Աֆրիկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Աֆրիկա մայրցամաքի դիրքը ցույց տվող աշխարհի քարտեզ։ (Տես Politics section for a clickable map of individual countries.

Աֆրիկան տարածքի մեծությամբ (30,3 մլն. կմ²) և բնակչության թվով (1,033 մլրդ) երկրորդ մայրցամաքն է՝ Եվրասիայից հետո։

Բովանդակություն

Անվանում[խմբագրել]

Այս մայրցամաքը Աֆրիկա են անվանել հին հռոմեացիները՝ տեղաբնիկ «աֆարիկ» ցեղի անունով:Ըստ զբաղեցրած տարածքի՝ Աֆրիկան երկրագնդի երկրորդ մայրցամաքն է՝ Եվրասիայից հետո: Դեռևս մեր թվականությունից շատ դարեր առաջ Աֆրիկայի հյուսիսային ափերն են այցելել փյունիկեցիները, հին հռոմեացիները, հին հույները: Ոսկի, փղոսկր և թանկարժեք փայտանյութ հայթայթելու համար եգիպտական փարավոնները արշավախմբեր են ուղարկել դեպի Նեղոսի վերին հոսանքները:

Պատմություն[խմբագրել]

Դեպի Հնդկաստան տանող ծովային կարճ ճանապարհ գտնելու նպատակով պորտուգալիայի ծովագնացները XV դարում ուսումնասիրել են Աֆրիկայի արևմտյան ափերը: Շրջանցելով այն՝ պորտուգալացի ծովագնաց Վասկո դա Գաման 1498 թ-ին առաջին անգամ հասել է Հնդկաստան և պարզել, որ Աֆրիկայի հարավային և արևելյան ափերը ողողվում են Հնդկական օվկիանոսի ջրերով:

XVIII դարի վերջին արդյունավետ եղան անգլիացի հետազոտող Դավիթ Լիվինգստոնի ճանապարհորդությունները: 30 տարի շարունակ (1843–73 թթ.) նա ուսումնասիրել է Հարավային Աֆրիկան. հետազոտել է Զամբեզի գետը, նրա վրա հայտնաբերել ջրվեժ և, ի պատիվ իր երկրի թագուհու, անվանել է Վիկտորիա, ուսումնասիրել է Կոնգո գետի ակունքը, Նյասա լիճը և այլն:

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել]

Աֆրիկան կիսագնդային քարտեզի վրա

Աֆրիկայի աշխարհագրական դիրքը յուրահատուկ է: Այն միակ մայրցամաքն է, որի գրեթե կենտրոնական մասով անցնում է հասարակածը: Գլխավոր միջօրեականը անցնում է նրա արևմտյան մասով: Աