Իռլանդիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Éire
Իռլանդիայի Հանրապետություն
Իռլանդիայի դրոշ
Դրոշ
Իռլանդիայի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Amhrán na bhFiann
Զինվորի երգը
Իռլանդիայի դիրքը
Մայրաքաղաք Դուբլին
53°20.65′N, 6°16.05′W
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ իռլանդերեն, անգլերեն
Կառավարում Հանրապետություն
 -  Նախագահ Մայքլ Հիգգինս
 -  Վարչապետ Էնդա Քեննի
Անկախություն Մեծ Բրիտանիայից 
 -  Հայտարարված ապրիլի 24 1916 
 -  Հաստատված դեկտեմբերի 6 1922 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 70,273 կմ² (120-րդ)
 -  Ջրային (%) 2.00
Բնակչություն
 -  2006 նախահաշիվը 4,239,848 (121-րդ)
 -  Խտություն 60.3 /կմ² (139-րդ)
147.6 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2006 գնահատում
 -  Ընդհանուր $177.2 բիլիոն (49-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $43,600 (2-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2006 գնահատում
 -  Ընդհանուր $202.9 բիլիոն (30-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $50,150 (6-րդ)
ՄԶՀ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.956 (բարձր) (4-րդ)
Դրամական միավոր Եվրո (€) (EUR)
Ժամային գոտի WET (UTC+0)
 -  Ամռանը (DST) IST (WEST) (UTC+1)
Ինտերնետ .ie
Հեռախոսային կոդ +353

Իռլանդիա (իռլ.՝ Éire), պետություն Եվրոպայի հյուսիս-արևմուտքում։ Զբաղեցնում է Իռլանդիա կղզու 5/6 մասը։ Մայրաքաղաք Դուբլինն է։

Կղզին ծածկված է կանաչ մարգագետիններով, որի համար Իռլանդիան հաճախ կոչում են «կանաչ երկիր», «զմրուխտե կղզի»։ Իռլանդիայի տարածքի մեծ մասը հարթավայրային է, հարավ-արևմուտքում՝ ծովափին մոտ, ձգվում են Կեռի լեռները։ Արևելքից ողողվում է Իռլանդական ծովով և Հյուսիսային ու Սուրբ Գեորգիի նեղուցներով, իսկ հարավից, հյուսիսից և արևմուտքից՝ Ատլանտյան օվկիանոսով։ Արևմուտքից-արևելք երկարությունը 300 կմ է, հյուսիսից-հարավ՝ 450 կմ։

Պատմություն[խմբագրել]

Լենստեր Հաուս՝ Իռլանդիայի խորհրդարանի շենքը
Կառավառության շենքը
Իռլանդիա կղզում բնակչության խտությունը

12-րդ դարում Իռլանդիան սկսեցին նվաճել անգլիացիները։ Իռլանդացիները խոշոր հաղթանակ տարան, երբ 1921 թ-ին երկիրը հռչակվեց դոմինիոն՝ անգլիական թագուհու գերագահության ներքո, 1973 թ.-ին՝ Եվրամիության անդամ, իսկ 1994 թ.-ին՝ հանրապետություն՝ նախագահի գլխավորությամբ։ Բայց Մեծ Բրիտանիային, այնուամենայնիվ, հաջողվեց Իռլանդիայից պոկել նրա հյուսիսային մասը՝ Հյուսիսային Իռլանդիան։ Իռլանդիան խորհրդարանական հանրապետություն է։ Գործող սահմանադրությունը ընդունվել է 1937 թ.-ի հուլիսի 1-ի հանրաքվեի արդյունքում։ Օրենսդիր իշխանության գլխավոր մարմինը պառլամենտն է, որի կազմի մեջ մտնում են նախագահը և 2 պալատները՝ Ներկայացուցիչների պալատը՝ Դոյլ Էռեն, և Սենատը՝ Սենադ Էռեն։

Անվանում[խմբագրել]

Անվանումը (Ireland, բառացի՝ «Իրերի երկիր») առաջացել է իռլանդերեն Elre (հին իռլանդերեն Eirinn «արևմտյան») բառից, որից էլ՝ Իրեր ցեղանունը[1]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Գետեր[խմբագրել]

Խոշոր գետը Շանոնն է, որից բացի խոշոր են Լի, Բլեկուոտեր, Շուր, Նոր, Էրն, Բանն գետերը, իսկ լճերից՝ Լոխ-Նեյը, Լոխ-Դերգը, Լոխ-Մասկը, Կիլլարնինը։ Տարածքի 15%-ը զբաղեցնում են տորֆաբեր ճահիճները։

Կլիման[խմբագրել]

Կլիման բարեխառն օվկիանոսային է։ Կղզու արևմտյան ափերը ողողում է Հյուսիսատլանտյան տաք հոսանքը, որի շնորհիվ Իռլանդիայի կլիման մեղմ է։ Տարին բոլոր օվկիանոսից փչում են տաք և խոնավ քամիներ, արևոտ օրերը քիչ են։

Ֆլորա[խմբագրել]

Իռլանդիայի բուսական աշխարհը համեմատած Մեծ Բրիտանիայի հետ աղքատ է։ Այստեղ աճում է 1300 տեսակի բույս, որոնք հանդիպում են նաև Եվրոպայում։ Իռլանդիայի կենդանական աշխարհը ավելի աղքատ է քան Եվրոպայում և Մեծ Բրիտանիայում։ Այնտեղ կարելի է հանդիպել սողունների և երկկենցաղների 4, կաթնասունների՝ 22 և ձկների՝ 10 տիպ, թռչունների 380 տեսակ։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Գյուղական բնակչությունը հիմնականում ապրում է առանձին ագարակներում (ֆերմաներ), որոնք շրջապատված են վարելահողերով ու արոտավայրերով։ Տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, նրա հիմանական ուղղվածությունը անասնապահությունն է, կաթնատնտեսությունը, խոզաբուծությունը, ոչխարաբուծությունը։ Դաշտավարական մշակաբույսերից են ցորենը, գարին, կարտոֆիլը։ Զբաղվում են նաև ձկնորսությամբ։ Զարգացած է արդյունաբերությունը, հիմնականում՝ գյուղատնտեսական հումքի մշակումը. արտադրում են մսի և կաթնամթերքի պահածոներ, յուղ։ Մեծ նշանակություն ունի գարեջրի և շաքարի արտադրությունը։ Վերջին շրջանում զարգացում են ապրում տեքստիլ, կարի, քիմիական արդյունաբերությունները, մեքենաշինությունը, էլեկտրոնիկան։

Բնակչություն[խմբագրել]

Ազգային կազմը միատարր է. 98%-ը իռլանդացիներ են, ապրում են նաև անգլիացիներ, շոտլանդացիներ, հրեաներ և այլք։ Իռլանդիայի բնակչության մոտ կեսը ապրում է քաղաքներում։ Իռլանդիայի մայրաքաղաք Դուբլինը կարևոր փոխադրական հանգույց է և երկրի գլխավոր ծովային նավահանգիստը, միաժամանակ մշակութային խոշոր կենտրոն է։ Պետական լեզուներն են իռլանդերենը և անգլերենը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։