Շվեյցարիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Շվեյցարիա
Շվեյցարիայի Համադաշնություն

Flag of Switzerland (Pantone).svg
Դրոշ

Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg
Զինանշան

Europe-Switzerland.svg

Հիմնական տեղեկություններ
Պետական լեզու գերմաներեն ֆրանսերեն իտալերեն
Մայրաքաղաք Wappen Bern matt.svg Բեռն
Պետական կարգ Կիսանախագահական
Կրոն Քրիստոնյա
Մակերես 41,285 կմ² (4.2% ջրային)
Ազգաբնակչություն. 7,288,010 (182 /կմ²/կմ²)
Պետական ատրիբուտներ
Հիմն Շվեյցարական Սաղմոս
Կարգախոս Մեկ բոլորի համար, բոլորը մեկի համար
Արժույթ Ֆրանկ (CHF)
Վեբ | ISO | Հեռ. .ch | CHE | +41
Karte Schweiz.png

Շվեյցարիա (գերմաներեն՝ Schweiz, ֆրանսերեն՝ Suisse, իտալերեն՝ Svizzera, ռոմանշերեն՝ Svizra), պաշտոնական անվանում՝Շվեյցարական Համադաշնություն (գերմաներեն՝ Schweizerische Eidgenossenschaft, ֆրանսերեն՝ Confédération suisse, իտալերեն՝ Confederazione Svizzera, ռոմանշերեն՝ Confederaziun svizra), պետություն Կենտրոնական Եվրոպայում։[1] Հյուսիսից սահմանակից է Գերմանիայի, հարավում՝ Իտալիայի, արևմուտքում՝ Ֆրանսիայի, արևելքում՝ Ավստրիայի ևԼիխտենշտայնի հետ։ Անվանումը ծագում է Շվից կանտոնի անունից, որն իր հերթին կազմվել է հին գերմաներեն «վառել» բառից։

Պատմություն[խմբագրել]

Շվեյցարիաի տարածքում պահպանվել են հնագույն բնակիչների հին քարեդարյան կացարաններ (Գրախենլոխ, Բիրզեկ)։ Շվեյցարիաի բնակիչների մասին առաջին գրավոր աղբյուրները մ. թ. ա. 2-րդ դարից են, այդ ժամանակ Շվեյցարիայի տարածքի մեծագույն մասում բնակվել են հելվետ կելտական ցեղերը (այստեղից էլ Շվեյցարիաի հին անվանումը՝ Հելվեցիա)։ Մեր թվարկությունից առաջ 1-ին դարից նրանց նվաճել են հռոմեացիները, մեր թվարկությունից առաջ 5-րդ դարից, բուրգունդները ու օստգոթերը։ 6-րդ դարից Շվեյցարիաի գրեթե ամբողջ տարածքը նվաճել են ֆրանկները, և Շվեյցարիան մտել է Ֆրանկական պետության մեջ։ 6-րդ դարի վերջին և 7-րդ դարում ավարտվել է բնակչության քրիստոնեացումը։ 9-րդ դարում Շվեյցարիայի գրեթե ամբողջ ժամանակակից տարածքը մտնում էր հռոմեական սրբազան կայսրության մեջ։ Շվեյցարիայում սկսվել են ձևավորվել ֆեոդալական հարաբերություններ։ Երկիրը բաժանված էր բազմաթիվ

