Բելառուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բելառուսի Հանրապետություն
Рэспубліка Беларусь
Բելառուսի դրոշ
Դրոշ
Բելառուսի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Мы, беларусы
Բելառուսի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Մինսկ
Պետական լեզուներ բելառուսերեն
ռուսերեն
Կառավարում Նախագահական Հանրապետություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 207,600 կմ² 
 -  Ջրային (%) 183
Բնակչություն
 -  2014 նախահաշիվը 9,608,058 
 -  2006 մարդահամարը 10,293,01 
 -  Խտություն 49 /կմ² 
127 /մղոն²
Ժամային գոտի (UTC+2)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+3)
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .by
Հեռախոսային կոդ +375


Բելառուս (ՄՀԱ՝ /bɛləˈruːs/: Բելառուսերեն.՝ Белару́сь, ՄՀԱ՝ [bʲɛlaˈrusʲ]; Ռուսերեն.՝ Белару́сь) պաշտոնական անվանում Բելառուսի Հանրապետություն (Բելառուսերեն.՝ Рэспубліка Беларусь Ռուսերեն.՝ Республика Беларусь) դեպի ծով ելք չունեցող պետություն Արեևելյան Եվրոպայում[1]։ Սահմանակից է հյուսիս-արեվելքում Ռուսաստան, հյուսիսում Լիտվա և Լատվիա, հարավում Ուկրաինա, արեվմուտքում Լեհաստան։ Մայրաքաղաքն Մինսկն է, խոշոր քաղաքներն են Բերեստ, Գրոդնո, Գոմել, Մոգիլյով և Վիտեբսկը[2]։ մինչև 1991 թվականը ԽՍՀՄ-ի կազմում էր։

Երկրի բնակչության մեծ մասն ապրում են խոշոր քաղաքներում, Ավելի քան 80%-ը բնակչության էթնիկ բելառուսներ են, և ամենամեծ ազգային փոքրամսնություներն են ռուսներ, լեհեր և ուկրաինացիներ։ Պաշտոնական լեզուներն են բելառուսերենը և ռուսերենը։ Դավանանքային առումով մեծ մասը բնակիչները ուղղափառ քրիստոնյաներ են, Բելառուսի ուղղափառ եկեղեցու հետեվորդներ, որը իրավասության տակ է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու, իսկ երկրի արեվմուտքում կան փոքր կաթոլիկ եկեղեցու համայնք։

Բելառուսը անդամ է մի շարք միջազագյին կառույցներին այդ թվում՝ Միավորված Ազգերի Կազմակերպություն, Սևծովյան տնտեսական համագործակցություն, Անկախ պետությունների համագործակցություն, Հավաքական անվտագության պայմանագրի կազմակերպությունև Եվրասիական Տնտեսական Միությանը։

Ծագումնաբանություն[խմբագրել]

Պատմություն[խմբագրել]

9–11-րդ դարերում երկրի տարածքը մտնում էր Կիևյան Ռուսիայի, 14-րդ դարում՝ Լիտվական Մեծ իշխանության կազմի մեջ։ Ավելի ուշ այդ հողերին բնորոշ դարձավ «Բելայա Ռուս» անվանումը։ 1918 թվականին կազմավորվեց Բելոռուսական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունը, որը 1922 թվականին մտավ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միության կազմի մեջ։

Վաղ պատմություն[խմբագրել]

Միջնադար[խմբագրել]

Ռուսական կայսրություն[խմբագրել]

Բելառուսի ԽՍՀ[խմբագրել]

Ռուս-գերմանական պատերազմ[խմբագրել]

1941–1945 թվականների խորհրդա-գերմանական պատերազմի առաջին իսկ օրերից Բելառուսի տարածքը դարձավ համառ, արյունահեղ մարտերի ասպարեզ։ Գրեթե 1 ամիս թշնամու թիկունքում հերոսաբար պաշտպանվեց սահմանամերձ Բրեստի ամրոցը։ Գերմանացիների գրաված տարածքում, բելառուսական անտառներում գործում էին բազմաթիվ պարտիզանական ջոկատներ։ Այդ պայքարին մասնակցեցին նաև հայ ժողովրդի զավակները, գործող բանակներում և պարտիզանական ջոկատներում մարտընչած հազարավոր հայորդիներ պարգևատրվեցին շքանշաններով ու մեդալներով։ Հատկապես ծանր պայմաններում հայտնվեցին Բրեստի ամրոցի պաշտպանները (100 հոգի)։ Նրանցից շատերը զոհվեցին անհավասար մարտերում։ Հերոսական մարտական ուղի անցավ Բելառուսի անտառներում կազմավորված հայկական «Հաղթանակ» պարտիզանական ջոկատը (ղեկավարներ՝ Սերգեյ Հարությունյան, Հովհաննես Պետյան, Մաթևոս Խաչատրյան, Հակոբ Հակոբյան և այլք)։ Ընդհատակում եռանդուն գործունեություն ծավալեց Հենրիկ Զաքարյանը, որը գերության մեջ ստեղծեց «Անհնազանդներ» կազմակերպությունը և փրկեց Գերմանիա աքսորվող շատ քաղաքացիների կյանքը։ 1944 թվականի հուլիսին Բելառուսի ազատագրմանը մասնակցեցին նաև Մերձբալթյան առաջին ռազմաճակատի զորքերը՝ զորավար Հովհաննես Բաղրամյանի հրամանատարությամբ։

Պատերազմի տարիներին զոհվեց յուրաքանչյուր չորրորդ բելառուսը։ Ավերվեցին ու հրո ճարակ դարձան հարյուրավոր քաղաքներ ու գյուղեր։ Հիմնահատակ այրվեց Խատին գյուղը, իսկ բնակչությունը գլխովին ոչնչացվեց։ Պատերազմից հետո բելառուս ժողովուրդը վերականգնեց ավերված քաղաքներն ու գյուղերը, այդ թվում՝ Սվիսլոչ գետի ափին գտնվող մայրաքաղաք Մինսկը, որը, որպես բնակավայր, հիմնադրվել է 11-րդ դարում։ 1991 թվականին, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միության փլուզման մասին Բելովեժյան հայտարարագրի ստորագրումից հետո, Բելառուսը դարձավ անկախ պետություն։ Այժմ Անկախ Պետությունների Համագործակցության անդամ երկիր է։ Բելառուսը զարգացած արդյունաբերական երկիր է։ Լավ հայտնի են բելառուսական հաստոցներն ու «Բելառուս» տրակտորները, հսկա ինքնաթափ «ՄԱԶ»-երն ու «ԲելԱԶ»-ները, որոնք միանգամից կարող են փոխադրել մի քանի տասնյակ տոննա բեռ։ Այստեղ արտադրվում են նաև բազմաթիվ ու բազմազան մոտոցիկլներ ու հեծանիվներ, կենցաղային սառնարաններ, հեռուստացույցներ, լուսանկարչական ապարատներ ու էլեկտրալամպեր, դաշնամուրներ, ժամացույցներ, հաշվիչ մեքենաներ, կահույք, կոշիկ, գործվածքներ։ Գյուղատնտեսության գլխավոր ճյուղերն են կաթնամսատու տավարաբուծությունը, խոզաբուծությունը, թռչնաբուծությունը, կարտոֆիլի և վուշի մշակումը, այգեգործությունը։

