Բելառուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բելառուսի Հանրապետություն
Рэспубліка Беларусь
Բելառուսի դրոշ
Դրոշ
Բելառուսի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Мы, беларусы
Բելառուսի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Մինսկ
Պետական լեզուներ բելառուսերեն
ռուսերեն
Կառավարում Նախագահական Հանրապետություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 207,600 կմ² 
 -  Ջրային (%) 183
Բնակչություն
 -  2006 նախահաշիվը 10,293,011 
 -  1999 մարդահամարը 10,045,237 
 -  Խտություն 49 /կմ² 
127 /մղոն²
Ժամային գոտի (UTC+2)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+3)
Ինտերնետ .by
Հեռախոսային կոդ +375


Բելառուսը կամ Բելառուսի Հանրապետությունը[1][2][3][4] (բելառուսերեն՝ Рэспубліка Беларусь) պետություն է Արևելյան Եվրոպայում, մինչև 1991 թվականը ԽՍՀՄ-ի կազմում էր։ Երկրի անվանումը ծագում է հին ռուսերեն «բելայա» (ռուս.՝ белая) բառից կամ նշանակում է ազատ մոնղոլ-թաթարական արշավանքներից։ Նաև կարելի է տրամաբանել, որ բառը ծագել է ազգային հագուստի և «Ռուսիա» ցեղի անունից։[5]

Օգտակար հանածոներ[խմբագրել]

Օգտակար հանածոներով առանձնապես հարուստ չէ: Համեմատաբար մեծ են կալիումական աղերի, շինանյութերի, հատկապես քվարցային ավազի պաշարները: Հայտնաբերված են նաև նավթի ոչ մեծ պաշարներ: Ճահիճներից արդյունահանում են տորֆ, որը երկրի հիմնական վառելիքն է: Կլիման անցումային է՝ բարեխառն ծովայինից բարեխառն ցամաքայինի:

Գետեր[խմբագրել]

Գետային ցանցը խիտ է, տարածքով հոսում են Դնեպրը, Արևմտյան Դվինան, Նեմանը՝ իրենց վտակներով: Մեծ տարածքներ են զբաղեցնում խառնանտառները, գերակշռում են ասեղնատերև ծառատեսակները, որոնք ունեն արդյունաբերական նշանակություն:

Բնություն[խմբագրել]

Բնությունն ու կենդանական աշխարհը պահպանելու նպատակով ստեղծվել են պահպանվող հատուկ տարածքներ, որոնցից է հռչակավոր «Բելովեժյան թավուտ» ազգային պարկը, որն ամբողջ Կենտրոնական Եվրոպայում պահպանված միակ կուսական անտառն է: Նրա մի մասը գտնվում է Լեհաստանի տարածքում: «Բելովեժյան թավուտի» սոճու անտառներում կան եղնիկներ, որմզդեղներ, գայլեր, գորշուկներ, կզաքիսներ, կնգումներ, կուղբեր, նապաստակներ: Արգելոցի հպարտությունը վայրի ցուլերն են (զուբրեր):

Պատմություն[խմբագրել]

9–11-րդ դարերում երկրի տարածքը մտնում էր Կիևյան Ռուսիայի, 14-րդ դարում՝ Լիտվական Մեծ իշխանության կազմի մեջ: Ավելի ուշ այդ հողերին բնորոշ դարձավ «Բելայա Ռուս» անվանումը: 1918 թվականին կազմավորվեց Բելոռուսական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունը, որը 1922 թվականին մտավ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միության կազմի մեջ:

Ռուս-գերմանական պատերազմ[խմբագրել]