1231 թվականին Ուրի և 1240 թվականին՝ Շվից կանտոնները փաստորեն անկախացել են Հաբսբուրգներից։ 1291 թվականին (համարվում է Շվեյցարական կոնֆեդերացիայի հիմնադրման տարի) Շվից, Ուրի և Ունտերվալդեն անտառային կանտոնները կնքել են «հավերժական միություն» (ընդդեմ Հաբսբուրգների), որին Մորգարտենի մոտ հաղթանակից (1315 թվականին Ավստրիայի նկատմամբ) հետո, միացել են Լյուցեռնը, Ցյուրիխը, Ցուգը, Գլարուսը և Բեռնը (1332-1353 թվականներին), 1481 թվականին՝ Ֆրիբուրը (Ֆրայբուրգ) և Զոլոտուռնը։ 1499 թվականի շվեյցարական (կամ շվաբական) պատերազմի ընթացքում Շվաբական դաշինքի դեմ Շվեյցարիան փաստորեն անկախություն ձեռք բերեց։ 1501 թվականին շվեյցարական դաշինքին միացան Բազելը և Շաֆհաուզենը, 1513 թվակնին՝ Ապպենցելը։ Այսպիսով կազմավորվեց 13 իրավահավասար կանտոնների կոնֆեդերացիա, որը գոյատևեց մինչև 1798 թվականը։ Շվեյցարիայի սոցիալ-տնտեսական զարգացումը յուրօրինակ է եղել, թույլ զարգացած էին ֆեոդալական հարաբերությունները, երկար պահպանվել են մարկհամայնքները, ազատ գյուղացիները, տնտեսության նահապետական բնույթը, տարածված էր վարձու զինվորությունը (լանդսկնեխտներ)։

Ֆեոդ հարաբերությունների քայքայումը[խմբագրել]

Քաղաքային կանտոններում առաջատար էին առևտուրը, արհեստները։ 14-րդ դարի վերջից և 15-րդ դարի սկզբին Շվեյցարիայում (առավելապես համեմատաբար զարգացած քաղաքային կանտոններում) սկսվեց ֆեոդալական հարաբերությունների քայքայումը, առաջացան կապիտալիստական մանուֆակտուրաներ (տեքստիլ արդյունաբերության, թղթի արտադրության, գրատպության մեջ1

Historische Karte CH Rome 1.png
Ֆրանսիական զորքերի ներխուժում[խմբագրել]
Gotthard Post.jpg

1798 թվականին Շվեյցարիա մտան ֆրանսիական զորքերը, ստեղծվեց Ֆրանսիայից կախյալ միասնական Հելվետական հանրապետություն (մինչև 1803Վիեննայի կոնգրեսը 1815 թվականին հաստատեց Շվեյցարիայի մոտավորապես ժամանակակից սահմանները և ընդունեց նրա «հավերժ» չեզոքությունը։ 30-40-ական թվականներին շարժում ծավալվեց ֆեոդալական հարաբերությունների վերջնական վերացման, քաղաքական կարգի դեմոկրատացման և երկրի կենտրոնացման համար։ Լիբերալբուրժուական և ֆեոդալակղերակաև շրջանների միջև պայքարը, որը կրում էր կրոնական բնույթ, ի վերջո հանգեց քաղաքացիական պատերազմի, որն ավարտվեց ֆեոդալակղերական ուժերի պարտությամբ։ Բուրժուազիայի ռազմաքաղական հաղթանակն ամրապնդվեց 1848 թվականի սահմանադրությամբ, որով Շվեյցարիան դարձավ միասնական դաշնակցային պետություն՝ կենտրոնացված կառավարմամբ (սահմանադիր մարմինն էր ֆեդերալ ժողովը)։ 1848 թվականին Շվեյցարիան ընդունեց Սահմանադրությունը։ Այդ նույն թվականին հաստատվեց նաև Շվեյցարիայի ազգային դրոշը։

Շվեյցարիայի կենտրոնացումը[խմբագրել]

Շվեյցարիայի կենտրոնացումը նպաստեց կապիտալիստական հարաբերությունների հաղթանակին, պայմաններ ստեղծվեցին երկրի արագ արդյունաբերականացման համար։ 1860-1870-ական թվականներին Շվեյցարիայում վերելք ապրեց բանվորական շարժումը, ստեղծվեցին 1-ին ինտերնացիոնալի շվեյցարական սեկցիաները։ 1888 թվականին հիմնվեց Շվեյցարիայի կուսակցությունը (ՇՍԴԿ)։ Շվեյցարիայում ապաստան էին գտնում Ռուսաստանի, Իտալիայի, Ֆրանսիայի և այլ երկրների քաղաքական վտարանդիները։

