Արաբական Միացյալ Էմիրություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
جالإمارات العربية المتحدة
Ալ-Իմարաթ ալ-Արաբիա ալ-Մուտտախի
Միացյալ Արաբական Էմիրություններ
Միացյալ Արաբական Էմիրություններ դրոշ
Դրոշ
Միացյալ Արաբական Էմիրություններ Զինանշան
Զինանշան
Նշանաբան՝
«Աստված, ժողովուրդ, նախագահ»
Ազգային օրհներգ՝
Իշի Բիլադի (Իմ ազգը թող ապրի երկար)
Միացյալ Արաբական Էմիրություններ դիրքը
Մայրաքաղաք Աբու Դաբի
600) 22°47′N, 54°37′E
Ամենամեծ քաղաք Դուբայ
Պետական լեզուներ արաբերեն
Կառավարում Ֆեդերադիվ
 -  Նախագահ Խալիֆա ալ-Նախայան
Տարածք
 -  Ընդհանուր 83, 600 կմ² (116-րդ)
 -  Ջրային (%) 0
Բնակչություն
 -  2008 նախահաշիվը 5, 432, 746 (109-րդ)
 -  Խտություն 64 /կմ² 
 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)  գնահատում
 -  Ընդհանուր $129.3 մլրդ (150-րդ)
ՄԶՀ (2007) Green Arrow Up Darker.svg 0.868 (39-րդ)
Դրամական միավոր ՄԱԷ-ի դիրհամ (درهم) (AED)
Ժամային գոտի GMT+4 (UTC+4:00)
Ինտերնետ .ae
Հեռախոսային կոդ +971

ՄԱԷ (արաբ․՝ الإمارات العربية المتحدة‎‎), պաշտոնապես Միացյալ Արաբական Էմիրություններ։ ՄԱԷ-ն գտնվում է Հարավ-արևմտյան Ասիայում՝ Արաբական թերակղզու հարավ-արևելյան մասում։ ՄԱԷ-ն հարավից և արևմուտքից սահմանակից է Սաուդյան Արաբիային, հարավ-արևելքից և հյուսիս արևելքից Օմանի հետ։ ՄԱԷ-ի ափերը ողողում են Օմանի և Պարսից ծոցերը։

Պատմություն[խմբագրել]

VII դարում փոքր շեյխությունները, որոնք տեղակայված էին Պարսից ծոցի հարավային և Օմանի ծոցի հյուսիս-արևմտյան ափերին, մտան Արաբական խալիֆայության կազմի մեջ, վերջիններս արդեն այս տարածքներում տարածել էին իսլամը։ Այս ժամանակահատվածում ստեղծվեցին Դուբայ, Շարժա, Էլ-Ֆուջեյրա քաղաքները։ Արաբական խալիֆայության թուլացումից հետո շեյխությունները ստացան ավելի շատ ինքնիշխանություն։ X-XI դարերում Արաբական թերակղզու արևելյան հատվածը մտնում էր Կարմատների պետության կազմի մեջ, իսկ վերջինիս բաժանումից հետո տարածքը անցավ Օմանի իշխանության տակ։

XV դարի վերջին եվրոպացիները սկսեցին իրենց ազդեցությունը այս տարածքների վրա։ Պորտուգալիան առաջին եվրոպական երկիրն էր, որ կարողացավ հաստատվել թերակղզում։ Պորտուգալիան իր հսկողության տակ առավ Բահրեյնը, Ջուլֆարը և Հորմուզի նեղուցը։

Բրիտանական պրոտեկտորատ[խմբագրել]

Օստ-Հնդկական խումբը մշտապես ռազմական էքսպեդիցիաներ էր ուղղում դեպի Պարսից ծոց և 1820 թվականին ստիպեց 7 արաբական թագավորությունների էմիրներին և շեյխերին կնքել մի համաձայնագիր, որով անգլիացիները տիրելու էին այս տարածքներին և Օմանը վերջնականապես բաժանելու էին 3 մասի՝ իմամաթ Օման, սուլթանաթ Մասքաթ և «Ծովահենների ափ»։ 1853 թվականից այս թագավորությունները միասին կոչվում էին «Պայմանական Օման»։

