական բազաներ։ Քաղաքական ղեկավարությունը իրականացնում էր անգլիացի քաղաքական լիազորը։ Բրիտանական պրոտեկտորատի ստեղծումը չխանգարեց տեղի բնակիչների ավանդույթներին և դավանանքին։ Տեղի բնակիչները շարունակում էին պահպանել հին ավանդույթները։

Գլխավոր ցեղը այս տարածքում, եղել և մնում է Բանի-Յազը, որը հենց սկզբից բնակված է եղել Լիվայի և Ալ-Այինի օազիսների վրա։ 1833 թվականի Բանի-Յազ ցեղից Մաքթումները, գաղթում են օազիսներից և հաստատվում Դուբայում, անկախացնելով այն։ Այսպես ստեղծվեց Մաքթումների դինաստիան, որը ղեկավարում է Դուբայի Էմիրությունը մինչ օրս։

1920-ականներին «Պայմանական Օման»-ում սկսվեց պայքարը անկախության համար, որը սկսվեց Շարժա և Ռաս-ալ-Խայմա քաղաքներից։ Հենց այդ ժամանակ տեղի ունեցավ մի հայտնություն, որը բեկումնային դարձավ ոչ միայն Էմիրությունների, այլ ամբողջ Մերձավոր Արևելքի համար. Պարսից ծոցում գտնվեցին նավթի չափազանց հարուստ պաշարներ։

1950-ականներից սկսած նավթի արդյունաբերությունը ոտքի կանգնեցրեց երկիրը և այն սկսեց արագ տեմպերով զարգանալ, սակայն թագավորությունը դեռ մնում էր բրիտանական պրոտեկտորատի ազդեցության տակ։ Սակայն 1964 թվականին Բրիտանական պրոտեկտորատին դեմ դուրս եկավ Արաբական երկրների լիգան, որը պաշտպանում էր արաբական ժողովուրդների լիովին անկախացման հարցը։ 1968 թվականին որոշվեց, որ 1971 թվականին բրիտանական զորքերը պետք է դուրս գան Սուեզի ջրանցքի հարակից տարածքներից և Պարսից ծոցի պետություններից։ Թագավորությունները կնքեցին համաձայնագիր Պարսից ծոցի Արաբական Թագավորությունների Ֆեդերացիա ստեղծելու մասին։ Այս ֆեդերացիայի մեջ պետք է մտնեին Բահրեյնը և Կատարը, սակայն ավելի ուշ նրանք դարձան ինքնուրույն պետություններ։

Անկախ պետություն[խմբագրել]

1971 թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Պայմանական Օմանի» 7 Էմիրություններից 6-ը հայտարարեցին նոր ֆեդերացիայի ստեղծման մասին, որը անվանում էր Միացյալ Արաբական Էմիրություններ, 7-րդ Էմիրությունը՝ Ռաս-ալ-Խայման, միացավ նրանց 1972-ին։

Պետության անկախացումը համընկավ նավթի գների կտրուկ աճի հետ, որը գալիս էր Սաուդյան Արաբիայի կոշտ քաղաքական տնտեսությունից։ Այս ամենը նոր ճանապարհ ստեղծեց նորանկախ երկրի համար ինքնուրույն քայլեր գցելու տնտեսության և ներքին քաղաքականության մեջ։ Նավթի վաճառքի եկամուտների և այս ոլորտում մեծ ներդրումների շնորհիվ պետությունը շատ արագ զարգացավ։ Երկրում զարգացան նաև տուրիզմի և ֆինանսական ոլորտները։

1990-1991 թվականներին Միացյալ Արաբական Էմիրությունների զինված ուժերը մասնակցեցին Քուվեյթի անկախացմանը։

Աշխարհագրությունը[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների տարածքը նմանվում է ռնգեղջյուրի եղջյուրին, որը կարծես թե մտել է Պարսից ծոց, Արաբական թերակղզու հյուսիս-արևելյան վերջավորությունից։ ՄԱԷ-ն սահմանակից է հարավից և արևմուտքից Սաուդյան Արաբիայի հետ, իսկ արևելքից՝ Օմանի։ Պետության հյուսիսային ափերը դեմ դեմաց են գտնվում Իրանի հետ Պարսից ծոցով, իսկ Կատարը գտնվում 50կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։ ՄԱԷ-ն բաղկացած է 7 էմիրություններից՝ Աբու Դաբի, Աջման, Դուբայ, Ֆուջեյրա, Ռաս-ալ-Խայմա, Շարժա և Ումմ-ալ-Քուվեյն։ 7 էմիրությունները միասին գրավում են տարածք, որը համարժեք է Պորտուգալիային։ Աբու Դաբիի Էմիրությունը գրավում է պետության տարածքի 85%-ը, իսկ ամենափոքր էմիրության՝ Աջմանի տարածքն է ընդամենը 250 քառ. կմ։

