Սոմալի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jamhuuriyadda Soomaaliya
جمهورية الصومال
Ջումհուրիյատ աս-Սումալ
Սոմալիի Հանրապետություն
Սոմալիի դրոշ Սոմալիի զինանշանը
Ազգային հիմն՝
Սոմալի, արթնացիր

Սոմալիի դիրքը
Մայրաքաղաք Մոգադիշո
2°02′N, 45°21′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզու(ներ) սոմալերեն, արաբերեն
Կառավարում Կոալիցիա կառավարություն
 -  Նախագահ Շարիֆ Ահմեդ
 -  Վարչապետ Օմար Աբդիրաշիդ Ալի Շարմակե
Անկախություն Բրիտանիայից և Իտալիայից 
 -  թվական հունիսի 26 և հուլիսի 1 1960 
 -  Ջրային (%) 1.6
Բնակչություն
 -  2008 նախահաշիվը 9,558,666[1] (85րդ)
ՀՆԱ (ԳՀ) 2007 գնահատում
 -  Ընդհանուր $5.575 միլիարդ (153րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $600 (222րդ)
ՄԶՀ (2009) N/A (ցած
Դրամական միավոր Դուբլուն (DUB)
Ժամային գոտի EAT (UTC+3)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+3)
Ինտերնետ .so
Հեռախոսային կոդ +252

Սոմալի (սոմալերեն՝ Soomaaliya; արաբերեն՝ الصومال), պետություն է Աֆրիկայի արևելքում՝ համանուն թերակղզու վրա։ Ափերը ողողվում են Ադենի ծոցի և Հնդկական օվկիանոսի ջրերով։ Երկրի կենտրոնական մասը 500–1500 մ բարձրության սարավանդ է, որն աստիճանաբար իջնում է դեպի Ադենի ծոց։ Առավելագույն բարձրությունը 2416 մ է (Շիմբիրիս լեռ), առափնյա գոտին դաշտավայրային է։ Ընդերքում կան ուրան-վանադիումի հանքավայրեր, բերիլիումի, տանտալի, նիոբիումի, անագի երևակումներ։

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման հասարակածային մուսսոնային, չորային է, հյուսիսում՝ արևադարձային։ Բնորոշ է ջերմաստիճանի տարեկան հավասար ընթացքը։ Հիմնական հոսք ունեցող գետերն են Ջուբան և Վեբի Շեբելին, որոնց հովիտները ծածկված են խիտ անտառներով։ Գերակշռում են ակացիաներով սավաննաները։ Օազիսներում աճում են արմավենիներ։ Ափամերձ գոտում տարածված է խոտաթփուտային բուսականությունը, շատ են եթերայուղատու տեսակները։ Կենդանիներից կան այծքաղ, ընձուղտ, առյուծ, ընձառյուծ, բորենի, շնագայլ, փիղ, գետերում՝ կոկորդիլոս և գետաձի։ Հարուստ է թռչնաշխարհը։

Պատմություն[խմբագրել]

Սոմալիի տարածքում դեռևս մեր թվականության սկզբին եղել են խոշոր բնակավայրեր, որոնց բնակչությունն առևտուր է արել արաբների, հույների, հնդիկների հետ։ VII–VIII դարերում թերակղզում հաստատվել են արաբները, որոնք էականորեն ազդել են Սոմալիի բնակչության կրոնի, լեզվի, մշակույթի ձևավորման վրա, կազմավորվել են մահմեդական սուլթանություններ։ XIX դարից սկսվել է եվրոպական տերությունների պայքարը Սոմալի թերակղզու համար, և XX դարի սկզբին այն բաժանվել է 3 գաղութի՝ Բրիտանական Սոմալիլենդ, Ֆրանսիական Սոմալիի Ափ և Իտալական Սոմալի։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, որի ընթացքում Սոմալին ռազմական գործողությունների ասպարեզ էր, պայքար է ծավալվել երկրի անկախության և վերամիավորման համար։ 1960 թվականի հունիսի 26-ին անկախացել է Բրիտանական Սոմալիլենդը, հուլիսի 1-ին վերջինս և Իտալական Սոմալին միավորվել են անկախ Սոմալիի Հանրապետության մեջ։ Ֆրանսիական Սոմալին 1977 թ-ին դարձել է անկախ պետություն՝ Ջիբութի։ Սոմալիի բնակչության 95 %-ը սոմալներ են, բնակվում են նաև բանտու լեզվաընտանիքի ժողովուրդներ, արաբներ, ամհարներ, հնդիկներ, իտալացիներ։ Մեծ քաղաքներն են Մոգադիշոն, Հարգեյսան, Բերբերան, Հոբիոն։ Սոմալին ագրարային, առավելապես անասնապահական երկիր է։ Բուծում են ուղտեր, խոշոր և մանր եղջերավոր կենդանիներ։ Երկրագործությամբ զբաղվում են Ջուբայի և Վեբի Շեբելիի միջագետքում, մշակում սորգո, շաքարեղեգ, կորեկ, քնջութ, բամբակ, ադամաթուզ, անուշահոտ խեժեր (համաշխարհային արտադրանքի զգալի մասը)։ Զարգացած է ձկնորսությունը։ Ունի հանքարդյունահանող և մշակող արդյունաբերություն։ Կան շաքարի, մսի, մրգի պահածոների, օճառի, բամբակազտիչ, տեքստիլ արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Նստակյաց սոմալները բնակվում են ճյուղահյուս ու կավածեփ, կոնաձև ծածկով խրճիթներում, քոչվորները՝ ճյուղահյուս, ուղտի կաշվով կամ խսիրով ծածկված հավաքովի ձվաձև խրճիթներում։ Ժողովրդական արհեստներից տարածված են խեցեգործությունը, երկրաչափական զարդանախշերով փայտե կահկարասու, հյուսածո իրերի պատրաստումը, ոսկրի փորագրումը։

Պետական կազմավորումներ Սոմալիի տարածքում[խմբագրել]

Չորս հիմնական կազմավորումները։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. «Somalia»։ The World Factbook։ Central Intelligence Agency։ հուլիս 2008։ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/so.html#People։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]