1941–1945 թվականների խորհրդա-գերմանական պատերազմի առաջին իսկ օրերից Բելառուսի տարածքը դարձավ համառ, արյունահեղ մարտերի ասպարեզ: Գրեթե 1 ամիս թշնամու թիկունքում հերոսաբար պաշտպանվեց սահմանամերձ Բրեստի ամրոցը: Գերմանացիների գրաված տարածքում, բելառուսական անտառներում գործում էին բազմաթիվ պարտիզանական ջոկատներ: Այդ պայքարին մասնակցեցին նաև հայ ժողովրդի զավակները, գործող բանակներում և պարտիզանական ջոկատներում մարտընչած հազարավոր հայորդիներ պարգևատրվեցին շքանշաններով ու մեդալներով: Հատկապես ծանր պայմաններում հայտնվեցին Բրեստի ամրոցի պաշտպանները (100 հոգի): Նրանցից շատերը զոհվեցին անհավասար մարտերում: Հերոսական մարտական ուղի անցավ Բելառուսի անտառներում կազմավորված հայկական «Հաղթանակ» պարտիզանական ջոկատը (ղեկավարներ՝ Սերգեյ Հարությունյան, Հովհաննես Պետյան, Մաթևոս Խաչատրյան, Հակոբ Հակոբյան և այլք): Ընդհատակում եռանդուն գործունեություն ծավալեց Հենրիկ Զաքարյանը, որը գերության մեջ ստեղծեց «Անհնազանդներ» կազմակերպությունը և փրկեց Գերմանիա աքսորվող շատ քաղաքացիների կյանքը: 1944 թվականի հուլիսին Բելառուսի ազատագրմանը մասնակցեցին նաև Մերձբալթյան առաջին ռազմաճակատի զորքերը՝ զորավար Հովհաննես Բաղրամյանի հրամանատարությամբ:

Պատերազմի տարիներին զոհվեց յուրաքանչյուր չորրորդ բելառուսը: Ավերվեցին ու հրո ճարակ դարձան հարյուրավոր քաղաքներ ու գյուղեր: Հիմնահատակ այրվեց Խատին գյուղը, իսկ բնակչությունը գլխովին ոչնչացվեց: Պատերազմից հետո բելառուս ժողովուրդը վերականգնեց ավերված քաղաքներն ու գյուղերը, այդ թվում՝ Սվիսլոչ գետի ափին գտնվող մայրաքաղաք Մինսկը, որը, որպես բնակավայր, հիմնադրվել է 11-րդ դարում: 1991 թվականին, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միության փլուզման մասին Բելովեժյան հայտարարագրի ստորագրումից հետո, Բելառուսը դարձավ անկախ պետություն: Այժմ Անկախ Պետությունների Համագործակցության անդամ երկիր է: Բելառուսը զարգացած արդյունաբերական երկիր է: Լավ հայտնի են բելառուսական հաստոցներն ու «Բելառուս» տրակտորները, հսկա ինքնաթափ «ՄԱԶ»-երն ու «ԲելԱԶ»-ները, որոնք միանգամից կարող են փոխադրել մի քանի տասնյակ տոննա բեռ: Այստեղ արտադրվում են նաև բազմաթիվ ու բազմազան մոտոցիկլներ ու հեծանիվներ, կենցաղային սառնարաններ, հեռուստացույցներ, լուսանկարչական ապարատներ ու էլեկտրալամպեր, դաշնամուրներ, ժամացույցներ, հաշվիչ մեքենաներ, կահույք, կոշիկ, գործվածքներ: Գյուղատնտեսության գլխավոր ճյուղերն են կաթնամսատու տավարաբուծությունը, խոզաբուծությունը, թռչնաբուծությունը, կարտոֆիլի և վուշի մշակումը, այգեգործությունը:

Հարավային շրջաններ[խմբագրել]

Բելառուսի հարավային շրջանները, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի հետ մեկտեղ, մեծ վնաս կրեցին Չեռնոբիլի ատոմային էլեկտրակայանի աղետալի վթարից (1986 թվական): Միլիոնավոր մարդիկ հայտնվեցին միջուկային ճառագայթման գոտում: 100-հազարավոր հեկտար տարածություններ մարդկանց ապրելու համար դարձան վտանգավոր, և բնակչությունը տարհանվեց: Երկիրը մեծ ճիգեր գործադրեց վթարի հետևանքները վերացնելու համար:

Հայերը Բելառուսում

Բելառուսում ապրում է շուրջ 30 հազար հայ՝ հիմնականում բանվոր ծառայողներ, մտավորականներ: Հայերը նկատելի դեր են խաղում Բելառուսի հասարակական և մշակութային կյանքի տարբեր բնագավառներում: Մինսկում գործում է «Հայաստան» կրթական-մշակութային ընկերությունը: 1991 թվականից գործող հայկական կիրակնօրյա դպրոցում դասավանդվում են հայոց լեզու և պատմություն, ազգային երգ ու պար:

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Բելառուսի վարչական բաժանում

Բելառուսի Հանրապետության վարչական բաժանման համակարգի մեջ մտնում են՝

  • Մինսկ մայրաքաղաքը,
  • 6 մարզ,
  • 118 շրջան,
  • 12 մարզային ենթարկման քաղաք (որոնցից 5 մարզկենտրոններ են, իսկ 10 շրջկենտրոն),
  • 98 շրջանային ենթարկման քաղաք (որոնցից 84 շրջկենտրոններ են),
  • 95 քաղաքատիպ ավան (որոնցից 22 շրջկենտրոններ են),
  • 1465 գյուղխորհուրդ,
  • 25 քաղաքային շրջան 7 քաղաքներում։

Մարզերը և մայրաքաղաքը[խմբագրել]

Դրոշ Զինանշան Մարզի նշում Մարզի անվանում Շըր֊
ջան
֊ներ, քանակ
Տա֊
րածք,
հազար կմ²
Բնակչություն, հազար մարդ[6] Խտություն, մարդ կմ² Վարչական կենտրոն Www.gif
Flag of Brest Voblast, Belarus.svg Escut Oblast Brest.png BY-BR Բրեստի
Брэсцкая
16 32,7 (4) 1 398,7 (4) 42,8 (2) Բրեստ
Брэст
[1]
Flag of Homyel Voblast.svg Coat of arms of Homyel Voblast.png BY-HO Գոմելի
Гомельская
21 40,4 (1) 1 438,3 (2) 35,6 (5) Գոմել
Гомель
[2]
Flag of Hrodna Voblasts.svg Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg BY-HR Գրոդնոյի
Гродзенская
17 25,1 (6) 1 069,6 (7) 42,6 (3) Գրոդնո
Гродна
[3]
Flag of Mahilyow Voblast.png Escut Oblast Mohilev.png BY-MA Մոգիլյովի
Магілёўская
21 29,1 (5) 1 091,9 (6) 37,5 (4) Միգիլյով
Магілёў
[4]
Flag of Minsk Voblast.svg Coat of Arms of Minsk province.svg BY-MI Մինսկի
Мінская
22 40,2 (2) 1 418,9 (3) 35,3 (6) Մինսկ
Мінск
[5]
Flag of Vitsebsk Voblasts.png Coat of Arms of Vitsebsk Voblasts.svg BY-VI Վիտեբսկի
Віцебская
21 40,1 (3) 1 228,6 (5) 30,6 (7) Վիտեբսկ
Віцебск
[6]
Flag of Minsk, Belarus.png Coat of arms of Minsk.svg - - 9 0,3055 (7) 1 834,2 (1) 6 003,9 (1) Մինսկ
Мінск - Մինսկի մարզի և Մինսկի շրջանի վարչական կենտրոնն է, բայց չի մտնում դրանց կազմի մեջ
[7]
Բելառուս Coat of arms of Belarus.svg BY Բելառուս
Беларусь
127 207,6 (84) 9 480,2 (75) 45,7 Минск
Мінск
[8]

Քարտեզ[խմբագրել]

Համար Վարչական միավոր Վարչկենտրոն Բելառուսերեն Բնակչություն
(01.01.2009 est.)[7]
Subdivisions of Belarus.png
1 Մինսկ (մայրաքաղաք) Мiнск 1,829,100
2 Բրեստի մարզ Բրեստ Брэсцкая вобласць 1,433,100
3 Գոմելի մարզ Գոմել Гомельская вобласць 1,464,500
4 Գրոդնոյի մարզ Գրոդնո Гродзенская вобласць 1,102,800
5 Մոգիլյովի մարզ Մոգիլյով Магілёўская вобласць 1,123,100
6 Մինսկի մարզ Մինսկ Мiнская вобласць 1,454,000
7 Վիտեբսկի մարզ Վիտեբսկ Вiцебская вобласць 1,265,300

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Հայկական Հանրագիտարան

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]