ՄԱԷ-ի աշխարհագրության առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ պետության տարածքի մեծ մասը կազմում են ավազային անապատները, որոնք մի մասն են կազմում աշխարհի ամենամեծ Ռուբ-Էլ-Խալի ավազային անապատի, որը գտնվում է հարևան Սաուդյան Արաբիայի հարավ-արևելքում։ Այս տարածքները ծածկված են հաստ աղի շերտով, այն ինչ երկրի հյուսիսում և արևելքում գերակշռում են օազիսները և լեռնային հիանալի տեսարանները։ Ֆաունայի հիմնական ներկայացուցիչներից են՝ արաբական հովազը և իբեկսը, ուղտը, այծերը։[4]

Աշխարագրական դիրք[խմբագրել]

Արաբական Միացյալ Էմիրությունները գտնվում է Հարավ- արևմտյան Ասիայում՝ Արաբական թերակղզու հարավ-արևելքում: Հարավում և արևմուտքում սահմանակից է Սաուդյան Արաբիայի, արևելքում Օմանի հետ: Հյուսիսում ողողվում է Պարսից և Օմանի ծոցերի ջրերով: Տարածքը 83 700 կմ2 է: Բնական պայմանները Մակերևույթը հարթավայրային է, արևելքում կան լեռներ: Երկրի տարածքի մեծ մասը զբաղեցնում են քարային անապատները, որոնք զուրկ են բուսականությունից, իսկ որտեղ ջուր կա, ծաղկում են օազիսները: Կլիման տարածքի մեծ մասում անապատային է, Պարսից ծոցի ափին՝ կիսաանապատային: Հաճախ են լինում ավազային փոթորիկներ: Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը 480C է, հունվարինը՝ 100C: Տարեկան տեղումները՝ 130 մմ են: Կան նավթի, բնական գազի հանքավայրեր[3]

Կլիման[խմբագրել]

Երկրի կլիման չափազանց տաք է և չորային։ Հաճախ են լինում ավազային փոթորիկներ։ Ամռանը ջերմաստիճանը կազմում է 30-35, իսկ ձմռանը 20-23 աստիճան Ցելսիուսի սանդղակով։ Ամեն տարի նոյեմբերից մինչև մայիս տեղումների քանակը կազմում է 100մմ։[4] Ջրի ջերմաստճանը  Պարսից ծովում +17°C –ից ավել է, իսկ ամռանը +35°C:[5] Գիշերը անապատային շրջաններում ջերմաստիճանը կարող է նվազել մինչև +5-8 C: Դրա հետ մեկտեղ օդի խոնավությունը շատ բարձր է և հաճախ կտրուկ փոփոխվում է: Արաբական Միացյալ Էմիրություններ ճամփորդելու լավագույն ժամանակն է հոկտեմբերից-մայիս: Ամեն տարի նոյեմբերից մինչև մայիս տեղումների քանակը կազմում է 100մմ: [6]

Տնտեսություն[խմբագրել]

ԱՄԷ-ի տնտեսության հիմքը նավթարդյունաբերությունն է, որը երկրի տնտեսական բարգավաճման գլխավոր աղբյուրն է: Կան նավթավերամշակման, մետաղաձուլական, նավթաքիմիական, ցեմենտի արտադրության ձեռնարկություններ: Օազիսներում մշակում են փյունիկյան արմավենի, մրգեր, բանջարեղեն: Զարգացած է ձկնարդյուն աբերությունը, մարգարիտի արդյունահանումը: Երկրին նկատելի եկամուտներ է բերում նաև զբոսաշրջությունը: Արտահանում է նավթ, նավթամթերք, ալյումին: Ներմուծում է մեքենաներ ու սարքավորումները արդյունաբերական ապրանքներ: Առևտրական գլխավոր գործընկերներն են՝ ԱՄՆ, Ճապոնիա, Մեծ Բրիտանիա, Գերմանիա, Իտալիա,Հարավային Կորեա, Թաիլանդ, Օման, Հնդկաստան, Իրան, Սինգապուր, Հայաստանի Հանրապետություն: ՀՆԱ-ն՝ մեկ շնչի հաշվով 45 000 ԱՄՆ դոլար:[3]

