Կյուրոս Բ Մեծ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կյուրոս Բ ՄԵծ
Կայսր
Olympic Park Cyrus-2.png
Իշխանություն Մ.թ.ա. 559թ.
Մ.թ.ա. 529թ.
Թագադրում Մ.թ.ա. 559թ.
Ծնվել է՝ Մ.թ.ա. 600թ.
Ծննդավայր Պարսիս Անշան
Մահացել է՝ Մ.թ.ա. 530թ.
Վախճանի վայր Սիրդարիա գետ
Ազգություն պարսիկ
Հարստություն Աքեմենյան
Նախորդ Կամբյուսես Ա
Հաջորդող Կամբյուսես Բ
Հայր Կամբյուսես Պարսկաստանից
Մայր Մանդանա Մարաստանից


Կյուրոս II Մեծ (հին պարսկերեն` Kūruš, ակկադերեն` Kuraš, էլամերեն` Kuraš, արամ.՝ Kureš, հին հուն.՝ Κῦρος , լատ.՝ Cyrus) , պարսկական արքա (իշխանության տարիները՝ մ.թ.ա. 559 - 530թթ.), Աքեմենյանների հարստությունից, Պարսկական մեծ տերության (Աքեմենյան տերություն) հիմնադիր։ Կամբյուսես I-ի որդին։ Մայրը, հավանաբար, Մարաստանի արքա Աստիագեսի (հայկական աղբյուրներում՝ Աժդահակ) դուստր Մանդանան էր։

Վարել է զավթողական քաղաքականություն՝ ջախջախելով և իր տերությանը միացնելով Մարաստանը, Բաբելոնական պետությունը, Լյուդիան և Փոքր Ասիայի հունական քաղաքները և Էգեյան ծովի մի շարք կղզիներ, այդ թվում Սամոսը։

Իր կյանքի վերջին տարիներում պատերազմներ է վարել Միջին Ասիայում և Հնդկաստանին հարող տարածքներում՝ նվաճելով բուն Պարթևաստանը, Դարգիանան, Արիան, Հորասմիան, Բաքտրիան, Սոգդիանեն, Հայդարան, Սակաստանը, Սատտագիդան, Արախոսիան և Մակը։

Մ.թ.ա. 530թ. զոհվում է Միջին Ասիայում մասքութների դեմ տարած արշավանքներից մեկի ընթացքում։ Ըստ Հերոդոտոսի տվյալների՝ մասքութների «թագուհի»-առաջնորդ Թոմիրիսը հրամայել է գտնել Կյուրոսի դին, կտրել է նրա գլուխը և թաթախել է այն արյունով լի մի պարկի մեջ՝ հեգնանքով առաջարկելով նրան այդ կերպ հագեցնել արյունի իր անհագ ծարավը։ Սակայն քանի որ հայտնի է, որ Կյուրոսի դին թաղվել է Պարսագադե քաղաքում (այնտեղ նրա աճյունը տեսել է դեռևս Ալեքսանդր Մակեդոնացին), այդ դրվագը ոչ հավաստի է համարվում։


Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել]

Կյուրոս անունը հին պարսկերեն Kūruš անունի հունարեն տարբերակի լատիներեն ձևն է։ Անունն ինքնին և դրա բացատրությունը պահպանվել են դեռևս հին ձեռագրերում, ընդ որում՝ տարբեր լեզուներով։ Հին հույն պատմագետներ Կտեսոսն ու Պլուտարքոսը նկատել և գրառել էին այն փաստը, որ մեծն թագավորի անունը եկել է Kuros անունից, որը նշանակել է Արև, հասկացություն, որը թարգմանվել է Արևի նման նշանակությամբ՝ Khurvash՝ հաշվի առնելով այն, որ պարսկերենում արև գոյականը թարգմանվել է որպես khor, իսկ -vash վերջածանցը պարսկերենում օգտագործվել է նման իմաստով։ [1] Սա մատնանշում է նաև Պարսկաստանի առասպելական թագավոր Ջամշիդի (Jamshid) և Կյուրոսի անվան միջև կապը, քանզի Jamshid անվան արմատը shid-ն է, որը նույնպես նշանակում է Արև։

Կարլ Հոֆմանն առաջարկել է մի վարկած, որը հիմնված է հնդեվրոպական լեզուներում հանդիպող արմատի նշանակության վրա։ Ըստ դրա՝ Cyrus, որը հենց նույն Կյուրոսն է, նշանակում է «մրցակցությունում թշնամուն նվաստացնող»։ Պարսկերենում «Կյուրոս» գրվում է հետևյալ կերպ «کوروش بزرگ» կամ «Kūrošé Bozorg» , որը թարգմանվում է որպես Կյուրոս Մեծ։ Աստվածաշնչում Կյուրոս անունը հանդիպում է Կուրաշ ձևով (եբր.՝ כורש‎‎)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. ; Plutarch, Artaxerxes 1. 3 [1]; Photius, Epitome of Ctesias' Persica 52 [2]