Կիպրոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կիպրոսի Հանրապետություն
Κυπριακή Δημοκρατία (հունարեն)
Kıbrıs Cumhuriyeti (թուրքերեն)
Կիպրոսի դրոշ Կիպրոսի զինանշանը
Դրոշ
Ազգային հիմն՝
Ύμνος εις την Ελευθερίαν
Ազատության հիմն
Կիպրոսի դիրքը
Մայրաքաղաք Նիկոսիա
35°08′N, 33°28′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզու(ներ) հունարեն, թուրքերեն
Կառավարում Հանրապետություն
 -  Նախագահ Դիմիտրիս Խրիստոֆիաս
Անկախություն Միավորված Թագավորությունից 
 -  Թվական օգոստոսի 16, 1960 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 9,251 կմ² (167th)
Բնակչություն
 -  2006 նախահաշիվը 855,000 (154-րդ)
 -  2005 մարդահամարը 835,000 
 -  Խտություն 90 /կմ² (105-րդ)
233 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2007 գնահատում
 -  Ընդհանուր $23.74 բիլիոն (113th)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $31,053 (25-րդ)
ՄԶՀ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.903 (բարձր) (29-րդ)
Դրամական միավոր Euro (CYP)
Ժամային գոտի EET (UTC+2)
 -  Ամռանը (DST) EEST (UTC+3)
Ինտերնետ .cy
Հեռախոսային կոդ +357

Կիպրոս[1] (հունարեն՝ Κύπρος, թուրքերեն՝ Kıbrıs) կամ պաշտոնապես՝ Կիպրոսի Հանրապետություն (հունարեն՝ Κυπριακή Δημοκρατία, թուրքերեն՝ Kıbrıs Cumhuriyeti), պետություն է Միջերկրական ծովի արևելյան մասում՝ Թուրքիայից հարավ, որը գտնվում է նույնանուն կղզու վրա։ Կիպրոսի Հանրապետությունը զարգացած երկիր է և անդամ է Եվրոպական Միության՝ 2004մայիսի 1-ից։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Կղզին շատ հարուստ է պղնձի հանքերով. պղինձը առաջինը հայտնաբերվել է այնտեղ։ «Կիպրոս» անունից է ծագել պղնձի լատիներեն անվանումը՝ «կուպրում», որովհետև կղզին շատ հարուստ է պղնձի հանքերով։ Կղզու մակերևույթը լեռնային է։ Հյուսիսային ափի երկայնքով ձգվում են Կիրենիա, հարավում՝ Տրոոդոս լեռնաշղթաները, իսկ կենտրոնում Մեսաորիա հարթավայրն է։ Կան պղնձի, քրոմի, երկաթի, ասբեստի պաշարներ։

Արդյունաբերություն[խմբագրել]

Զարգացած են արդյունաբերության հանքարդյունահանող (պղինձ, քրոմ, երկաթ) և գյուղատնտեսական հումքի վերամշակող (ծխախոտ, գինի, մրգի պահածոներ և այլն) ճյուղերը։ Կա նաև տնայնագործական և արհեստագործական արտադրություն (գորգեր, ձեռագործ, խեցեղեն)։ Մշակում են ցորեն, գարի, ընդեղեն, բոստանային բույսեր, խաղող, ցիտրուսներ, ծխախոտ, նշենի։ Կան ձիթենու և ընկուզենու պուրակներ։ Զարգացած է շերամապահությունը, ափամերձ շրջաններում՝ ձկնորսությունը։

Պատմական ակնարկ[խմբագրել]

Իր գոյության հազարամյակների ընթացքում Կիպրոսը շատ քիչ է եղել անկախ։ Մ.թ.ա. I հազարամյակում կղզուն տիրել են ասորեստանցիները, խեթերը, եգիպտացիները, պարսիկները, Ալեքսանդր Մակեդոնացու փոխարքաները, հռոմեացիները։ VII դարում այն զավթել են արաբները, XII դարում՝ խաչակիրները, իսկ 1571թ-ից՝ օսմանյան թուրքերը։ 1878թ-ին Արևմտյան Հայաստանում Ռուսական կայսրության առաջխաղացումը դիմագրավելու նպատակով Կիպրոսը զավթել են անգլիացիները, որոնց տիրապետությունն այնտեղ տևեց մինչև 1960 թ-ի օգոստոսի 16-ը, երբ Կիպրոսը հռչակվեց անկախ հանրապետություն և 1961-ն դարձել է Ազգերի Համագործակցության անդամ հանրապետություն։ ։ Բայց անկախություն ստանալուց հետո էլ Կիպրոսը չձերբազատվեց գաղութային կապանքներից, քանի որ Անգլիան այնտեղ պահպանում էր իր ռազմական խարսխակայանները և Հունաստանի ու Թուրքիայի հետ հանդես էր գալիս կիպրական պետության «երաշխավոր»։ Կիպրոսի բնակչության մեծամասնությունը (մոտ 80 %) հույներ են, որոնց նախնիներն այստեղ բնակություն են հաստատել ավելի քան 3 հզ. տարի առաջ, 18 %-ը թուրքեր են, որոնք այստեղ մուտք են գործել XVI դարում։ Հունաստանի հետ հույն-կիպրացիների միավորմանը շարունակաբար խոչընդոտել է կղզու փոքրաթիվ թուրքական համայնքը[2]։

1974-ին, կիպրացի հույների և թուրքերի միջև Բախումներից հետո Իսկ 1974 թ-ին Թուրքիան պարզապես նվաճեց Կիպրոսի հյուսիսարևելյան մասը և այնտեղ հռչակեց այսպես կոչված Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը, որին մինչև օրս, բացի Թուրքիայից, ոչ մի երկիր չի ճանաչել։ Այդ պատճառով հազարավոր կիպրացիներ ստիպված եղան տեղահանվել և «անկախ» թուրք-կիպրական կարավարություն կազմվեց կղզու հյուսիսում։ Այդ իրադարձությունները և ստեղծված քաղաքական իրավիճակը տակավին դժվարություններ են պատճառում։

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

Կիպրոսի Հանրապետությունը, որն աշխարհի երկրների կողմից ճանաչված պետություն է, գերիշխանության պահանջներ է հայտարարել ամբողջ Կիպրոս կղզու և շրջակա ջրերի նկատմամբ, բայց de facto կղզին բաժանված է չորս մասի.

Տուրիզմ[խմբագրել]

Կիպրոսը երրորդ ամենամեծ կղզին է Միջերկրականում և ամենասիրված շրջաններից մեկն է զբոսաշրջիկների համար։ Կղզին զբոսաշրջիկներին գրավում է իր մեղմ կլիմայով, տաք ծովով, հրաշալի լողափերով, որոնք ամբողջ տարին մարդաշատ են, Տրոոդոսի լեռնային առողջարանով, ինչպես նաև բազմաթիվ ու եզակի պատմական հուշարձաններով։ Տարեկան ավելի քան 2,4 միլիոն զբոսաշրջիկ է այցելում այդ երկիրը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 51։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Հայկական մանկական հանրագիտարան