Տրանսպորտ[խմբագրել]

ՄԱԷ- ում հասրակական տրանսպորտը շատ թույլ է զարգացած, տեղի բնակչությունը նախընտրում է երթևեկել ավտոմեքենաներով; Դուբայում գործում է ավտոբուսների համակարգ, որը երթևեկում է Դուբայի առևտրի կենտրոններով: Տոմսերը վաճառում է վարորդը: Ավտոբուսները բավական ժամանակակից են, ունեն հովացման համակարգ: Հստակ պահպանվում է երթևուկության օրակարգը (06:00- 23:00): Առավել հաճախակի օգտվում են տաքսիներից: Դուբայում կան երկու տիպի տաքսիներ՝ ցուցիչներով(«Dubai Transport») և առանց ցուցիչների: Վերջինի դեպքում գնի համար ավելի լավ է նախապես պայմանավորվել: 1կմ արժե 1,51 դիհրամ, տաքսու 12ժամյա վարձակալությունը արժե 500 դիրհամ: Սպասելավարձը գանձվում է առաջին 10 րոպեից հետո, րոպեն արժե 0,50 դիրհամ, ժամն արժե 30 դիրհամ: 2009թ. Սեպտեմբերի 9-ին բացվեց Դուբայի մետրոպոլիտենը, որը կազմված է 10 կայարաններից: Մետրոյով կարելի է հասնել օդանավակայանի 3-րդ տերմինալ, քաղաքի կենտրոն և կենտրոնական խանութներ: Մետրոպոլիտենի աշխատանքային ժամերն են՝ 06:00-23:00, ուրբաթ օրերին ՝ 06:00-14:00: Դուբայի միջազգային օդանավակայանը ՄԱԷ-ում ամենամեծն է: Գտնվում է Դուբայ պատմական կենտրոնից 4կմ հարավ- արևելք:[7][4][8]

Քաղաքականություն[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների քաղաքական կառուցվածքը իրենից ներկայացնում է հանրապետության և թագավորության յուրահատուկ համադրություն։ ՄԱԷ-ն համարվում է ֆեդերատիվ հանրապետություն, որը կազմված է 7 էմիրություններից՝ բացարձակ ինքնիշխան։ Պետությունը գլխավորում է Աբու Դաբիի էմիրությունը, իսկ ղեկավարությունը՝ Դուբայի Էմիրությունը։

Բնակչություն[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների բնակչությունը կազմում է 4,5 միլլիոն մարդ, որից արաբները կազմում են միայն 1/3 մասը, իսկ տեղաբնակները՝ 11%: Մնացածները փախստականներ են Պակիստանից, Հնդկաստանից, Բանգլադեշից, Շրի Լանկայից և Հարավային Ասիայի մյուս երկրներից, որոնք տեղափոխվել են ՄԱԷ ժամանակավոր աշխատողի կարգավիճակով: Ամենամեծ համայնքը հնդկականն է, որը կազմում է մոտ 1,5 մլն մարդ: Բնակչության 85% չեն համարվում երկրի քաղաքացիներ: Բնակչության 88% կենտրոնացված են քաղաքներում: Խոշորագույն և ավելի դինամիկ զարգացող քաղաքն է Դուբայը, 1, 5 միլլիոն բնակչությամբ: Մյուս խոշոր քաղաքներն են Աբու Դաբին, Ալ-Այինը, Ֆուջեյրան և Շարժան:[6]

Վարչական բաժանում[խմբագրել]
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ ՄԱԷ-ի էմիրությունները
ՄԱԷ-ի սահմանային և վարչական կառուցվածքը

