Իտալերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
'Իտալերեն
Italiano, Lingua italiana'
Երկրներ Իտալիա Իտալիա
Շվեյցարիա Շվեյցարիա
Սան Մարինո Սան Մարինո
Վատիկան Վատիկան
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Գերմանիա Գերմանիա
Արգենտինա Արգենտինա
Ֆրանսիա Ֆրանսիա
Բելգիա Բելգիա
Եթովպիա Եթովպիա
Սոմալի Սոմալի
Լիբիա Լիբիա
Մալթա Մալթա
Շրջաններ Սլովենիա Սլովենիա
Խորվաթիա Խորվաթիա
Մոնակո Մոնակո
Պաշտոնական կարգավիճակ Եվրամիություն Եվրամիություն
{{{2}}} Իտալիա
{{{2}}} Շվեյցարիա
Flag of San Marino.svg Սան Մարինո
Flag of the Vatican City.svg Վատիկան
Flag of Malta.svg Մալթա
{{{2}}} Խորվաթիա
Սլովենիա Սլովենիա
Լեզվակիրների ընդհանուր թիվը 60 մլն.
Դասակարգում
Կատեգորիա
Հնդեվրոպական լեզվաընտանիք
Իտալական լեզուներ
Ռոմանական լեզուներ
Գրերի համակարգ Լատինական այբուբեն
Լեզվի կոդեր
ISO 639-1 it
ISO 639-2 ita
ISO/DIS 639-3 ita
Քարտեզ

Իտալերենը (Italiano - իտալյանո) պատկանում է Հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի ռոմանական լեզուների արևմտաիտալական լեզվախմբին։ Իտալերեն խոսում են աշխարհում 70 միլիոն մարդ‌[փա՞ստ]։ Իտալերենը պետական լեզու է Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Սան Մարինոյում, Սլովենիայում, Վատիկանում, Իստրիա կոմսությունում (Խորվաթիա)։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ իտալերենը 21-րդն է‌[փա՞ստ]։


Դասակարգումը[խմբագրել]

Աշխարհագրական տարածումը[խմբագրել]

Պետական կարգավիճակը[խմբագրել]

Բարբառները[խմբագրել]

Լեզվից ծագած այլ լեզուները[խմբագրել]

Այբուբենը և գիրը[խմբագրել]

Թեև իտալերենի այբուբենը ունի 21 տառ՝ 16 բաղաձայն և 5 ձայնավոր, սակայն ցուցադրվում է 26 տառ, որոնցից վերջին 5-ը օգտագործվում են արտասահմանյան ծագում ունեցող բառերում և չեն պատկանում իտալերեն լեզվի այբուբենին:

Տառ Արտասանություն Իտալերեն անվանում Հայերեն անվանում
A a {a} a ա
B b {b} bi բի
C c {k} {tʃ} ci չի
D d {d} di դի
E e {e} e է
F f {f} effe էֆֆէ
G g {g} {dj} gi ջի
H h չի արտասանվում acca ակկա
I i {i} i ի
L l {l} elle էլլէ
M m {m} emme էմմէ
N n {n} enne էննէ
O o {o} o օ
P p {p} pi պի
Q q միայն {qu] տառակապակցության դեպքում {ku} cu կու
R r {r} erre էռռէ
S s {s} {z} esse էսսէ
T t {t} ti թի
U u {u} u ու
V v {v} vi վի
Z z {dz} {ts} zeta ձետա
Միայն արտասահմանյան ծագում ունեցող բառերի դեպքում
W w {v} doppia vi դոպպիա վի
X x {ks} ics իքս
Y y {i} {j} i greca ի գրեկա
K k {k} kappa կապպա
J j {j} i lunga ի լունգա

Տառադարձությունը[խմբագրել]

Համակարգչային և համացանցային օգտագործումը[խմբագրել]

Ուղղագրությունը[խմբագրել]

Հչյունները[խմբագրել]

Ձայնավորները[խմբագրել]

Իտալերեն լեզվում ձայնավորները 5-ն են՝

Տառ Արտասանություն Հայերեն արտասանություն
a {a} ա
e {e} է
i {i} ի
o {o} օ
u {u} ու

Բաղաձայնները[խմբագրել]

Իտալերեն լեզվում բաղաձայնները 16-ն են՝


B, C, D, F, G, H, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, Z.


C տառը՝ a, o, u ձայնավորներից և բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {k}(կ):

Օրինակ՝

cane {կանե} (շուն),

colore {կոլորե} (գույն),

cuore {կուորե} (սիրտ),

clamore {կլամորե} (աղմուկ, աղաղակ),

crudele {կրուդելե} (դաժան):


C տառը՝ i, e ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {} (չ):

Օրինակ՝

cielo {չիելո} (երկինք),

dolce {դոլչե} (քաղցր),

cena {չենա} (ընթրիք),

facile {ֆաչիլե} (հեշտ),

cinema {չինեմա} (կինո):


G տառը՝ a, o, u ձայնավորներից և բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {g}(գ):

Օրինակ՝

gatto {գատտո} (կատու),

gola {գոլա} (կոկորդ),

gusto {գուստո} (համ),

greco {գրեկո} (հույն),

griggio {գրիջջիո} (մոխրագույն):


G տառը՝ e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {dj}(ջ):

Օրինակ՝

gelato {ջելատո} (պաղպաղակ),

giorno {ջյորնո} (օր),

giallo {ջյալլո} (դեղին),

gente {ջենտե} (ժողովուրդ, մարդիկ):