Անկախություն[խմբագրել]

Աշխարահգրություն[խմբագրել]

Բելառուսը ընկած լայնություններում 51 ° և 57 ° N, արեվելյան երկայնությունների 23 ° եւ 33 ° E. հյուսիսից հարավ 560 կմ (350 mi), արեվմուտքից արեվելք 650 կմ (400 mi)[3]։ Դեպի ծով ելք չունեցող պետություն։ համեմատաբար հարթ, երկրի մեծ մասը ծածկված է ճահճոտ հղերով[4]։ [70] Ըստ 2005 գնահատականներով Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից, Բելառուսի 40% ծածկված է անտառներով[5]։ Բելառուսում կա 11,000 լճեր[4]։ Երկրի երեք խոշոր գետերը հետեվյալ ուղությամթ։ Նեման գետը հոսում դեպի արեւմուտք, Բալթիկ ծովի և Պրիպյատ գետը հոսում դեպի արեվելք, և Դնեպր գետը հոսում հարավ դեպի Սեւ ծով[6]։

Երկրի ամենաբարձր կետն Ձերժինսկայա լեռն է , բարձրությունը 345 մետր կամ (1,132 ոտնաչափ), իսկ ամենացածր կետն է, Նեման գետն է ցածրությունը 90 մ (295 ոտնաչափ)[4]։ Երկրի միջին բարձրությունը 160 մ կամ (525 ոտնաչափ) ծովի մակարդակից[4]։ Բնական պաշարները ներառում են տորֆ, փոքր քանակությամբ նավթ և բնական գազ, գրանիտ, դոլոմիտի (կրաքար) կրակավ, կավիճ, ավազ, մանրախիճ, և կավ[4]։

1986 Չեռնոբիլի միջուկային աղետից հետո Բելառուսի հարավային շրջանները ընդանուր 70%, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի հետ մեկտեղ, մեծ վնաս կրեցին էլեկտրակայանի աղետալի վթարից (1986 թվական)։ Միլիոնավոր մարդիկ հայտնվեցին միջուկային ճառագայթման գոտում։ 100-հազարավոր հեկտար տարածություններ մարդկանց ապրելու համար դարձան վտանգավոր, և բնակչությունը տարհանվեց։ Երկիրը մեծ ճիգեր գործադրեց վթարի հետևանքները վերացնելու համար[7]։ ՄԱԿ-ի և այլ մարմինները, որի նպատակն է նվազեցնել ճառագայթման տուժած տարածքներն[8][9]։

Բելառուսն սահմանակից է հինգ երկրներ՝ Լատվիա դեպի հյուսիս, Լիտվան դեպի հյուսիս-արեվմուտք, Լեհաստան դեպի արեվմուտք, Ռուսաստան դեպի հյուսիս և արեւելք, և Ուկրաինա հարավ։ 1995-1996 թթ. պայմանագրերի համաձայն Բելառուսի սահմաններն Լատվիայի և Լիտվայի հետ նշագծված է, բայց Բելառուսը չկարողացան վավերացնել 1997 պայմանագիրը Բելառուս-Ուկրաինա սահմանը[10]։ Բելառուսի եւ Լիտվայի վավերացրել վերջնական սահմանը բաժանարար փաստաթղթեր 2007 թվականի փետրվարին[11]։

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման հատկանիշներն է մեղմ ցուրտ ձմեռներով, միջին հունվարի ջերմաստիճանների միջակայքերը 4 °C- ից (24.8 °F) և հարավ - (Բրեստ) մինչեւ -8 °C (17,6 °F) և հյուսիս (Վիտեբսկի) և զով ու խոնավ ամառներով միջին ջերմաստիճանի 18 °C (64.4 °F)[12]։ Բելառուսը ունի միջին տարեկան տարափ է 550-ից 700 մմ (21.7 է 27,6-ի)[12]։ Երկիրը գտնվում է անցումային գոտու մայրցամաքային եւ ծովային կիլայի միջեվ[4]։

Օգտակար հանածոներ[խմբագրել]

Օգտակար հանածոներով առանձնապես հարուստ չէ։ Համեմատաբար մեծ են կալիումական աղերի, շինանյութերի, հատկապես քվարցային ավազի պաշարները։ Հայտնաբերված են նաև նավթի ոչ մեծ պաշարներ։ Ճահիճներից արդյունահանում են տորֆ, որը երկրի հիմնական վառելիքն է։ Կլիման անցումային է՝ բարեխառն ծովայինից բարեխառն ցամաքայինի։

Բնություն և գետեր[խմբագրել]

Բնությունն ու կենդանական աշխարհը պահպանելու նպատակով ստեղծվել են պահպանվող հատուկ տարածքներ, որոնցից է հռչակավոր «Բելովեժյան թավուտ» ազգային պարկը, որն ամբողջ Կենտրոնական Եվրոպայում պահպանված միակ կուսական անտառն է։ Նրա մի մասը գտնվում է Լեհաստանի տարածքում։ «Բելովեժյան թավուտի» սոճու անտառներում կան եղնիկներ, որմզդեղներ, գայլեր, գորշուկներ, կզաքիսներ, կնգումներ, կուղբեր, նապաստակներ։ Արգելոցի հպարտությունը վայրի ցուլերն են (զուբրեր)։

Գետային ցանցը խիտ է, տարածքով հոսում են Դնեպրը, Արևմտյան Դվինան, Նեմանը՝ իրենց վտակներով։ Մեծ տարածքներ են զբաղեցնում խառնանտառները, գերակշռում են ասեղնատերև ծառատեսակները, որոնք ունեն արդյունաբերական նշանակություն։