Կուսակցությունների ստեղծումը[խմբագրել]

1870 թվականին ստեղծվել էր 1-ին ինտերնացիոնալի ռուսական սեկցիան, 1883 թվականին՝ «Աշխատանքի ազատագրություն» խումբը՝ 1887 թվականին՝ հնչակյան կուսակցությունը)։ 1895, 1900, 1902-1905, 1908, թվականներին Շվեյցարիայում է ապրել և գործել Վ․ Ի․ Լենինը։ 1914 թվականի առաջին համաշխարհային պատերազմում Շվեյցարիան պահպանեց չեզոքություն։ Ռուսաստանում 1917 թվականի Փետրվարյան և հատկապես, Հոկտեմբերյան հեղափոխությունները նպաստեցին բանվորական շարժման վերելքին Շվեյցարիայում, ուժեղացավ գործադուլային շարժումը։ Շվեյցարիայում անցկացվել են միջազգային սոցիալիստական կոնֆերանսներ (1915 թվականին՝ Ցիմերվալդում, 1916 թվականին՝ Կինտալում)։ 1921 թվականին ստեղծվեց Շվեյցարիայի կոմունիստական կուսակցությունը (ՇԿԿ)։ 1923 թվականին սպիտակգվարդիականները Շվեյցարիայում սպանեցին Լոգանի միջազգային կոնֆերանսի սովետական պատվիրակության գլխավոր քարտուղար Վ․ Վորովսկուն։

Շվեյցարիայի վերելք[խմբագրել]

1937-1939 թվականներին շվեյցարական էկոնոմիկան վերելք ապրեց՝ կապված նախապատերազմական ռազմական կոնյունկտուրայի հետ (Շվեյցարիան կատարում էր ֆաշիստական Գերմանիայի և Իտալիայի ռազմական պատվերները)։ 1939-1945 թվականներիի երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Շվեյցարիան հաստատեց իր չեզոքությունը, բայց շարունակում էր Գերմանիային մատակարարել ստրատեգիական հումք սարքավորում, զենք, էլեկտրաէներգիա ։ 1940 թվականին Շվեյցարիայում արգելվեց կոմկուսը։ 1944 թվականին տեղի ունեցավ Շվեյցարիայի աշխատանքի կուսակցության (ՇԱԿ) հիմնադիր համագումարը։ ՇԱԿ-ի մեջ մտան նաև կոմկուսի անդամները։ Պատերազմի տարիներին զգալիորեն մեծացավ արդյունաբերական պոտենցիալը։ Ազգային բանկի ոսկու պաշարը (1945 թվականին՝ 4,8 մլրդ ֆրանկ

Սառը պատերազմ[խմբագրել]

1946-1947 թվականներին աճեց գործադուլային պայքարը։ «Սառը պատերազմի» պայմաններում ուժեղացավ բանվորական շարժման առաջնորդների և ՇԱԿ-ի անդամների հալածանքը, որը հատկապես ծավալվեց 1956 թվակаնին։ Սակայն 1971 թվականին և, հատկապես, 1973-1974 թվականներին բանվորական շարժումը որոշակի վերելք ապրեց։ 1970-ական թվականներին չեղյալ հայտարարվեցին օտարերկրյա բանվորների մասնագիտական արգելքներն ու քաղաքական սահմանափակումները, կանանց տրվեցին հավասար իրավունքներ։