Էմիրություն

Օրիգինալ անվանումը

Վարչական կենտրոն

Տարածք, կմ²

Բնակչություն, մարդ

Աբու Դաբի أبو ظبي Աբու Դաբի 67 340 1 465 431
Աջման عجمان Աջման 259 260 492
Դուբայ دبي Դուբայ 3 885 1 229 330
Շարժա الشارقة Շարժա 2 590 656 941
Ռաս-ալ-Խայմա رأس الخيمة Ռաս-ալ-Խայմա 1 683 191 753
Ումմ-ալ-Քուվեյն أم القيوين Ումմ-ալ-Քուվեյն 777 59 098
Ֆուջեյրա الفجيرة Ֆուջեյրա 1 166 118 933
Միության Վերին Խորհուրդը[խմբագրել]

Փաստացի Միության Վերին Խորհուրդը գրավում է բարձր դիրք ՄԱԷ-ի պետական կառուցվածքում։ Խորհուրդը բաղկացած է և էմիրությունների ղեկավարներից։ Խորհուրդը որոշում է պետության ընդհանուր քաղաքականությունը։ Խորհուրդը նաև որոշում է Խորհրդի պատգամավորների նախագահին։

Խորհրդի աշխատանքը սկսվում է ամեն տարվա հոկտեմբերի սկզբին, սեսիայի ընթացքում խորհուրդը պարտավորվում է անցկացնել պլենարային նստաշրջաններ 2 ամիսը մեկ։ Խորհրդի ղեկավարը իրավունք ունի հրավիրել ժողով արտակարգ իրադրության դեպքում կամ խորհրդի անդամների պահանջով։ Ցանկացած որոշման համար պետք առնվազն 5 խորհրդի անդամի ներկայությունը, որոնց մեջ Աբու Դաբիի և Դուբայի ներկայացուցիչների ներկայությունը պարտադիր է։ Խորհրդի ժողովները, որպես կանոն, կրում փակ բնույթ։

Նախագահը[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների նախագահը և մայրաքաղաքային էմիրության՝ Աբու Դաբիի էմիրը համարվում է նույն անձնավորությունը։ Դրա պատճառը էմիրության չափազանց հզոր լինելն է, ղեկավարությունը փոխանցվում է ժառանգաբար։ Մինչև 1966 թվականը ինպես Աբու Դաբիում, այնպես էլ հարևան Սաուդյան Արաբիայում ընդունված էր, որ ղեկավարությունը ժառանգաբար անցնում է եղբորից եղբոր։ ՄԱԷ-ի նախագահ համարվում է նաև զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը և Պաշտապնության Վերին Խորհրդի նախագահն։ Պետության ղեկավարը ստորագրում է հրամաններ և օրենքներ, որոնք նախօրոք հաստատվել էին Վերին Խորհրդի կողմից։ Բացի այդ, նա նշանակում է ամբողջ դիվանագիտական համակարգը, բարձրագույն զիվորական և քաղաքացիական պաշտոնները, ստորագրում և հաստատում է մահապատժի որոշումը։

Գոյություն ունի փոխ-նախագահի պաշտոն։ Փոխ-նախագահը նշանակվում է Միության Վերին Խորհրդի կողմից, 5 տարի ժամկետով։

2004 թվականի նոյեմբերի 3-ից ՄԱԷ-ի նախագահի պաշտոնը գրավում է շեյխ Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նախայանը։ Ալ-Նախայանների դինաստիան ղեկավարում է Աբու Դաբին արդեն ավել քան 250 տարի։

Նախարարների Խորհուրդ[խմբագրել]

Գործադիր իշխանությունը ներկայացված է Նախարարների Խորհրդով, ղեկավարի գլխավորությամբ, որը նշանակվում է նախագահի կողմից և հաստատվում Վերին Խորհրդի կողմից։ Ղեկավարության պարտականությունների մեջ է մտնում օրինագծի և բյուջեի ընդունումը, օրենքների և մյուս նորմատիվային ակտերի ընդունումը, դատական որոշումներին հետևելը, աշխատակիցների նշանակումը կամ ազատումը։ Ներկա պահին Նախարարների Խորհուրդը ղեկավարում է Շեյխ Մուհամեդ իբն Ռաշիդ ալ-Մաքթումը։ Կան հետևյալ նախարարություններն ու ծառայությունները՝