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Բելառուսի վարչական բաժանում

Բելառուսը բաժանված է վեց մարզերի (Բելառուսերեն՝ вобласць, ռուսերեն՝ область)։ Բոլոր մարզերներ ունեն նույնակն վարչական կենտրոները[13]։ Յուրանքաչուր մարզ ունի իր մարզային օրենսդրական իշխանություն, որը կոչվում է տարածաշրջանային խորհուրդ (Բելառուսերեն՝ абласны Савет Дэпутатаў , ռուսերեն՝ областной Совет Депутатов) որոնք ընտրվում է իր բնակիչների և մարզային գործադիր իշխանության կողմից որ կոչվում է մարզի վարչակազմ (Բելառուսերեն՝  абласны выканаўчы камітэт , ռուսերեն՝ областной исполнительный комитет) որոնք ել նշանակվում են նախագահի կողմից[14]։ Մարզերն ել իրենց հերթին բաժանվում են շրջաների (Բելառուսերեն՝ раён , ռուսերեն՝ район)[13]։ Յուրանքաչուր շրջան ունի իր շրջանաին խորուրդհ (Բելառուսերեն՝  раённы Савет Дэпутатаў , ռուսերեն՝  районный Совет Депутатов)։

Թիվը
Քարտզի
Մարզ Փոստային
ինդեքս
Ստեղծման
ամսաթիվ
Տարածքը կմ²
(1.01.2012)[15]
Բնակչություն
(1.01.2013)[16]
Վարչական

կենտրոն

class="unsortable" |Դրոշ Քարտզ
2 Բրեստի մարզ 224000 189007034 Դեկտմբեր,1939 032 786,44 01 390 364 Բրեստ Flag of Brest Voblast, Belarus.svg
Մինսկի մարզ Բրեստի մարզ Գոմելի մարզ Գրոդնոյի մարզ Մոգիլյովի մարզ Վիտեբսկի մարզ ՄինսկԲելառուսի վարչական բաժանում
7 Վիտեբսկի մարզ 210000 1846122815 հ15 Հունվարի15 Հունվարի15 Հունվարի15 Հունվարի 15 Հունվարի15 Հունվար15 Հունվարի,1938 040 050,32 01 208 018 Վիտեբսկ Flag of Vitsebsk Voblasts.png
3 Գոմելի մարզ 246000 18191214 15 Հունվարի,1938 040 369,51 01 427 638 Գոմել Flag of Homyel Voblast.svg
4 Գրոդնոյի մարզ 230000 1959010320 Սեպտեմբերի, 1944 00 25 126,98 00 1 058 415 Գրոդնո Flag of Hrodna Voblasts.svg
6 Մինսկի մարզ 220000 1836061515 Հունվարի 15 Հունվարի,1938 039 894,75 01 401 861 Մինսկ Flag of Minsk, Belarus.png
5 Մոգիլյովի մարզ 212000 1912021415 Հունվարի 15 Հունվարի,1938 029 068,63 01 076 485 Մոգիլյով Flag of Mahilyow Voblast.png

Տնտեսություն[խմբագրել]

Արտահանում Ներմուծում
Երկիր Տոկոս Երկիր Տոկոս
Flag of Russia.svg Ռուսաստան 35.8 % Flag of Russia.svg Ռուսաստան 60.6 %
{{{2}}} Ուկրաինա 5.7 % {{{2}}} Գերմանիա 6.7 %
Flag of Poland.svg Լեհաստան 5.3 % Flag of Poland.svg Լեհաստան 3 %
{{{2}}} Գերմանիա 4.4 % {{{2}}} Լիտվա 1.2 %
Այլ երկրներ 48.8 % Այլ երկրներ 28.5 %

Բելառուսի տնտեսության մեծ մասը շարունակում է մնալ պետական վերահսկվողության տակ [17] և արդեն որակվել է որպես «խորհրդային ոճով»[18]։ Այսպիսով, Բելառուսի բնակչության 51.2% աշխատում են պետական վերահսկվող ընկերություններում, իսկ 47.4% -ը աշխատում է մասնավոր ընկերությունների (որոնք 5.7% մասամբ օտարերկրյա սեփականություն հանդիսանում) և 1.4% -ը աշխատում է արտասահմանյան ընկերությունների հետ[19]։ Երկիրը հենվում է Ռուսաստանի տարբեր ներմուծման, այդ թվում, բենզինի[20][21] Կարեվոր գյուղատնտեսական արտադրանքը ներառում կարտոֆիլ և կաթնամթերք, այդ թվում, միս[22]։ 1994 թվականին Բելառուսի հիմնական արտահանումը ներառված ծանր տեխնիկա (հատկապես տրակտորներ), գյուղատնտեսական արտադրանք և էներգետիկ արտադրանք[23]։

Բելառուսի ՀՆԱ-ի աճը 1995 թվականից մինչև 2008 թվականը:

Պատմականորեն, տեքստիլ և փայտամշակում կազմել Բելառուսի արդյունաբերական գործունեության մեծ մասը[24]։ Միեվնույն ժամանակ, Խորհրդային Միության լուծարման հետո1991, Բելառուսը մեկն էր աշխարհի առավել արդյունաբերապես զարգացած երկրների ՀՆԱ-ի, ինչպես նաև ամենահարուստ ԱՊՀ անդամ-պետություն[25]։ Տնտեսապես, Բելառուսի ներգրավված իրեն ԱՊՀ Եվրասիական տնտեսական ընկերակցության, և Եվրամիություն Ռուսաստանի հետ։

1990 - ականներին, սակայն, արդյունաբերական արտադրության նվազման պատճառով կրճատվում է ներմուծումը, ներդրումների և պահանջարկի բելառուսական արտադրանքի նկատմաբ իր առեվտրային գործընկերների կողմից[26]։ ՀՆԱ-միայն սկսեց բարձրանալ է 1996 թ.[27], 2006-ին ՀՆԱ-ն կազմել է $ 83.1 մլրդ, գնողունակության (PPP) դոլար (նախահաշիվը), կամ մոտ $ 8,100 մեկ շնչի[22]։ 2005 թ. ՀՆԱ-ն աճել է 9.9% -ով. գնաճի մակարդակը միջին 9,5%[22]։

Ինչ վերաբերում է 2006 թ., Բելառուսի խոշորագույն առեվտրային գործընկերն է, Ռուսաստանը, հաշվապահական հաշվառում գրեթե կեսը ընդհանուր առեվտրի և Եվրամիությունը Բելառուսի հաջորդ խոշորագույն առեվտրային գործընկերն է, և գրեթե մեկ երրորդը արտաքին առեւտրի [28][29]։ 1993 թ. Բելառուսը դիմել է Համաշխարհային առեւտրի կազմակերպության անդամ դառնալ[30]։