Տնտեսական ճգնաժամ[խմբագրել]
Swiss national museum.jpg

1974 թվականին Շվեյցարիայի տնտեսությունը ճգնաժամ ապրեց, արձանագրվեց 25 հազար գործազուրկ։ Արտաքին քաղաքականության ասպարեզում Շվեյցարիան 1945 թվականին հռչակեց «ակտիվ» կամ «համերաշխ» չեզոքության դոկտրինաч ձևականորեն չմիանալով իմպերիալիստական ռազմաքաղաքակն խմբավորումներին։ ԽՍՀՄ-ի դիվանագիտական հարաբերությունները Շվեյցարիայի հետ 1946 թվականին վերականգնվելուց հետո, առաջին առևտրական պայմանագիրը կնքվեց 1948 թվականին, սակայն մինչև 1960-ական թվականների վերջը սովետաշվեյցարական հարաբերությունները գրեթե չեն զարգացել։ 1970-ական թվականներին որոշ աշխուժություն նկատվեց սոցիալիստական երկրների հետ Շվեյցարիայի առևտրատնտեսական հարաբերություններում։ 1974 թվականին Ժնևում բացվեց ԽԱՀՄ գլխավոր հյուպատոսություն։ Շվեյցարիայի տարածքում են գտնվում միջազգային բազմաթիվ կազմակերպություններ, տեղի են ունենում միջազգային կոնֆերանսներ։

Աշխարագրություն[խմբագրել]

Կլիմա[խմբագրել]

Բարձրադիր լեռների առկայությունը նպաստում է Շվեյցարիայում եղանակի և կլիմայի զանազան դրսևորմանը երկրի տարբեր հատվածներում: Մինչդեռ Ալպյան լեռների հյուսիսում հանդիպում է չափավոր, միջեվրոպական կլիման, երկրի հարավում գերիշխում է միջերկրածովյան կլիման: Երկրի հյուսիսում հաճախակի հանդիպող քամիներն են մեղմ ֆոոնը և սառը բիզը: Մթնոլորտային տեղումների քանակը տարվա ընթացքում կազմում է 2000 մմ: Բացառություն է կազմում հարավային Վալէ կանտոնի Ռաին հովիտը, (500 մմ/տարի): Երկրի կենտրոնական մասը հայտնի է իր հաճախակի մառախլապատ եղանակով, որը կարող է նույնիսկ շաբաթներ տևել: Շվեյցարիան հայտնի է իր ձյունառատ ձմեռով, հիմնականում ալպյան և նախալպյան շրջաններում: Դրան հակառակ, Բազելի և Ժնևի շրջաններում, ինչպես նաև երկրի հարավային հատվածում, ձյան ծածկույթը գրեթե միշտ բացակայում է: Տարվա եղանակների տևողությունը նույնպես միանման չէ: Ձմեռը ընդհանուր առմամբ ցուրտ է, և ձյան ծածկույթը դիմադրում է մինչև մարտի վերջ: Պատահում է սակայն, որ ապրիլ ամսին ձմեռը կարճ ժամանակով իր վերադարձն է ազդարարում, իսկ արդեն մայիսից սկսվում են ամառային տաք օրերը 25 – 30° ջերմությամբ:[1]

Տնտեսություն[խմբագրել]

Շվեյցարիայի տնտեսությունը համարվում է աշխարհում ամենակայուններից մեկը: Շվեյցարական կառավարության կողմից իրականացվող երկարաժամկետ դրամավարկային քաղաքականությունը և բանկային գաղտնիքի պահպանման մշակույթը երկիրը դարձրել են համաշխարհային ներդրումների այսպես կոչված "ապահով կայանատեղի", ինչի արդյուքնում էլ Շվեյցարիայում ձևավորվել է բարենպաստ ներդումային միջավայր: Աշխատանքի բարձր մասնագիտացման և փոքր տարածքի շնորհիվ շվեյցարական տնտեսության հիմնական ռեսուրսներն են դարձել արտադրությունն ու առևտուրը: Շվեյցարական տնտեսության հիմնական զարգացած ուղղություններն են՝ արտադրությունը, ֆինանսական հատավծը (բանկային համակարգը), ինչպես նաև զբոսաշրջությունը: Արտադրություն: Իր գոյության 1800 տարիների ընթացքում Շվեյցարիան դարձել է արտադրապես հզոր երկիր: Արտադրության հիմնական ուղղություններն են՝ մեքենաշինությունը, տեքտիլ, քիմիական և սննդային արդյունաբերությունը, հայթեքն ու դեզագործությունը: Նշվածներից ամենահինը՝ տեքստիլ արդյունաբերությունը, երկար տարիների հանդիսացել է արտադրության գերակա ուղղություն: Այս ոլորտում Շվեյցարիայի համար բեկումնային եղավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, ինչը հանգեցրեց մետալուրգիային և քիմիական արդյունաբերությանը, իսկ ահա 1980-ականներից զարգացման թափ ստացավ մեքենաշինությունը:  Քիմիական և դեղագործական արդյունաբերությունն այսօր իր ուրույն տեղն ունի Շվեյցարիայի տնտեսության մեջ: Քիմիական արդյունաբերության կենտրոնն է Բազել քաղաքը (հայտնի են Syngenta, Givaudan, Sika, Ciba Specialty Chemicals, Clariantքիմիական խոշոր ընկերությունները): Խոշոր դեղագործական ընկերություններն են՝Novartis, Roche: Սննդի արդյունաբերութան ոլորտից բոլորիս քաջ հայտնի են Nestle'-ն և շոկոլադի համաշխարհային գիգանտ Barry Callebaut ընկերությունները:

Գյուղատնտեսությունը շվեյցարական կառավարության կողմից ամենամեծ օժանդակություն ստացող ոլորտն է: Համաձայն ՏՀԶԿ-ի տվյալների՝ շվեյցարական կառավարությունն ավելի քան 70%-ով սուբսիդավորում է գյուղատնտեսությունը (ԵՄ-ում այդ ցուցանիշը կազմում է 35%): Երկրի կառավարության կողմից 2007թ. ընդունված Գյուղատնտեսական ծրագրի համաձայն, սուբսիդավորման գումարը Շվեյցարիայում ավելացել է 65 միլիոն ֆրանկով՝ կազմելով 14.092 ֆրանկ:[2]

Ժողվրդավարություն[խմբագրել]

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

Շվեյցարիան դաշնային հանրապետություն է, որը կազմված է 26 կանտոններից (20 կանտոն և 6 կիսականտոն)։ Վարչա-տարածքային բաժանման ամենացածր մակարդակը համայնքներն են, որոնք ավելի քան 2 հազար են։ Ներքևում ներկայացված է կանտոնների ցանկը (պետք է նշել, որ Շվեյցարիայում կան բազմաթիվ քաղաքներ, որոնք երկրի տարբեր լեզուներով կրում են տարբեր լեզուներ)։

Ամեն կանտոնը ունի իր սահմանադրությունը, պառլամենտը, կառավարությունը և բոլորովին անկախ է իր ներքին խնդիրների որոշման մեջ։ Կենտրոնական կառավարության վարման մեջ գտնվում են միջազգային հարցերը, դաշնային բյուջեն և փոխերի արտադրումը։ Չնայած թվարկածի, Շվեյցարիան միասնական պետություն է։

Կազմավորման առումով ամենավերջինը Յուրա կանտոնն է, որը առանձնացված է եղել Բեռնից 1979 թվականին հանրաքվեյի արդյունքում։

Ներքևում կանտոնները ներկայացված են համապատասխան դաշնային սահմանդրության[1]:

Հայերը Շվեյցարիայում[խմբագրել]

XVII–XVIII դարերում Շվեյցարիա եկած առաջին հայերն առևտրականներ էին, XIX դարի կեսից՝ նաև սովորելու եկած հայ երիտասարդներ: Ժնևի, Լոզանի, Բազելի համալսարաններում ուսանել են հայ գրողներ Ռուբեն Սևակը, Ավետիք Իսահակյանը, Դերենիկ Դեմիրճյանը: 1920-ական թվականներին Շվեյցարիայի հայ համայնքն ստվարացել է ի հաշիվ Թուրքիայից բռնագաղթած հայերի, իսկ 1960–70-ական թվականներին այստեղ են տեղափոխվել հայեր Լիբանանից, Իրանից: Հայերը բնակվում են բացառապես քաղաքներում (Ժնև, Ցյուրիխ, Բազել, Լոզան և այլն), աշխատում են արդյունաբերության, բանկային գործի, գիտության, առևտրի բնագավառներում: Ներկայումս Շվեյցարիայում բնակվում է 3 հզ. հայ:

Շվեյցարահայերի ազգային կյանքի կենտրոնը Ժնևն է: Այստեղ է գտնվում Շվեյցարիայի հայոց միության վարչությունը, Հայ առաքելական եկեղեցու Շվեյցարիայի թեմի առաջնորդանիստ Սուրբ Հակոբ եկեղեցին, որին կից գործում են կիրակնօրյա դպրոց, Հայ տիկնանց միությունը, Երիտասարդության ակումբը, Հայ բժիշկների միությունը, «Պրո Արմենիա» կազմակերպությունը, «Անի» պարի համույթը, «Արաքս» երգչախումբը և այլն: XIX դարի վերջերից ցայսօր Շվեյցարիայում հրատարակվել են 10 անուն հայերեն պարբերականներ: Ժնևի համալսարանում գործում է հայագիտության ամբիոն: 

Շվեյցարիայի հայ համայնքը 1988 թ-ին մասնակցել է Վանաձորում «Արալեզ» բժշկական կենտրոնի կառուցմանը: 

Թուրքիայում 1894–96 թթ-ի հայերի կոտորածներից հետո Շվեյցարիայի հասարակական շրջանները պահանջել են դատապարտել հայերի կոտորածները և դրանք որակել որպես ոճրագործություն մարդկության դեմ:

Շվեյցարիայի խորհրդարանը 2003 թ-ի դեկտեմբերի 16-ին ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը և հետևողականորեն հետամտում է համապատասխան օրենքի պահանջների կատարմանը:[3]

Մշակույթ[խմբագրել]

Շվեյցարիան զարմանահրաշ երկիր է: Փոքր տարածքում հարմարավետ տեղավորվել են և բնական գեղեցկությունը և մարդու ձեռակերտ աշխատանքները: Ամեն քայլափոխին կարելի է հանդիպել տարբեր քաղաքակրթությունների հետքեր: Բազելում, Ժնևում և Լոզանում  պահպանվել են մի շարք հռոմեական, գոթական ճարտարապետական կառույցներ: Վերածնունդի դարաշրջանից պահպանվել է Կաստելլո դե Մոնտեբելլո (Castello di Montebello)  ամրոցը, որը հանդիսանում է զբոսաշրջային ուխտատեղի: Այնզիդելն (Einsiedeln), Էնգելբերգ (Engelberg) վանքերում և Կրոյցլինգեն (Kreuzlingen) և Արլեյսհայմ (Arlesheim) եկեղեցիներում արտահայտված է բարոկկո ոճը: Կենտրոնական Շվեյցարիայի գլխավոր քաղաքը՝ Լյուցերնը, պահպանել է իր միջնադարյան տեսքը: Բերդապատը (870 մ)  գոյություն ունի  1400 թվականից սկսած: Բազմազան և հարուստ է երկրի մշակութային կյանքը: Յուրաքանչյուր մեծ քաղաք ունի իր թատրոնը և  սիմֆոնիկ նվագախումբը: Երաժշտական թատրոններից առավել հայտնի են Ցյուրիխի Օպերային թատրոնը, Ժնևի Գրանդ թատրոնը (Grand Theatre) և Բազելի  քաղաքային թատրոնը: Ամռանը Շվեյցարիայի Լոզան, Ցյուրիխ, Մոնտրո և այլ քաղաքներում  տեղի են ունենում մի շարք փառատոններ: Ի լրումն համաշխարհային համբավ ունեցող միջազգային երաժշտական փառատոնների՝ Լյուցերնում  տեղի է ունենում ամենամյա դիմակահանդես:  Երկրի մշակութային հարստությունը հնարավորություն է տրված բացահայտելու ավելի քան 600 թանգարաններում, որոնցից ամենահայտնիներից են շվեյցարական Ազգային թանգարանը Ցյուրիխում, Արվեստի թանգարանը Բազելում, ինչպես նաև Լյուցերնի տրանսպորտի տունը, Լա Շո Դը Ֆոյի ժամացույցի միջազգային թանգարանը, Լոզանի Օլիմպիական կամ Ժնևի Կարմիր խաչի թանգարանը: «Պրո Հելվեցիա» բարեգործական հիմնադրամը ստեղծվել է Շվեյցարիայի մշակութային հարստությունը պահպանելու, ինչպես նաև այն արտասահմանում հանրահայտ դարձնելու նպատակով:[1]