  • Նախագահի հարցերով նախարարություն
  • Վերին Խորհրդի հարցերով նախարարություն
  • Նախարարների Խորհրդի հարցերով նախարարություն
  • Ֆինանսների և արդյունաբերության նախարարություն
  • Էներգետիկայի նախարարություն
  • Կրթության նախարարություն
  • Արտաքին գործերի նախարարություն
  • Աշխատանքի և Սոցիալական զարգացման նախարարություն
  • Արդարադատության նախարարություն
  • Գյուղատնտեսության նախարարություն
  • Տնտեսության և պլանավորման նախարարություն
  • Մշակույթի և Տեղեկատվության նախարարություն
  • Ներքին գործերի նախարարություն
  • Կապի նախարարություն
  • Առողջապահության նախարարություն
  • Պաշտպանության նախարարություն
  • Ադմինիստրատիվ զարգացման կենտրոն
  • Մաքսային ծառայություն
  • Էլեկտրական և ջրային ռեսուրսների նախարարություն
  • Շրջակա միջավայրի մասին կազմակերպություն
  • Բորսային ծառայություն
  • Պետական աուդիտորական ծառայություն
Ազգային Խորհուրդ[խմբագրել]

Օրենսդիր իշխանությունը ներկայացված է Ազգային Խորհրդով, որի կազմի մեջ մտնում են ներկայացուցիչներ բոլոր էմիրություններից, որոնց քանակը ամրագրված է սահմանադրության մեջ և որոշվում են բնակչության թվաքանակից և քաղաքական ու տնտեսական իրադրությունից այս կամ այլ էմիրությունում։ Ցանկացած էմիրություն կարող է ընտրել Ազգային Խորհուրդի ընտրությունների սեփական մեթոդ։ Ներկա պահին Խորհրդի կազմում մտնում են 40 նախարարներ (8-ական Աբու Դաբիից և Դուբայից, 6-ական Ռաս-ալ-Խայմայից և Շարժայից և 4-ական Ֆուջեյրայից, Ումմ-ալ-Քուվեյնից և Աջմանից

Միության Բարձրագույն Դատարան[խմբագրել]

Դատական իշխանությունը ներկայացված է Միության Բարձրագույն Դատարանով, որը համարվում է Միացյալ Արաբական Էմիրությունների գերագույն դատարանը։ Այն կառուցված է գլխավոր դատավորով և 4 անկախ դատավորներից։ Բարձրագույն դատարանը կարգավորում է հարաբերությունները էմիրությունների միջև, ինչպես նաև Վերին Խորհրդի անդամների։

Ժողվրդավարություն[խմբագրել]

Քաղաքներ[խմբագրել]

Բնակչության 88% կենտրոնացված են քաղաքներում: Խոշորագույն և ավելի դինամիկ զարգացող քաղաքն է Դուբայը (Dubai): Մյուս խոշոր քաղաքներն են Աբու Դաբին, Ալ-Այինը, Ֆուջեյրան և Շարժան:[4]

Դուբայ

Դուբայն այսօր անվանում են քաղաք-ֆենոմեն, ամենաշատ այցելվող էմիրությունն է և դարձել է Մերձավոր Արևելքի գլխավոր տուրիստական շրջանը: Զբոսաշրջիկներին այն գրավում է իր  «ոսկե» ավազով, տաք ծովով, անամպ երկնքով, բարձրակարգ սպասարկմամբ, զբարճանքներով և ապրանքաների լայն ընտրությամբ: Քաղաք Դուբային ծանոթանալու լավագույն միջոցը նավով զբոսանքն է ջրանցքով, որը հնարավորություն կտա ծանոթանալու քաղաքի ժամանակակից ճարտարապետությանը: Հետաքրքիր են հին արաբական շինությունները Բաստակա շրջանում, Դեյրայի հին թաղամասերը, Կառավարական տուն աշտարակը, Բուրջ Նախարի և Բուրջ Շինդակի աշտարակները, Ալ-Ֆահիդ  (1787թ.) պատմական թանգարանը, Զաէդ շեյխի դղյակը, գյուղական պատմական թանգարանը: Տարին մեկ անգամ Դուբայում անցկացվում է աշխարհի ամենամեծ առևտրային միջոցառումը, որը ներգրավում է ավելի քան 2 մլն այցելուների: Դուբայ Մոլը (Dubai Mall) աշխարհի ամենամեծ առևտրա-զվարճանքային կենտրոնն է՝ տեղակայված Դուբայի Դաունթաունում (Downtown Dubai): Գտնվելով Downtown Burj Khalifa թաղամասում, Dubai Mall-ին են հարում աշխարհի ամենաբարձր շենքը՝ Բուրջ Խալիֆա, “The Address “  5 աստղանի հյուրանոցը՝ 250 համարներով:[9]