Բելառուսի արժույթն է բելառուսակն ռուբլին (BYR)։ Որը ստեղծվել է 1992 թվականի մայիսի փոխարինելով խորհրդային ռուբլուն։ Առաջին մետաղադրամները Բելառուսի Հանրապետության արտադրվել է 1996 թ. դեկտեմբերի 27-ին [31]։ Բելառուսի բանկային համակարգը բաղկացած երեսուն պետական սեփականություն հանդիսացող բանկերից և մեկ սեփականաշնորհված բանից [32]։ 23 մայիսի 2011 թ. Բելառուսի ռուբլի արժեզրկվել է 56% ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ[33]։ 2011 թ. հունիսի 1-ին, Բելառուսը խնդրում տնտեսական փրկարարական փաթեթ Արժույթի միջազգային հիմնադրամից[34][35]։

Քաղաքական համակարգ[խմբագրել]

Բելառուսը նախագահական հանրապետություն է, որը կառավարվում է նախագահի և ազգային ժողովի կողմից։ Համաձայն 1994թ. ընդուված սահմանադրությաբ նախագահագահություն 5 տարի է և կարող է ծառայել երկու ժամկետով։ Բայց 2004 թ. սահմանադրակն փոփուխության հանվել է ժամկետային սահմանափակուները[36]։ Բելառուսի ազգային ժողովը երկպալատ է խորհրդարան ներառում է 110 անդամ Ներկայացուցիչների պալատ (ստորին պալատ) և 64-հոգանոց խորհրդի (վերին տունը)։

Կոռուպցիա[խմբագրել]

Դատական համակարգը Բելառուսում չունի անկախություն է և ենթակա է քաղաքական միջամտության[37]։ Կոռուպցիոն դրսեվորումների, ինչպիսիք են կաշառակերությունը, հաճախ տեղի տենդերային մրցութուների գործընթացների պաշտպանության կարիք ունի և մարդու իրավունքների պաշտպան բացակայությամբ Բելառուսի հակակոռուպցիոն համակարգից[38]։ Սակայն, կա է քաղաքական կամք է պայքարելու կոռուպցիայի դեմ, և կառավարությունում արձանագրվում է որոշակի առաջընթաց կոռուպցիայի դեմ պայքարում, ինչպիսիք են, նվազեցնելով հարկային կանոնուները բարելավելու նպատակով թափանցիկություն մտցնելով հարկային գրասենյակում[39]։

Զինված ուժեր[խմբագրել]

Գեներալ-լեյտենանտ Յուրի Ժադոբինի գլխավորում է Պաշտպանության նախարարություն[40], և Ալեքսանդր Լուկաշենկոն (որպես նախագահ), ծառայում է գերագույն հրամանատար Բելառուսի զինված ուժերում[41]։ Զինված ուժերը, ձեվավորվել են 1992 թվականին, օգտագործելով նախկին խորհրդային զինված ուժերի զինտեխնիկան նոր հանրապետության տարածքում։ Վերափոխումը նախկին խորհրդային ուժերից Բելառուսի զինված ուժեր, ավարտվել է 1997 թվականին, Նվազեցրել իր զինվորների քանակն 30,000 մարդ և վերակազմավորվել է իր ղեկավարությանը և ռազմական կազմավորումները[42]։

Մեծ մասը Բելառուսի զիված ուժերի սպասարկմում են զինծառայողներն, որոնք ծառայում են 12 ամիս[43], ժողովրդագրական նվազում հետ բելառուսների զորակոչի տարիքն, աճել կարվւորություն տալով պայմանագրային զինվորների, ովքեր 2001 թվականի դրությամբ կազմում են 12,000 մարդ[44]։ 2005 թվականին Բելառուսի համախառն ներքին արդյունքի մոտ1.4% ուղված են ռազմական ծախսերին[45]։

Բելառուսը ցանկություն չի հայտնելց միանալ ՆԱՏՕ-ին, սակայն մասնակցել է Անհատական գործընկերության ծրագրին 1997 թվականին[46], եւ Բելառուսն մասնակցել Օդային տարածքի աջակցություն առաքելության Աֆղանստանում[47]։ Բելառուսը առաջին անգամ սկսեց համագործակցել ՆԱՏՕ-ի հետ,1995 թվականին Գործընկերություն հանուն խաղաղության ծրագրի շրջանակներում[48]։ Սակայն, Բելառուսը չի կարող անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, քանի որ արդեն անդամ է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության. Լարվածությունն ՆԱՏՕ-ի և Բելառուսի միջեւ հասել է գագաթնակետին 2006 թվականի մարտին։[49]

Ժողվրդավարություն[խմբագրել]

Բելառուսի բնակչության էվոլույցան 1989-2007 թվականեր:

Ըստ 2009 թ. Մարդահամարի տվյալներով, Բելառուսի բնակչությունը 9.503.807 մարդ է [50]։ Բելառուսցիները կազմում են երկրի 83.7% -ը[50]։ Հաջորդ խոշորագույն էթնիկ խմբերն են, Ռուսներ (8.3%), Լեհեր (3.1%) և Ուկրաինացիներ (1.7%)[50]։ Բելառուսը ունի բնակչության խտությունը մոտ 50 մարդ, մեկ քառակուսի կիլոմետրի (127 մեկ քմ մտ); 70% - ը, իր ընդհանուր բնակչության կենտրոնացված է քաղաքային վայրերում[51]։ Մինսկը երկրի մայրաքաղաքն և ամենամեծ քաղաքն է, բնակչությունը 1.836.808 [50] Գոմելը բնակչության երկրի երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է 481.000 մարդ[52]։

Ինչպես և շատ այլ եվրոպական երկրներում, այնպե ել Բելառուսը բացասաբար բնակչությունը աճի տեմպը և բացասական բնական աճի տեմպը։ 2007 թ.-ին Բելառուսի բնակչությունը նվազել է 0.41% -ով [53]։ Բելառուսը զգում մի փոքր ավելի ներգաղթը, քան արտագաղթը։ Ինչ վերաբերում է 2007 թ. 69.7% -ը Բելառուսի բնակչության տարիքի 14 64; 16% - ը մինչեւ 14, իսկ 14.6% -ը՝ 65 կամ ավելի. Բելառուի բնակչությունը նույնպես ծերանում։ Իսկ ներկայիս միջին տարիքը 37 տարեկան է, դա գնահատվում է, որ երկրի բնակչության միջին տարիքն 2050-ին խմբի կլինի միջեւ 55 և 65 տարեկան[54]։ Բելառուսում միջինը կյանքի տեվողությունը 68 տարի է (63.0 տարի տղամարդկանց և 74.9 տարի կանանց)[53]։

Լեզու[խմբագրել]

Բելառուսի պաշտոնական լեզուներն են ռուսերենը և բելառուսերենը է[56]։ Ռուսերեն խոսում է երկրի բնակչության  72%, իսկ բելառուսերեն երկրորդ պաշտոնական լեզուն է և խոսում է բնակչության 11.9%։ Երկրում խոսում են փոքրաթիվ թվով լեհերեն, ուկրաիներեն և հայերեն[57]։