Թագավորության տարածքում ստեղծվեցին անգլիական ռազմական բազաներ։ Քաղաքական ղեկավարությունը իրականացնում էր անգլիացի քաղաքական լիազորը։ Բրիտանական պրոտեկտորատի ստեղծումը չխանգարեց տեղի բնակիչների ավանդույթներին և դավանանքին։ Տեղի բնակիչները շարունակում էին պահպանել հին ավանդույթները։

Գլխավոր ցեղը այս տարածքում, եղել և մնում է Բանի-Յազը, որը հենց սկզբից բնակված է եղել Լիվայի և Ալ-Այինի օազիսների վրա։ 1833 թվականի Բանի-Յազ ցեղից Մաքթումները, գաղթում են օազիսներից և հաստատվում Դուբայում, անկախացնելով այն։ Այսպես ստեղծվեց Մաքթումների դինաստիան, որը ղեկավարում է Դուբայի Էմիրությունը մինչ օրս։

1920-ականներին «Պայմանական Օման»-ում սկսվեց պայքարը անկախության համար, որը սկսվեց Շարժա և Ռաս-ալ-Խայմա քաղաքներից։ Հենց այդ ժամանակ տեղի ունեցավ մի հայտնություն, որը բեկումնային դարձավ ոչ միայն Էմիրությունների, այլ ամբողջ Մերձավոր Արևելքի համար. Պարսից ծոցում գտնվեցին նավթի չափազանց հարուստ պաշարներ։

1950-ականներից սկսած նավթի արդյունաբերությունը ոտքի կանգնեցրեց երկիրը և այն սկսեց արագ տեմպերով զարգանալ, սակայն թագավորությունը դեռ մնում էր բրիտանական պրոտեկտորատի ազդեցության տակ։ Սակայն 1964 թվականին Բրիտանական պրոտեկտորատին դեմ դուրս եկավ Արաբական երկրների լիգան, որը պաշտպանում էր արաբական ժողովուրդների լիովին անկախացման հարցը։ 1968 թվականին որոշվեց, որ 1971 թվականին բրիտանական զորքերը պետք է դուրս գան Սուեզի ջրանցքի հարակից տարածքներից և Պարսից ծոցի պետություններից։ Թագավորությունները կնքեցին համաձայնագիր Պարսից ծոցի Արաբական Թագավորությունների Ֆեդերացիա ստեղծելու մասին։ Այս ֆեդերացիայի մեջ պետք է մտնեին Բահրեյնը և Կատարը, սակայն ավելի ուշ նրանք դարձան ինքնուրույն պետություններ։

Անկախ պետություն[խմբագրել]

1971 թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Պայմանական Օմանի» 7 Էմիրություններից 6-ը հայտարարեցին նոր ֆեդերացիայի ստեղծման մասին, որը անվանում էր Միացյալ Արաբական Էմիրություններ, 7-րդ Էմիրությունը՝ Ռաս-ալ-Խայման, միացավ նրանց 1972-ին։

Պետության անկախացումը համընկավ նավթի գների կտրուկ աճի հետ, որը գալիս էր Սաուդյան Արաբիայի կոշտ քաղաքական տնտեսությունից։ Այս ամենը նոր ճանապարհ ստեղծեց նորանկախ երկրի համար ինքնուրույն քայլեր գցելու տնտեսության և ներքին քաղաքականության մեջ։ Նավթի վաճառքի եկամուտների և այս ոլորտում մեծ ներդրումների շնորհիվ պետությունը շատ արագ զարգացավ։ Երկրում զարգացան նաև տուրիզմի և ֆինանսական ոլորտները։

1990-1991 թվականներին Միացյալ Արաբական Էմիրությունների զինված ուժերը մասնակցեցին Քուվեյթի անկախացմանը։

Քաղաքական կառուցվածքը[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների քաղաքական կառուցվածքը իրենից ներկայացնում է հանրապետության և թագավորության յուրահատուկ համադրություն։ ՄԱԷ-ն համարվում է ֆեդերատիվ հանրապետություն, որը կազմված է 7 էմիրություններից՝ բացարձակ ինքնիշխան։ Պետությունը գլխավորում է Աբու Դաբիի էմիրությունը, իսկ ղեկավարությունը՝ Դուբայի Էմիրությունը։

Միության Վերին Խորհուրդը[խմբագրել]

Փաստացի Միության Վերին Խորհուրդը գրավում է բարձր դիրք ՄԱԷ-ի պետական կառուցվածքում։ Խորհուրդը բաղկացած է և էմիրությունների ղեկավարներից։ Խորհուրդը որոշում է պետության ընդհանուր քաղաքականությունը։ Խորհուրդը նաև որոշում է Խորհրդի պատգամավորների նախագահին։