Խոհանոց[խմբագրել]

Շվեյցարիական խոհանոցը մեծ ճանաչում է վայելում աշխարհի համադամասերների շրջանում: Թեև շվեյցարիացիները իրենք էլ դեմ չեն համեղ ուտեստներին: Ցյուրիխի բնակիչների սիրելի զբաղմունքներից մեկը ռեստորաններ և սրճարաններ այցելելն է,  և եթե նրանք գովեն   որևէ ուտեստ, ապա  անպայման  փորձեք  այն: Տեղական խոհանոցը հարևան երկրների  մեծ ազդեցությունն է կրել իր վրա, հատկապես՝  «ավագ ֆրանսիացի  զարմիկի»  և  իտալական խոհանոցի: Չնայած դրան այն ունի նաև սեփական ուտեստները, որոնք հայտնի են այլ երկրներում նույնպես: Տիպիկ շվեյցարիական ուտեստ  է ֆոնդյուն, որն առավել հաճելի է համտեսել  ցուրտ եղանակին: Դրա համար հարմարավետ տեղավորվեք բուխարու մոտ և վայելեք հալված պանրի մեջ  թաթախված հացի կտորները: Այս ուտեստի հետ կարող եք ըմպել սպիտակ գինի կամ թեյ: Լայն ճանաչում ունեցող պանրով մեկ այլ կերակուր է ռակլետը Վալիսից: Հենց անվանումն է հուշում  («raclette» (ֆր.)  նշանակում է խոշոր քերուկ) ուտեստի պատրաստման ձևը: Պանիրը անցկացնում են քերիչով կամ խոշոր կտորների են բաժանում, տաքացնում են և մատուցում կարտոֆիլով:  Սակայն, որպեսզի վայելեն պանրի համն ու բույրը անպայման չէ պանիրը տաքացնել: Արևային, հարավային Շվեյցարիայի ազգային ուտեստն է պոլենտուն՝ ուտեստ վարսակաձավարով, սերուցքով և մրգերով: Սեն Գոտարդից հարավ շատ են սիրում ռիզոտո՝ բրնձով ուտեստ, որը պատրաստում են միլանյան ձևով (զաֆրանով), սնկով կամ գյուղական (բանջարեղենով): Շվեյցարիական ճաշացանկի մեջ կան նաև ձկնային ուտեստներ: Ալպիական հանրապետությունը հայտնի է իր գինիներով: Լայն տարածում ունեն սպիտակ «Dezaley» և «St.-Saphorin», «Fendant» և  «Johannisberg», «Twanner», կարմիր նրբահամ «Rose der CEil-de-Perdrix»,  թունդ  «Dole», «Pinot Noir» և «Merlot» գինիները: Մնում է միայն նշել բազմատեսակ քաղցրավենիքի մասին, որը մատուցվում է և′ առավոտյան, և′ կեսօրին, և′ երեկոյան սուրճի հետ: Դրանք են՝ մրգային կարկանդակը, բալով տորթը, ստեպղինով թխվածքը և, իհարկե, հայտնի շվեյցարիական շոկոլադը:[1]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություներ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 www.travelnews.am Շվեյցարիայի Համադաշնություն (Շվեյցարիա)
  2. www.armedia.am Շվեյցարիայի տնտեսություն
  3. www.encyclopedia.am Հայերը Շվեյցարիայում
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png