Կիպրոս

Կիպրոսի Հանրապետություն Κυπριακή Δημοκρατία (հունարեն) Kıbrıs Cumhuriyeti (թուրքերեն)
Դրոշ
Ազգային հիմն՝ Ύμνος εις την Ελευθερίαν Ազատության հիմն
Մայրաքաղաք		Նիկոսիա 35°08′N, 33°28′E
Ամենամեծ քաղաք		մայրաքաղաք
Պետական լեզու(ներ)		հունարեն, թուրքերեն
Կառավարում		Հանրապետություն
-	Նախագահ	Դիմիտրիս Խրիստոֆիաս
Անկախություն		Միավորված Թագավորությունից
-	Թվական	օգոստոսի 16, 1960
Տարածք
-	Ընդհանուր	9,251 կմ² (167th) 3,572 մղոն²
Բնակչություն
-	2006 նախահաշիվը	855,000 (154-րդ)
-	2005 մարդահամարը	835,000
-	Խտություն	90 /կմ² (105-րդ) 233 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)		2007 գնահատում
-	Ընդհանուր	$23.74 բիլիոն (113th)
-	Մեկ շնչի հաշվով	$31,053 (25-րդ)
ՄԶՀ (2004)		0.903 (բարձր) (29-րդ)
Դրամական միավոր		Euro (CYP)
Ժամային գոտի		EET (UTC+2)
-	Ամռանը (DST)	EEST (UTC+3)
Ինտերնետ		.cy
Հեռախոսային կոդ		+357

Կիպրոս (հունարեն՝ Κύπρος, թուրքերեն` Kıbrıs) կամ պաշտոնապես` Կիպրոսի Հանրապետություն (հունարեն` Κυπριακή Δημοκρατία, թուրքերեն` Kıbrıs Cumhuriyeti), պետություն է Միջերկրական ծովի արևելյան մասում` Թուրքիայից հարավ, որը գտնվում է նույնանուն կղզու վրա։ Կիպրոսի Հանրապետությունը զարգացած երկիր է և անդամ է Եվրոպական Միության՝ 2004-ի մայիսի 1-ից։

Աշխարհագրություն

Կղզին շատ հարուստ է պղնձի հանքերով. պղինձը առաջինը հայտնաբերվել է այնտեղ: «Կիպրոս» անունից է ծագել պղնձի լատիներեն անվանումը՝ «կուպրում», որովհետև կղզին շատ հարուստ է պղնձի հանքերով։ Կղզու մակերևույթը լեռնային է: Հյուսիսային ափի երկայնքով ձգվում են Կիրենիա, հարավում՝ Տրոոդոս լեռնաշղթաները, իսկ կենտրոնում Մեսաորիա հարթավայրն է: Կան պղնձի, քրոմի, երկաթի, ասբեստի պաշարներ:

Արդյունաբերություն

Զարգացած են արդյունաբերության հանքարդյունահանող (պղինձ, քրոմ, երկաթ) և գյուղատնտեսական հումքի վերամշակող (ծխախոտ, գինի, մրգի պահածոներ և այլն) ճյուղերը: Կա նաև տնայնագործական և արհեստագործական արտադրություն (գորգեր, ձեռագործ, խեցեղեն): Մշակում են ցորեն, գարի, ընդեղեն, բոստանային բույսեր, խաղող, ցիտրուսներ, ծխախոտ, նշենի: Կան ձիթենու և ընկուզենու պուրակներ: Զարգացած է շերամապահությունը, ափամերձ շրջաններում՝ ձկնորսությունը:

Պատմական ակնարկ

Իր գոյության հազարամյակների ընթացքում Կիպրոսը շատ քիչ է եղել անկախ: Մ.թ.ա. I հազարամյակում կղզուն տիրել են ասորեստանցիները, խեթերը, եգիպտացիները, պարսիկները, Ալեքսանդր Մակեդոնացու փոխարքաները, հռոմեացիները: VII դարում այն զավթել են արաբները, XII դարում՝ խաչակիրները, իսկ 1571թ-ից՝ օսմանյան թուրքերը: 1878թ-ին Արևմտյան Հայաստանում Ռուսական կայսրության առաջխաղացումը դիմագրավելու նպատակով Կիպրոսը զավթել են անգլիացիները, որոնց տիրապետությունն այնտեղ տևեց մինչև 1960 թ-ի օգոստոսի 16-ը, երբ Կիպրոսը հռչակվեց անկախ հանրապետություն և 1961-ն դարձել է Ազգերի Համագործակցության անդամ հանրապետություն։ : Բայց անկախություն ստանալուց հետո էլ Կիպրոսը չձերբազատվեց գաղութային կապանքներից, քանի որ Անգլիան այնտեղ պահպանում էր իր ռազմական խարսխակայանները և Հունաստանի ու Թուրքիայի հետ հանդես էր գալիս կիպրական պետության «երաշխավոր»: Կիպրոսի բնակչության մեծամասնությունը (մոտ 80 %) հույներ են, որոնց նախնիներն այստեղ բնակություն են հաստատել ավելի քան 3 հզ. տարի առաջ, 18 %-ը թուրքեր են, որոնք այստեղ մուտք են գործել XVI դարում: Հունաստանի հետ հույն-կիպրացիների միավորմանը շարունակաբար խոչընդոտել է կղզու փոքրաթիվ թուրքական համայնքը:

1974-ին, կիպրացի հույների և թուրքերի միջև Բախումներից հետո Իսկ 1974 թ-ին Թուրքիան պարզապես նվաճեց Կիպրոսի հյուսիսարևելյան մասը և այնտեղ հռչակեց այսպես կոչված Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը, որին մինչև օրս, բացի Թուրքիայից, ոչ մի երկիր չի ճանաչել: Այդ պատճառով հազարավոր կիպրացիներ ստիպված եղան տեղահանվել և «անկախ» թուրք-կիպրական կարավարություն կազմվեց կղզու հյուսիսում։ Այդ իրադարձությունները և ստեղծված քաղաքական իրավիճակը տակավին դժվարություններ են պատճառում։

Վարչական բաժանում

Կիպրոսի Հանրապետությունը, որն աշխարհի երկրների կողմից ճանաչված պետություն է, գերիշխանության պահանջներ է հայտարարել ամբողջ Կիպրոս կղզու և շրջակա ջրերի նկատմամբ, բայց de facto կղզին բաժանված է չորս մասի.

• Կիպրոսի Հանրապետության վարչությանը ենթակա հարավային շրջանը
• «Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն» թուրքաբնակ ինքնակոչ «պետությունը» հյուսիսում
• Կղզու երկու հակառակ մասերը միմյանցից տարանջատող և ՄԱԿ-ի կողմից վերահսկվող Կանաչ Գիծը
• Բրիտանական գերիշխանության տակ գտնվող Ակրոտիրի և Դեկելիա ռազմական բազաների տարածքը

Տուրիզմ

Կիպրոսը երրորդ ամենամեծ կղզին է Միջերկրականում և ամենասիրված շրջաններից մեկն է զբոսաշրջիկների համար։ Կղզին զբոսաշրջիկներին գրավում է իր մեղմ կլիմայով, տաք ծովով, հրաշալի լողափերով, որոնք ամբողջ տարին մարդաշատ են, Տրոոդոսի լեռնային առողջարանով, ինչպես նաև բազմաթիվ ու եզակի պատմական հուշարձաններով: Տարեկան ավելի քան 2,4 միլիոն զբոսաշրջիկ է այցելում այդ երկիրը։

Ծանոթագրություններ

Մեդիա ֆայլեր

Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել Կիպրոս կատեգորիայում։