Խորհրդի աշխատանքը սկսվում է ամեն տարվա հոկտեմբերի սկզբին, սեսիայի ընթացքում խորհուրդը պարտավորվում է անցկացնել պլենարային նստաշրջաններ 2 ամիսը մեկ։ Խորհրդի ղեկավարը իրավունք ունի հրավիրել ժողով արտակարգ իրադրության դեպքում կամ խորհրդի անդամների պահանջով։ Ցանկացած որոշման համար պետք առնվազն 5 խորհրդի անդամի ներկայությունը, որոնց մեջ Աբու Դաբիի և Դուբայի ներկայացուցիչների ներկայությունը պարտադիր է։ Խորհրդի ժողովները, որպես կանոն, կրում փակ բնույթ։

Նախագահը[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների նախագահը և մայրաքաղաքային էմիրության՝ Աբու Դաբիի էմիրը համարվում է նույն անձնավորությունը։ Դրա պատճառը էմիրության չափազանց հզոր լինելն է, ղեկավարությունը փոխանցվում է ժառանգաբար։ Մինչև 1966 թվականը ինպես Աբու Դաբիում, այնպես էլ հարևան Սաուդյան Արաբիայում ընդունված էր, որ ղեկավարությունը ժառանգաբար անցնում է եղբորից եղբոր։ ՄԱԷ-ի նախագահ համարվում է նաև զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը և Պաշտապնության Վերին Խորհրդի նախագահն։ Պետության ղեկավարը ստորագրում է հրամաններ և օրենքներ, որոնք նախօրոք հաստատվել էին Վերին Խորհրդի կողմից։ Բացի այդ, նա նշանակում է ամբողջ դիվանագիտական համակարգը, բարձրագույն զիվորական և քաղաքացիական պաշտոնները, ստորագրում և հաստատում է մահապատժի որոշումը։

Գոյություն ունի փոխ-նախագահի պաշտոն։ Փոխ-նախագահը նշանակվում է Միության Վերին Խորհրդի կողմից, 5 տարի ժամկետով։

2004 թվականի նոյեմբերի 3-ից ՄԱԷ-ի նախագահի պաշտոնը գրավում է շեյխ Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նախայանը։ Ալ-Նախայանների դինաստիան ղեկավարում է Աբու Դաբին արդեն ավել քան 250 տարի։

Նախարարների Խորհուրդ[խմբագրել]

Գործադիր իշխանությունը ներկայացված է Նախարարների Խորհրդով, ղեկավարի գլխավորությամբ, որը նշանակվում է նախագահի կողմից և հաստատվում Վերին Խորհրդի կողմից։ Ղեկավարության պարտականությունների մեջ է մտնում օրինագծի և բյուջեի ընդունումը, օրենքների և մյուս նորմատիվային ակտերի ընդունումը, դատական որոշումներին հետևելը, աշխատակիցների նշանակումը կամ ազատումը։ Ներկա պահին Նախարարների Խորհուրդը ղեկավարում է Շեյխ Մուհամեդ իբն Ռաշիդ ալ-Մաքթումը։ Կան հետևյալ նախարարություններն ու ծառայությունները՝

  • Նախագահի հարցերով նախարարություն
  • Վերին Խորհրդի հարցերով նախարարություն
  • Նախարարների Խորհրդի հարցերով նախարարություն
  • Ֆինանսների և արդյունաբերության նախարարություն
  • Էներգետիկայի նախարարություն
  • Կրթության նախարարություն
  • Արտաքին գործերի նախարարություն
  • Աշխատանքի և Սոցիալական զարգացման նախարարություն
  • Արդարադատության նախարարություն
  • Գյուղատնտեսության նախարարություն
  • Տնտեսության և պլանավորման նախարարություն
  • Մշակույթի և Տեղեկատվության նախարարություն
  • Ներքին գործերի նախարարություն
  • Կապի նախարարություն
  • Առողջապահության նախարարություն
  • Պաշտպանության նախարարություն
  • Ադմինիստրատիվ զարգացման կենտրոն
  • Մաքսային ծառայություն
  • Էլեկտրական և ջրային ռեսուրսների նախարարություն
  • Շրջակա միջավայրի մասին կազմակերպություն
  • Բորսային ծառայություն
  • Պետական աուդիտորական ծառայություն