Կրոն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Բելառուսի կրոն

Ըստ 2011 թվականի կրոնական հաշվետվության Բելառուսի բանակչության մեծամասնություն քրիստոնիանյեր են, որոնցից 82%-ը դավանում է ուղափառ եկեղեցուն[58]։ Հռոմի կաթլիկ եկեղեցու հետեվորդները հիմնականում ապրում են երկրի արևմտյան շրջաներում որոնց թիվը կազմում է 10%[59], կան նաև այլ կրոնական խմբերի, այդ թվում, բողոքականության, իսլամի, հուդաիզմ[60][61]։ Բելառուսում կան հետեվորդներ Հունական ուղափառ եկեղեցու և Հայ առաքելակա եկեղեցու հետեվորդներ։

Կրթություն[խմբագրել]

Կրթական համակարգը Բելառուսում բաժանված է հետեվյալ մակարդակների։

  • Նախադպրոցական կրթություն (մանկապարտեզներ)[62]
  • Պարտադիր տարրական դպրոց (տեվում է ինը տարի, և անվճար)[62]
  • Միջնակարգ դպրոց (անվճար են և պարտադիր) տեխնիկական դպրոցներ, վարժարաններ եւ այլն[63]
  • Բարձրագույն կրթություն (կան մոտ 40 պետական և 20 մասնավոր համալսարաններ)։[64]

Պարապմունքներն անցկացվում են երկու պաշտոնական լեզուներով։ Ռուսերեն եւ Բելառուսերեն։ Սակայն, քաղաքային տարածքներում և համալսարաններում, շատ դեպքերում, դասեր, ուսուցանվում են ռուսերեն, իսկ Բելառուսերենը ուսուցվում է հիմնականում գյուղական վայրերում[65]։ Բելառուսի կրթությունը դեռեվս ընդգրկված չի Բոլոնիայի գործընթացին[66]։ Կրթությունը ավարտելուց հետո ավելի հեշտ է ընդունվել աշխատանքի պետական հաստատություներում։ Ամենաբարձր գիտական հաստատություն, Գիտությունների ազգային ակադեմիան է։

Խոշոր քաղաքներ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Բելառուսի քաղաքների ցանկ

Երկրի բնակչության մեծ մասն ապրում են խոշոր քաղաքներում, քաղաքներում բնկաչությունն աճում է ի հաշիվ գյուղական բնակավայրերի բնակչության։ Այսպես միայն 2008 թվականին բնակչությունը գյուղերի նվազել է մոտ 58,000 մարդ, իսկ քաղաքներում բնակչությունն աճել է 45,000 մարդ։ Գյուղական բնակավայրերում ապրում է բնակչության մոտ 26% կամ ( 2,5 մլն մարդ), իսկ քաղաքային բնակչության եռապատկվել։ Բելառուսի քաղաքներից միայն Մինսկում են ապրում մեկ միլիոնից ավել բնակչություն։

Ստորև բերված աղյուսակում թվարկվում են Հունաստանի խոշոր քաղաքները ըստ բնակչության։

Հայերն Բելառուսում[խմբագրել]

1991 թվականի անցկացված մարդահամարի համաձայն Բելառուսում հայերի թիվ կազում է 10 191 հայ, որից 2 800-ը՝ Մինսկում։ Հաերն նկատելի դեր են խաղում Բելառուսի տնտեսական, մշակույթային և հասարակակն կայանքում։ Մինսկում կա հինգ հայկակն փողոցներ, Բելառուսի հարուր անվանի գործիչներից 10-ը հայեր են։ Բելառուսում հայկական կառուցները սկսել է ձեվավրովել 1990 ականաերից, «Հայաստան» մշակութային-լուսավորչական ընկերությունն առաջին հայկական կայառույցն է։ «Հայաստան» ընկերութանն ջանքերով 1991 թ. Մինսկի Սբ. Ալեքսանդր Նևսկի եկեղեցու բակում տեղադրվել է Հայոց Ցեղասպանության և Սպիտակի եկրաշարժի զոհերի հուշարձան։

2003 թվականին ստեղծվեց Հայ առաքելական եկեղեցու «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» կրոնական համայնքը։ Մինսկի հայ գործարարներ կյանքում մեծ դեր է խաղում Միասին ակումբն։ Հայերին Բելառուսում միավորում նաև Գրոդնոյի հայերի «Մուսալեռ» հասարակական միավորումը, Մոգիլյովի քաղաքային «Մասիս» մարզային բարեգործական միավորումը, Էրեբունի ագագրական երգի պարի և անի ժողվրդական երգի պարի համույթները,  1991 թվականից Մինսկի թիվ 64 դպրոցում գործում է կիրակնօրյա հայկական դպրոց, գործում ե Անիվ ռուսալեզու ամսագիրը ինտերնետային  www.miasin.by և www.diaspora.by կայքէջեր[68]։

Մշակույթ[խմբագրել]

Ազգային հագուստ[խմբագրել]

Բելառուսի ավանդական ազգային հագուստ ծագում է դեռևս Կիևյան Ռուսիաի ժամանակաշրջանից։ Պայմանավորված երկրի սառը կիլիմաի, հագուստը այնպես է նախաագծված, որ պահպանի մարմինի ջերմությունը և որոնք սովորաբար կարվում են բրդից։ Հագուստ զարդարված է գեղազարդ նախշերով որոնց վրա ազդել են հարեվան ազգերի Լեհերի, Ռուսների, Լատվիացիների, Լիտվացիների և մի շարք այլ եվրոպական ազգերի մշակութը։ Յուրանքնչուր մարզի համար նախագծված է հատուկ նախշերով հագուստներ[69]։

Խոհանոց[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Բելառուսական խոհանոց
Բելառուսական բլիթներ

Բելառուսական խոհանոցը հիմնականում բաղկացած է բանջարաղենից, մսամթերքից (հատկապես խոզի միս) և հացից։ Որոնք սովորաբար դանդաղ եփված, կամ շոգեխաշված են որպես կանուն բելառուսները ուտում են թեթեվ նախաճաշում, Ճաշը ամենամեծ սնունդն է օրվա ընթացքում։ Բելառուսում ամենաշատը սպառվում են ցորենի և տարեկանի հացերը։ Սակային տարեկանին ավելի շատ է ցորենին։ Հիմնականում այն պատճառով, որ բնական պայմանները առավել նպաստավոր են աճող տարեկանի համեմատած այլ հացահատիկային բույսերի հետ[70]։