GN տառակապակցությունը արտասանվում է {նյ}:

Օրինակ՝

gnomo {նյոմո} (գաճաճ),

agnello {անյելլո} (գառ),

ogni {օնյի} (յուրաքանչյուր),

sogno {սոնյո} (քուն):


GLI տառակապակցությունը արտասանվում է {լյ}:

Օրինակ՝

figlio {ֆիլյո} (որդի),

voglia {վոլյա} (ցանկություն),

aglio {ալյո} (սխտոր),

biglietto {բիլյետտո} (տոմս):


Իտալերենում H տառը չունի հնչյուն, երբ h տառը գրվում է c կամ g տառերից հետո, որին հաջորդում է e կամ i ձայնավորը ապա c կամ g տառը արտասանվում է {կ}, {գ}:

Օրինակ՝

chilo {կիլո} (կիլոգրամ),

ghiaccio {գիաչչիո} (սառույց):


H տառը օգտագործվում է նաև avere - ունենալ օժանդակ բայի ներկա ժամանակում խոնարհված որոշ դեմքերում:

ho {օ} ես ունեմ,

hai {այ} դու ունես,

ha {ա} նա ունի,

hanno {աննո} մենք ունենք:


SC տառակապակցությունը a, o, u ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {սկ}:

Օրինակ՝

scala {սկալա} (աստիճան),

scuola {սկուոլա} (դպրոց),

scopo {սկոպո} (նպատակ):


SC տառակապակցությունը e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {շ}:

Օրինակ՝

scegliere {շելյերե} (ընտրել),

scienza {շենցա} (գիտություն):


S տառը երբ գտնվում է երկու ձայնավորների միջև արտասանվում է {զ}, սակայն երբ երկու ձայնավորների միջև գրվում է երկու SS արտասանվում է {ս}:

Օրինակ՝

casa {կազա} (տուն),

cosa {կոզա} (ինչ):

passare {պասսարե} (անցնել),

bassare {բասսարե} (իջեցնել):


S տառը հետևյալ բաղաձաններից առաջ b, d, g, l, m, n, r, v նույնպես արտասանվում է {զ}:

Օրինակ՝

sdegno {զդենյո} (զայրույթ),

snello {զնելլո} (բարակ),

svago {զվագո} (զվարճանք):

Քերականությունը[խմբագրել]

Իտալերեն լեզուն ունի 2 սեռ՝ արական և իգական, 2 հոդ՝ անորոշ և որոշյալ, 15 ժամանակաձև՝ սահմանական եղանակ 8 ( indicativo ), ստորադասական եղանակ 4 ( congiuntivo ), պայմանական եղանակ 2 ( condizionale ), հրամայական եղանակ 1 ( imperativo ):


Անկատար ներկա / Presente Indicativo[խմբագրել]

Անկատար ներկա (սահմանական ներկա) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահին կատարվող գործողություն:

Իտալերեն լեզվում բայերը բաժանվում են 3 խմբի:

I խումբ որոնք ունեն - are վերջավորություն parlare - խոսել
II խումբ որոնք ունեն - ere վերջավորություն credere - հավատալ
III խումբ որոնք ունեն - ire վերջավորություն sentire - լսել, զգալ


Սահմանական ներկա ժամանակը կանոնավոր բայերի դեպքում կազմվում է ավելացնելով բայի արմատին հետևյալ վերջավորությունները՝

ARE ERE IRE
PARLARE CREDERE SENTIRE
parlo - խոսում եմ credo - հավատում եմ sento - լսում եմ
parli - խոսում ես credi - հավատում ես senti - լսում ես
parla - խոսում է crede - հավատում է sente - լսում է
parliamo - խոսում ենք crediamo - հավատում ենք sentiamo - լսում ենք
parlate - խոսում եք credete - հավատում եք sentite - լսում եք
parlano - խոսում են credono - հավատում են sentono - լսում են

Սահմանական անցյալ Passato Prossimo[խմբագրել]

Սահմանական անցյալ ժամանակը ցույց է տալիս ներկա մի ժամանակակետից առաջ կատարված, ավարտված գործողություն: Կազմվում է avere կամ essere օժանդակ բայի ներկա ձևով և վաղակատար դերբայով ( parl - ato, cred - uto, sent - ito):

Անկատար անցյալ / Imperfetto[խմբագրել]

Անկատար անցյալ ժամանակաձևը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակում կատարվող, ընթացքի մեջ եղող գործողություն:

Ապակատար ներկա Futuro semplice[խմբագրել]

Ապակատար ներկա (սահմանական ապառնի ) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահից հետո կատարելի գործողություն:

Կազմվում է ...

Բառապաշարը[խմբագրել]

Հանրահայտ ասացվածքները[խմբագրել]

" Una buona mamma vale cento maestre " - Լավ մայրը հարյուր ուսուցիչ արժե:


" Prima i denti, poi i parenti " - Սկզբում դու և քո ընտանիքը, այնուհետև բարեկամները:


" Chi trova un amico, trova un tesoro " - Ընկեր ունես, հարուստ ես:

Պատմությունը և օրինակները[խմբագրել]

Գրականությունը[խմբագրել]

Տես նաև այլ հոդվածներ այս լեզվի մասին[խմբագրել]

Լեզվի նկարագրությունը[խմբագրել]

Հարակից լեզուները[խմբագրել]

Այլ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]