Ազգային Խորհուրդ[խմբագրել]

Օրենսդիր իշխանությունը ներկայացված է Ազգային Խորհրդով, որի կազմի մեջ մտնում են ներկայացուցիչներ բոլոր էմիրություններից, որոնց քանակը ամրագրված է սահմանադրության մեջ և որոշվում են բնակչության թվաքանակից և քաղաքական ու տնտեսական իրադրությունից այս կամ այլ էմիրությունում։ Ցանկացած էմիրություն կարող է ընտրել Ազգային Խորհուրդի ընտրությունների սեփական մեթոդ։ Ներկա պահին Խորհրդի կազմում մտնում են 40 նախարարներ (8-ական Աբու Դաբիից և Դուբայից, 6-ական Ռաս-ալ-Խայմայից և Շարժայից և 4-ական Ֆուջեյրայից, Ումմ-ալ-Քուվեյնից և Աջմանից

Միության Բարձրագույն Դատարան[խմբագրել]

Դատական իշխանությունը ներկայացված է Միության Բարձրագույն Դատարանով, որը համարվում է Միացյալ Արաբական Էմիրությունների գերագույն դատարանը։ Այն կառուցված է գլխավոր դատավորով և 4 անկախ դատավորներից։ Բարձրագույն դատարանը կարգավորում է հարաբերությունները էմիրությունների միջև, ինչպես նաև Վերին Խորհրդի անդամների։

Աշխարհագրությունը[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների տարածքը նմանվում է ռնգեղջյուրի եղջյուրին, որը կարծես թե մտել է Պարսից ծոց, Արաբական թերակղզու հյուսիս-արևելյան վերջավորությունից։ ՄԱԷ-ն սահմանակից է հարավից և արևմուտքից Սաուդյան Արաբիայի հետ, իսկ արևելքից՝ Օմանի։ Պետության հյուսիսային ափերը դեմ դեմաց են գտնվում Իրանի հետ Պարսից ծոցով, իսկ Կատարը գտնվում 50կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։ ՄԱԷ-ն բաղկացած է 7 էմիրություններից՝ Աբու Դաբի, Աջման, Դուբայ, Ֆուջեյրա, Ռաս-ալ-Խայմա, Շարժա և Ումմ-ալ-Քուվեյն։ 7 էմիրությունները միասին գրավում են տարածք, որը համարժեք է Պորտուգալիային։ Աբու Դաբիի Էմիրությունը գրավում է պետության տարածքի 85%-ը, իսկ ամենափոքր էմիրության՝ Աջմանի տարածքն է ընդամենը 250 քառ. կմ։

ՄԱԷ-ի աշխարհագրության առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ պետության տարածքի մեծ մասը կազմում են ավազային անապատները, որոնք մի մասն են կազմում աշխարհի ամենամեծ Ռուբ-Էլ-Խալի ավազային անապատի, որը գտնվում է հարևան Սաուդյան Արաբիայի հարավ-արևելքում։ Այս տարածքները ծածկված են հաստ աղի շերտով, այն ինչ երկրի հյուսիսում և արևելքում գերակշռում են օազիսները և լեռնային հիանալի տեսարանները։ Ֆաունայի հիմնական ներկայացուցիչներից են՝ արաբական հովազը և իբեկսը, ուղտը, այծերը։

Կլիման[խմբագրել]

Երկրի կլիման չափազանց տաք է և չորային։ Հաճախ են լինում ավազային փոթորիկներ։ Ամռանը ջերմաստիճանը կազմում է 30-35, իսկ ձմռանը 20-23 աստիճան Ցելսիուսի սանդղակով։ Ամեն տարի նոյեմբերից մինչև մայիս տեղումների քանակը կազմում է 100մմ։

Տարածքային ամբողջականության կառուցվածք[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ ՄԱԷ-ի էմիրությունները
ՄԱԷ-ի սահմանային և վարչական կառուցվածքը
Էմիրություն Օրիգինալ
անվանումը
Վարչական
կենտրոն
Տարածք, կմ² Բնակչություն, մարդ
Աբու Դաբի أبو ظبي Աբու Դաբի 67 340 1 465 431
Աջման عجمان Աջման 259 260 492
Դուբայ دبي Դուբայ 3 885 1 229 330
Շարժա الشارقة Շարժա 2 590 656 941
Ռաս-ալ-Խայմա رأس الخيمة Ռաս-ալ-Խայմա 1 683 191 753
Ումմ-ալ-Քուվեյն أم القيوين Ումմ-ալ-Քուվեյն 777 59 098
Ֆուջեյրա الفجيرة Ֆուջեյրա 1 166 118 933