Ավանդական Բելառուսի խոհանոցը շատ մոտ է Լիտվական խոհանոցին։ Հատկապես 13-ից 19-րդ դարերմ խոհանոցի ձեվավորման վրա մեծ ազդեցություն են ունեցե Լեհական և Գերմանական խոհանոցները։ Ինչպես նաև ազգային փոքրամասնություների Հրեաների և Թաթարների ավելի փոքր չափով Ֆրանսիական, Իտալական, Հունգարական և Անգլաիական խոհանոցը։ Սկսած 19-րդ դարից մեծ ազդեցություն է ունեց Ռուսական խոհանոցը[71]։

Ժառանգություն[խմբագրել]

Բելառուսում կա չորս ՅՈՒՆԵՍԿՈհամաշխարհային ժառանգության օբեկտներ Միր ամրոց համալիր (բելա.՝Мірскі замак) Նեսվիժի ամրոց (բելա.՝Нясві́жскі пала́цава) Բելովեժսկայիաի անտառներ մի մասն գտնվում է Լեհաստանում (բելա.՝Белаве́жская пушча) Ստրուվի երկրաբաշխական Կամր (բելա.՝Дъга на Струве)[72]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Աղբույրներ

  1. Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն, Բելառուսի Հանրապետություն:

Հղումներ

  1. ՄԱԿ-ի վիճակագրական բաժին (1 ապրիլի 2010 թ.): «Ստանդարտ Երկիր եւ տարածքի կոդերը դասակարգիչների (M49)»: Միավորված ազգերի կազմակերպությունը: Արխիվացված օրիգինալից 17 Ապրիլ 2010 թ: Վերցված է 22 Ապրիլ 2010:
  2. «Բովանդակություն»: Belstat.gov.by: Վերցված է 4 Հոկտեմբեր 2012:
  3. «Կոորդինատները ծայրակետեր պետական սահմանի: Հիմնական Աշխարհագրական բնութագիր է Բելառուսի Հանրապետության»: Հողի նախնեաց. Պետական գիտական եւ արտադրական Հանրապետական Ունիտար Ձեռնարկություն «Ազգային կադաստրի գործակալություն» Պետական գույքի կոմիտեի Բելառուսի Հանրապետություն: 2011 թ. Վերցված է 11 Հոկտեմբեր 2013 թ:
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 «Բելառուսը - Աշխարհագրություն»: The World Factbook. Կենտրոնական հետախուզական գործակալություն: 2007 թ. Արխիվացված օրիգինալից 14 նոյեմբերի 2007 թ. Վերցված է 7 նոյեմբերի 2007 թ.
  5. «Բելառուս (տես Աղյուսակ 15-ը, էջ 66)» (PDF): Միավորված ազգերի կազմակերպության: Արխիվացված օրիգինալից 1 2008 թ. Վերցված է 22 Սեպտեմբեր, 2008 թ.
  6. Bell, Imogen (2002 թ.) Արեւելյան Եվրոպա, Ռուսաստան եւ Կենտրոնական Ասիա 2003, Taylor & Francis. էջ 132. ISBN 1-85743-137-5:
  7. Ռայնսֆորդ, Սառա (26 ապրիլի 2005 թ.): «Բելառուսը անիծված է Չեռնոբիլի» BBC News: Արխիվացված օրիգինալից 24 ապրիլի 2006 թ. Վերցված է 26 մարտ, 2006 թ.
  8. «Միացյալ Ազգերի Կազմակերպություն և Չեռնոբիլ - Բելառուսի Հանրապետություն»: Միավորված ազգերի կազմակերպությունը: 2004 թ. Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 6 2008 թ. Վերցված է 4 Հոկտեմբեր 2007 թ.
  9. Սմիթ, Մերիլին: «Էկոլոգիական ամրագրում Բելառուսում նպաստում է նոր մոտեցումներ հողի վերացման»: Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալություն Վերցված է 19 դեկտեմբեր 2007 թ.
  10. «Պետական Սահմանը - Սահմանագծան Պատմություն» Պետական սահմանապահ կոմիտեի Բելառուսի Հանրապետություն: 2006. արխիվացված օրիգինալից հունիսի 3, 2008 թ. Վերցված է 22 դեկտեմբեր 2007 թ.
  11. «Լիտվայի համագործակցությունը Բելառուսի հետ»: Լիտվայի արտաքին գործերի նախարարությունը: Վերցված է 19 դեկտեմբեր 2007 թ.
  12. 12,0 12,1 Ֆյոդոր, Էլեն (1995): «Բելառուսը - Կլիման»: Բելառուսը: երկիրի ուսումնասիրություն: գրադարան:
  13. 13,0 13,1 «I բաժնում: հիմունքներ Սահմանադրական համակարգի»: Սահմանադրությունը Բելառուս . Մամուլի ծառայություն նախագահի Բելառուսի Հանրապետության. 2004 թ:Արխիվացված օրիգինալից դեկտեմբերի 17 2007 թ:Վերցված՝ 22 դեկտեմբեր 2007 թ:
  14. «Բաժին Հինգերորդ Տարածքային կառավարման եւ ինքնակառավարման»: Սահմանադրությունը Բելառուս : Մամուլի ծառայություն նախագահի Բելառուսի Հանրապետության: 2004 թ. Արխիվացված օրիգինալից դեկտեմբերի 17 2007 թ: Վերցված՝ 22 դեկտեմբեր 2007 թ:
  15. «Պետական հողային կադաստրի Բելառուսի Հանրապետություն»: (հունվարի 1, 2011) Վերցված 22 Հունվարի 2015:
  16. «Բելառուսի ժողվրդվարական տվայներ»: (Մայիսի 1-ի 2011 թ.) Վերցված 22 Հունվարի 2015:
  17. Միացյալ Նահանգների կառավարությունը (2007 թ.) «Նախապատմություն Նշում: Բելառուսն»: Միացյալ Նահանգներ վարչությունը. Արխիվացված օրիգինալից 14 նոյեմբերի 2007 թ. Վերցված՝ 7 նոյեմբերի 2007 թ:
  18. «Բելառուսը խուսափում Մոսկվային պայմաններում վարկային անընդմեջ»: Ալ Ջազիրա անգլերեն. 29 Մայիս 2009 թ. Վերցված է 30 2009 թ. Մայիսին Բելառուսի խորհրդային ոճով տնտեսությունը արդեն օգնեցին է մասնակիորեն էժան ռուսական գազի եւ նավթի ու Լուկաշենկոն կոչ է արել իր երկիրը պետք է համախմբվեին Ռուսաստանի հետ.
  19. Նախարարության վիճակագրության եւ վերլուծության է Բելառուսի Հանրապետության (2006): «Աշխատանքի»: Արխիվացված օրիգինալից 11 հոկտեմբերի 2007 թ. Վերցված է 6 նոյեմբերի 2007 թ:
  20. Դոկտոր Կար Դահլ Մարտինսենը (2002 թ.) «Ռուս-բելառուսական միությունը եւ Մերձավոր արտասահմանում»: (PDF). Նորվեգիայի ինստիտուտ պաշտպանության հետազոտությունների. ՆԱՏՕ-Արխիվացված օրիգինալից 27 նոյեմբերի 2007 թ. Վերցված՝ 7 նոյեմբերի 2007 թ:
  21. «Ռուսաստանը կարող է կրճատել նավթի մատակարարումը դաշնակից Բելառուսի Հանրապետությունը Պուտինին»: Reuters- ը: 25 Հոկտեմբեր 2006 թ. Վերցված 8 Հոկտեմբեր 2007 թ:
  22. 22,0 22,1 22,2 «The World Factbook - Բելառուսի Հանրապետությունը Տնտեսություն»: Կենտրոնական հետախուզական գործակալությունը. 2006. արխիվացված օրիգինալից հոկտեմբերի 9 2007 թ. Վերցված 8 հոկտեմբերի 2007 թ:
  23. Կոնգրեսի գրադարան (1994): «Բելառուսի Հանրապետությունը արտահանումը»: Երկիր Ուսումնասիրությունները. Վերցված է 4 Նոյեմբեր 2007 թ:
  24. Բելառուսի Հանրապետության էկոնոմիկայի Նախարարությունը (2007): «Տնտեսական և ներդրումային ակնարկ» (PDF): Բելառուսի Արտաքին գործերի նախարար : Վերցված է 22 դեկտեմբեր 2007 թ:
  25. Համաշխարհային բանկ. «Բելառուսն Գները, շուկաներ, եւ Ձեռնարկությունների բարեփոխումների», էջ. 1. Համաշխարհային բանկի, 1997 ISBN 0-8213-3976-1
  26. «Բելառուսը - Երկիր»: Երկիր Ուսումնասիրությունները. Կոնգրեսի գրադարան. 1995 Վերցված 8 հոկտեմբերի 2007 թ:
  27. Համաշխարհային բանկը (2006 թ.) «Բելառուսը - Երկիր Համառոտ 2003». Արխիվացված օրիգինալից 10 դեկտեմբերի 2007 թ. Վերցված է 9 նոյեմբերի 2007 թ:
  28. Արտաքին առեւտրի ապրանքների եւ ծառայությունների Բելառուսն աճել են 11.5% -ով, հունվար-հոկտեմբերին