  • Բուրջ Խալիֆա. երկնաքեր, որն իր ձևով հիշեցնում է պտկաքարի: 2008 թվականի մայիսի 9-ից այն համարվում է աշխարհի ամենաբարձր շենքը: Երկնաքերը պաշտոնապես բացվել է 2010 թվականի հունվարի 4-ին, բարձրությունը կազմում է 828 մ և ունի 163 հարկ: Շենքում գործում է 50 հատ վերելակներ:
  • Բուրջ ալ Արաբ. առագաստի տեսք ունեցող 7 աստղանի հյուրանոց, որը աշխարհի ամենաշքեղ հյուրանոցներից մեկն է:
  • Դուբայի շատրվան. Բուրջ Խալիֆայի մոտ գտնվող երաժշտական շատրվան: Աշխարհի ամենաբարձր շատրվաններից մեկը, որի բարձրությունը հասնում է 150 մետրի:
  • Ակվարիում. աշխարհի ամենամեծ ակվարիումներից մեկը, որը  գտնվում է Մերձավոր Արևելքի «Դուբայ»  ամենախոշոր առևտրային կենտրոնում: Ակվարիում կա նաև «Անտլանտիս» հյուրանոցում, որը գտնվում է «Ջումեյրայի Արմավենի» կղզու վրա:
  • The World. Երկրի մայրցամաքների տեսքով արշիպելագ ԱՄԷ-ի ափին:
  •  Արմավենիների կղզի. արհեստական կղզիների խումբ: Բաղկացած է երեք կղզիներից[4]

Շարժա

Շարժան իր մեծությամբ երրորդ էմիրությունն է, որը կրում է “էմիրաթների ճարտարապետական մայրաքաղաք”  տիտղոսը: Գլխավոր տեսարժան վայրերից են Ֆեյսալ թագավորի մզկիթը՝ Մերձավոր Արևելքի ամենախոշոր մզկիթներից մեկը, Մերեջա հնագույն շրջանը, Ալ-Խան ջրանցքի ափերի երկայնքով փռված աշտարակը, Պրոգրեսի արձանը, բազմաթիվ թանգարաններ, ցուցասրահներ, ինչպես նաև Ալ Ջազիրա կղզում ժամանցի կենտրոնները և գեղեցիկ լողափերը: Քաղաքում շատ են թանգարանները, որոնցից են Ազգային հետազոտությունների թանգարանը, Մշակույթի թանգարանը, Հնագիտության և գիտության թանգարանը: Հետաքրքիր են Բիտնա հնագույն բերդը, Բիտիա մզկիթը, Մասաֆի և Գուլֆայի հանքային աղբյուրները  և բազմաթիվ գեղեցիկ լողափերը: Ի դեպ, 1997 թ. Շարժայում սկսվեցին հայկական եկեղեցու և դպրոցի շինարարության աշխատանքները: 1998 թ.- ից գործում է Շարժայի Առաքելական Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին:[9]

Աբու-Դաբիի

Աբու-Դաբիին է պատկանում երկրի նավթային պաշարի 95%-ը: Էմիրությանն են պատկանում նաև 200 կղզիներ և քաղաք-օազիս Ալ-Այնը: Այստեղ է գտնվում Շեյխ Զայեդի մզկիթը, որը աշխարհի և ԱՄԷ-ի ամենախոշոր մզկիթն է: Ferrari World-ը թեմատիկ այգի է, փակ տարածքում ամենամեծ ժամանցի այգին (լունապարկ) ողջ աշխարհում: Քաղաքի գեղատեսիլ վայրերի թվին են պատկանում կենդանաբանական այգին, կարուսելների այգի “Fun City”-ն, պատմական թանգարանները, բազմաթիվ այգիներ, հանգստյան գոտիներ, ներառյալ Ջեբել Հաֆիթ  սարը, որի ստորոտին տեղակայված են հանքային ջրերի աղբյուրներ:[9]

  • Շեյխ Զայդայի մզկիթը. աշխարհի և ԱՄԷ-ի ամենախոշոր մզկիթն է:
  • Ferrari World. Ferrari-ի  առաջին թեմատիկ այգին, ​​ամենամեծ ժամանցի այգին ողջ  աշխարհում, որը գտնվում է փակ տարածքում:[4]