Բնակչություն[խմբագրել]

Միացյալ Արաբական Էմիրությունների բնակչությունը կազմում է 4, 5 միլիոն մարդ, որից արաբները կազմում են միայն 1/3 մասը, իսկ տեղաբնակները 11%։ Մնացածները փախստականներ են Պակիստանից, Հնդկաստանից, Բանգլադեշից, Շրի Լանկայից և Հարավային Ասիայի մյուս երկրներից, որոնք տեղափոխվել են ՄԱԷ ժամանակավոր աշխատողի կարգավիճակով։ Բնակչության 85% չեն համարվում երկրի քաղաքացիներ։ Արաբ փախստականները հիմնականում Պաղեստինի բնակիչներ են։

Բնակչության 88% կենտրոնացված են քաղաքներում։ Խոշորագույն և ավելի դինամիկ զարգացող քաղաքն է Դուբայը, 1, 5 միլիոն բնակչությամբ։ Մյուս խոշոր քաղաքներն են Աբու Դաբին, Ալ-Այինը, Ֆուջեյրան և Շարժան։

Կրոն[խմբագրել]

ՄԱԷ-ի գրեթե բոլոր քաղաքացիները մուսուլմաններ են, որոնցից 85% սուննիներ, իսկ 15% շիաներ։ Էմիրությունների փախստականների ծառայության հավաստմամբ, գաղթականների 55% ևս մուսուլման են, 25% հինդուիստներ, 10% քրիստոնյաներ, 5% բուդդիստներ։ Մյուս 5% կազմում են փոքրամասնությունները։ 4, 5 միլիոն բնակչությունից հաշվված նաև օտարերկրիացիներին, մուսուլմանները կազմում են 3/4 մասը։

Դուբայը միակ էմիրությունն է, որտեղ կա հինդուիստական տաճար։ Իսկ եկեղեցիներ կան բոլոր էմիրություններում։

Տրանսպորտ[խմբագրել]

Ներկա պահին հիմնական տրանսպորտային միջոցը համարվում են ավտոմեքենաները, ճանապարհների մեծամասնությունը ասֆալտապատված է։ Երկրում կան խոշոր միջազգային օդանավակայաններ, նավահանգիստներ, նավթահաններ, կառուցվում է Դուբայի մետրոպոլիտենը։

Մշակույթ[խմբագրել]

ՄԱԷ-ն մուսուլմանական երկիր է։ Այստեղ ընդունված է չէ գտնվել փողոցում ոչ սթափ վիճակում (հակառակ պարագայում կարող են հայտնվել բանտում) կամ արտահայտիչ հագնվելը (հատկապես վերաբերվում է կանանց)։ Սակայն վերջին շրջանի զբոսաշրջիկների կտրուկ աճի պատճառով ավանդույթները գնում է դեպի Եվոպական նորմերին։

Տեղի բնակչության մեջ վերջին ժամանակներում սկսվել է ավելի շատ գնահատվել կրթությունը, և դրա շնորհիվ ՄԱԷ-ում ստեղծվել են միջազգային մակարդակի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, բացվել են աշխարի տեխնիկապես առաջավոր կազմակերպությունների գիտա-տեխնիկական կենտրոններ։

Տոներ[խմբագրել]

Ամսաթիվ Հայերեն անվանումը Տեղական անվանումը
Հունվարի 1 Նոր Տարի  
Փոփոխական է   Eid-ul-Adha
Փոփոխական է Մահմեդական Նոր Տարի El am Hejir
Փոփոխական է   Ashura - Muharrum/Dr.Babu Jagjivan Ram
Օգոստոսի 6 Շեյխ Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նախայանի ղեկավարման սկիզբը  
Դեկտեմբերի 2 Ազգային օր Al-Eid Al Watani (العيد الوطني)  
Փոփոխական է Ռամադանի վերջը Eid Al Fitr

Տես նաև[խմբագրել]

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Շարժա)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Կաղապար:Պարսից ծոցի երկրները