  29. Ինչպես Բելառուսի Հանրապետությունը հարաբերությունները Եվրամիության հետ:
  30. «Միանալու Բելառուսի»: Wto.org: Վերցված է 2013-04-29:
  31. «Թղթադրամներն ու մետաղադրամները Բելառուսի Հանրապետության Ազգային բանկ»: Բելառուսի Հանրապետության Ազգային բանկ:
  32. «Բելառուսի ռուբլու պատմություն»: Բելառուսի Հանրապետության Ազգային բանկը: Վերցված է 2013-04-29.
  33. Yuras KARMANAU, Associated Press (25 Մայիս 2011). «Բելառուսը արժեզրկումը տարածվում խուճապ»: Seattle Times. Վերցված է 27 Մայիս 2011 թ.
  34. Հետ տնտեսության , Բելառուսն դիմում Արժույթի միջազգային հիմնադրամիփրկարարական վարկ մինչեւ $ 8 մլրդ, Associated Press, հունիսի 1-ին 2011 թ. Ստացված 2 Հունիս 2011
  35. «Բելառուսն ԴԻՄՈՒՄ Է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի 8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար» Rescue Loan. Associated Press, 1 Հունիս 2011. Ստացված 2 Հունիս 2011
  36. «Անձնագիր: Ալեքսանդր Լուկաշենկո»: BBC News (Բրիտանական հեռարձակման Կորպորացիա). 9 Հունվար 2007 թ. Արխիվացված օրիգինալից ապրիլի 20-2010 թ. Վերցված՝ 30 Ապրիլի 2010:
  37. «2012 Մարդու իրավունքների Ռեպորտաժ: Բելառուս »: ԱՄՆ-ի պետդեպարտամենտը. ԱՄՆ-ի պետդեպարտամենտը. Վերցված՝ 17 Նոյեմբերի 2013 թ.
  38. «ՊԱՏԿԵՐԸ Բելառուսի Բնութագիրը»: Բիզնես Հակակոռուպցիոն պորտալ. GAN Integrity լուծումներ:
  39. «Դոինգ Բիզնես 2014- Բելառուս »: Համաշխարհային բանկը և ՄՖԿ-ն:
  40. «Բելառուսի Բարձրաստիճան ռազմական պաշտոնյաների»: Բելառուսի Հանրապետության պաշտպանության նախարարություն 2006: արխիվացված օրիգինալից 30 Դեկտեմբեր 2007 թ. Վերցված է 22 դեկտեմբեր 2007 թ.:
  41. «Բաժին IV: Նախագահ, Ազգային ժողովի, Կառավարությւն, Դատարաններ»: Բելառուսի Սահմանադրություն: Բելառուսի Հանրապետության  նախագահի Մամուլի ծառայություն: 2004 թ. Արխիվացված օրիգինալից դեկտեմբերի 17 2007 թ. Վերցված է 22 դեկտեմբեր 2007 թ.:
  42. «Պատմություն» (ռուսերեն): Բելառուսի Հանրապետության Պաշտպանության նախարարության: 2006: արխիվացված օրիգինալից դեկտեմբերի 17 2007 թ. Վերցված է 22 դեկտեմբեր 2007 թ.:
  43. «Մանրամասն, Ռազմական հավասարակշռություն 2007, էջ. 158-159» Վերցված 24 Հունարի 2015
  44. Պավել Բիկովսկի, Ալեքսանդր Վասիլեւիչ: (մայիսի 2001 թ.): «Ռազմական զարգացման և Բելառուսի Զինված ուժեր»: Վերցված է 9 հոկտեմբերի 2007 թ.
  45. «Բելառուսը - Զինված Ուժեր»: The World Factbook. Կենտրոնական հետախուզական գործակալությունը: 2005 թ. Արխիվացված օրիգինալից հոկտեմբերի 9 2007 թ. Վերցված է 9 հոկտեմբերի 2007 թ.
  46. «Բելառուս և ՆԱՏՕ»: Բելառուսի Արտաքին գործերի նախարարություն: 2002. արխիվացված օրիգինալից 11 Մայիսի 2008 թ. Վերցված 9 հոկտեմբերի 2007 թ.
  47. «Համագործակցություն Հյուսի անտլանտին դաշինքի հետ»: Բելառուսի արտաքին գործերի նախարարություն: Վերցված 30 Ապրիլ 2010.
  48. «ՆԱՏՕ-ն խորհուրդն ընդունեց անհատական գործընկերության ծրագիրը Բելառուսի հետ»: Բելառուսի արտաքին գործերի նախարարություն: 11 Մարտ 2002 Վերցված է 30 Ապրիլ 2010.
  49. Լաուրի Վալկեր, ՆԱՏՕ-ի, Բելառուս, քաղաքական հարցերի և անվտանգության քաղաքականության բաժին, ՆԱՏՕ-ի շտաբը (21 նոյեմբերի 2010 թ.). «ՆԱՏՕ և Բելառուսի - համագործակցություն, անցյալ է լարվածությունը և ապագա հնարավորություններ»: Վերցված է 25 Նոյեմբեր 2010 թ.:
  50. 50,0 50,1 50,2 50,3 «Մարդահամարը 2009»: belstat.gov.by Վերցված՝ 15 փետրվարի 2013:
  51. «Մոտ Բելառուսի բնակչության»: Միավորված ազգերի կազմակերպության գրասենյակը Բելառուսում: 2003 թ. Արխիվացված օրիգինալից 17 Հոկտեմբեր 2007 թ: Վերցված է 7 Հոկտեմբեր 2007:
  52. «Բելառուսի խոշոր քաղաքները» World-gazetteer.com: Վերցված՝ 2013-04-29:
  53. 53,0 53,1 «Համաշխարային զեկույց»: Բելառուս - Մարդիկ »: Արխիվացված օրիգինալից 14 նոյեմբերի 2007 թ: Վերցված՝ 7 նոյեմբերի 2007 թ:
  54. «Բնակչության բուրգեր Բելառուս (2050)»: (JPEG): ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի կողմից. 2006 թ: Վերցված՝ 26 Ապրիլ 2010:
  55. «2011 թվականի մարդահամար ազգային փոքրամասնություն»: Վերցված՝ 15 Հունվարի 2015:
  56. «Եվրոպայի լեզուներ »: Bbc.co.uk. Վերցված՝ 2013-04-29:
  57. Գորդոն Ռայմոնդ Գ, Jr. (խմբ.), 2005 թ Ethnologue: Լեզուներ of the World, Տասնհինգերորդ հրատարակություն. Dallas, Tex .: ՍԻԼ International. Online տարբերակ: Ethnologue.com:
  58. «Կրոն եւ դավանանքների Բելառուսի Հանրապետությունում»: Բելառուսի Արտաքին գործերի նախարար: Վերցված է 17 Փետրվար 2013 թ.
  59. «Վիճակագրություն կաթոլիկ եկեղեցու Բելառուսում պորտալին »: Catholic.by Վերցված՝ 21 Հունվարի 2015:
  60. «Բելառուսի Կրոն վիճակագրություն, հասկացություններն ու աղբյուրներ»: Nationmaster.com: Վերցված է 2013-04-29:
  61. «ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը: Հաղորդել կրոնական ազատության 2011 թ»: Վերցավ 2015 Հունվարի 2014:
  62. 62,0 62,1 «Կրթական և նախակրթական հաստատություներն Բելառուսում»: president.gov.by Վերցված 23 Հունվարի 2015:
  63. «Միջնակարգ դպրոցներն բելառուսում»: education.stateuniversity.com: Վերցված 23 Հունվարի 2015:
  64. «Բարձրագույն կրթական կառույցներն Բելառուսում»: europa.eu: Վերցված 23 Հունվարի 2015:
  65. «Կրթական համակարգը Բելառուսում»: naviny.by: Վերցված 23Հունվարի 2015:
  66. «Կրթություն բելառուսում» news.tut.by Վերցված 23 Հունվարի 2015:
  67. «Բելառուսի քաղաքներ ըստ բնակչության»: www.populationlabs.com: Վերցված՝ 29 Հունվարի 2015:
  68. «Բելառուսի հայկական համայնք»: hayernaysor.am Վերցված 22 Հունվարի 2015:
  69. «Բելառուսի ավանդական հագուստ»: Belarusguide.com: Վերցված է 2013-04-29՝
  70. Կանադական Քաղաքացիության եւ ներգաղթի - Մշակույթ Անձնագիր նախագիծ - Բելառուսի ճանապարհը: Հրատարակված է 1998 թ. Վերցված է 21 մարտ 2007 թ:
  71. «Ավանդական Բելառուսական խոհանոցի զարգացման պատմություն»: www.local-life.com Վերցված 24 Հունվարի 2015:
  72. «Բելառուսը - ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ»: Արխիվացված օրիգինալից 21 ապրիլի 2006 թ. Վերցված է 26 մարտ, 2006 թ.
  73. «Միր ամրոց համալիր ՅՈՒՆԵՍԿՈԻ Համաշխարային ժառանգություն» mir.museum.by: Վերցված 24 Հունվարի 2014:

Գրականություն[խմբագրել]

  • Birgerson, Susanne Michele (2002). After the Breakup of a Multi-Ethnic Empire. Praeger/Greenwood. ISBN 0-275-96965-7.
  • Levy, Patricia; Spilling, Michael (2009). Belarus. New York։ Benchmark Books. ISBN 0-7614-3411-9.
  • Minahan, James (1998). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. Greenwood. ISBN 0-313-30610-9.
  • Plokhy, Serhii (2001). The Cossacks and Religion in Early Modern Ukraine. Oxford University Press. ISBN 0-19-924739-0.
  • Richmond, Yale (1995). From Da to Yes: Understanding the East Europeans. Intercultural Press. ISBN 1-877864-30-7.
  • Rudling, Pers Anders. The Rise and Fall of Belarusian Nationalism, 1906--1931 (University of Pittsburgh Press; 2014) 436 pages
  • Ryder, Andrew (1998). Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States, Volume 4. Routledge. ISBN 1-85743-058-1.
  • Szporluk, Roman (2000). Russia, Ukraine, and the Breakup of the Soviet Union. Hoover Institution Press. ISBN 0-8179-9542-0.
  • Treadgold, Donald; Ellison, Herbert J. (1999). Twentieth Century Russia. Westview Press. ISBN 0-8133-3672-4.
  • Vauchez, André; Dobson, Richard Barrie; Lapidge, Michael (2001). Encyclopedia of the Middle Ages. Routledge. ISBN 1-57958-282-6.
  • Zaprudnik, Jan (1993). Belarus: At A Crossroads In History. Westview Press. ISBN 0-8133-1794-0.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Կառավարություն

Նորություներ և Մեդիա