Ֆուջեյրա

Ֆուջեյրայի շրջակայքում ուշադրության են արժանի՝ Ալ-Բիդիա մինարեթը (1600թ., ամենահինը Էմիրություններում), Էմիր Ֆուջեյրայի պալատ-ամրոցը, երկրի ամենաարևելյան ամրությունը՝ Ալ-Բիթհնա (1735թ.), քարուքանդ ամրոցը ոչ մեծ ջրամբարով և արմավենիների անտառակով Վադի-Դաֆտայում,  հինավուրց Դիբբան, հանրահայտ “Սուկ Ալ Զումմա”  շուկան Շարժայի և Ֆուջեյրայի սահմանագծում, ինչպես նաև երեք արգելոցները՝ Ալ-Վուրբայա ջրվեժները, Ալ-Մադհաբ այգիները և ծծմբային տաք աղբյուրները Այն-Ալ-Գոմուրում:[9]

Բնակչություն[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների բնակչությունը կազմում է 4, 5 միլլիոն մարդ, որից արաբները կազմում են միայն 1/3 մասը, իսկ տեղաբնակները 11%։ Մնացածները փախստականներ են Պակիստանից, Հնդկաստանից, Բանգլադեշից, Շրի Լանկայից և Հարավային Ասիայի մյուս երկրներից, որոնք տեղափոխվել են ՄԱԷ ժամանակավոր աշխատողի կարգավիճակով։ Բնակչության 85% չեն համարվում երկրի քաղաքացիներ։ Արաբ փախստականները հիմնականում Պաղեստինի բնակիչներ են։

Բնակչության 88% կենտրոնացված են քաղաքներում։ Խոշորագույն և ավելի դինամիկ զարգացող քաղաքն է Դուբայը, 1, 5 միլլիոն բնակչությամբ։ Մյուս խոշոր քաղաքներն են Աբու Դաբին, Ալ-Այինը, Ֆուջեյրան և Շարժան։[4]

Կրոն[խմբագրել]

ՄԱԷ-ի գրեթե բոլոր քաղաքացիները մուսուլմաններ են, որոնցից 85% սուննիներ, իսկ 15% շիաներ։[6] Էմիրությունների փախստականների ծառայության հավաստմամբ, գաղթականների 55% ևս մուսուլման են, 25% հինդուիստներ, 10% քրիստոնյաներ, 5% բուդդիստներ։ Մյուս 5% կազմում են փոքրամասնությունները։ 4, 5 միլլիոն բնակչությունից հաշվված նաև օտարերկրիացիներին, մուսուլմանները կազմում են 3/4 մասը։

Դուբայը միակ էմիրությունն է, որտեղ կա հինդուիստական տաճար։ Իսկ եկեղեցիներ կան բոլոր էմիրություններում։[4]

Հայերը ԱՄԷ-ում[խմբագրել]

Հայերի զանգվածային հոսքը ԱՄԷ սկսվել է 1975 թ-ին: Ազգային կյանքը կազմակերպելու նպատակով 1977 թ-ին հրավիրվել են ժողովներ ու հավաքույթներ, Դուբայի Սուրբ Երրորդություն անգլիկան եկեղեցում մատուցվել է հայերեն առաջին պատարագը: Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի խնդրանքով տեղի հայությանը տրամադրվել է հողատարածք և եկեղեցի կառուցելու արտոնություն: 1998 թ-ին տեղի է ունեցել ԱՄԷ-ում առաջին հայկական՝ Շարժայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու օծումը: 

Ներկայումս ԱՄԷ-ում հայերի թիվը շուրջ 2 հզ. է, հիմնականում կենտրոնացած են Շարժայում, Դուբայում, Աբու Դաբիում: Նրանց մեծ մասը գործարարներ են, բժիշկներ, ճարտարապետներ, արհեստավորներ: 

Գործում են Շարժայի և Աբու Դաբիի մեկօրյա վարժարանները, Հայ մշակութային ընկերակցությունը: [10]

Մշակույթ[խմբագրել]

ՄԱԷ-ն մուսուլմանական երկիր է։ Այստեղ ընդունված է չէ գտնվել փողոցում ոչ սթափ վիճակում (հակառակ պարագայում կարող են հայտնվել բանտում) կամ արտահայտիչ հագնվելը (հատկապես վերաբերվում է կանանց)։ Սակայն վերջին շրջանի զբոսաշրջիկների կտրուկ աճի պատճառով ավանդույթները գնում է դեպի Եվոպական նորմերին։

Տեղի բնակչության մեջ վերջին ժամանակներում սկսվել է ավելի շատ գնահատվել կրթությունը, և դրա շնորհիվ ՄԱԷ-ում ստեղծվել են միջազգային մակարդակի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, բացվել են աշխարի տեխնիկապես առաջավոր կազմակերպությունների գիտա-տեխնիկական կենտրոններ։[8]

Խոհանոց[խմբագրել]

ԱՄԷ-ի խոհանոցը գրեթե ամբողջությամբ վերցված է Լիբանանից: Ամենատարածված ուտեստներից են ալ հարիսը (պատրաստում են ցորենի հատիկներից  և գառան մսից), լուլա-քաբաբը, ալ մաջբուսը (շոգեխաշած գառան միս  բրնձով, լոլիկով և կարտոֆիլով), շաուրման, հումուսը, մուտաբալը՝ սմբուկի խավիար, թաբուլե՝ ցորենով և մաղադանոսով աղցան: Աղանդերից հատկապես հայտնի է կաթնաշոռով և սերուցքով տորթը՝ էշ ասարայը: Սեփական խոհանոցի բացակայությունը ԱՄԷ-ում լրացվում է արտասահմանյան ռեստորանների և արագ սննդի կետերի մեծ քանակությամբ. սկսած իտալական  տրատորիից, վերջացրած ճապոնական սուշի-բարերով:[4]

Տոներ[խմբագրել]
Ամսաթիվ Հայերեն անվանումը Տեղական անվանումը
Հունվարի 1 Նոր Տարի  
Փոփոխական է   Eid-ul-Adha
Փոփոխական է Մահմեդական Նոր Տարի El am Hejir
Փոփոխական է   Ashura - Muharrum/Dr.Babu Jagjivan Ram
Օգոստոսի 6 Շեյխ Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նախայանի ղեկավարման սկիզբը  
Դեկտեմբերի 2 Ազգային օր Al-Eid Al Watani (العيد الوطني)  
Փոփոխական է Ռամադանի վերջը Eid Al Fitr[8]

Ծանոթագրություն[խմբագրել]

  1. Արաբական Միացյալ Էմիրություններ անվան ստուգաբանություն
  2. art-tour.am Միացյալ Արաբական Էմիրություններ
  3. 3,0 3,1 3,2 www.navasardtours.com Տնտեսություն Պատմություն Աշխարագրական դիրք
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 www.travelnews.am Ազգային խոհանոց Տոներ Ազգային նկարագիր Տրանսպորտ Դրամական միավոր Քաղաքները և նավահանգիստներ ԱՄԷ-ի աշխարհագրություն Պետական կրոն Կառավարման համակարգ Բնակչության թիվ
  5. gloriatravel.am Կլիմա
  6. 6,0 6,1 6,2 dubaitravel.am Օգտակար տեղեկություններ - ՄԱԷ
  7. megasolagency.wordpress.com ՄԱԷ ( Միացյալ Արաբական Էմիրություններ)
  8. 8,0 8,1 8,2 vanatour.am Մշակույթ Տոներ Տրանսպորտ
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 sputnik.am Դուբայ Շարժա Աբու-Դաբի Ֆուջեյրա
  10. www.encyclopedia.am Արաբական Միացյալ Էմիրություններ
Մերձավոր Արևելքի երկրներ

Flag of Bahrain.svg ԲահրեյնFlag of Egypt.svg ԵգիպտոսFlag of Yemen.svg ԵմենFlag of Turkey.svg ԹուրքիաFlag of Israel.svg ԻսրայելFlag of Iraq.svg ԻրաքFlag of Lebanon.svg ԼիբանանFlag of Cyprus.svg ԿիպրոսFlag of Jordan.svg ՀորդանանFlag of the United Arab Emirates.svg ՄԱԷFlag of Saudi Arabia.svg Սաուդյան ԱրաբիաFlag of Syria.svg ՍիրիաFlag of Qatar.svg ՔատարFlag of Kuwait.svg ՔուվեյթFlag of Oman.svg Օման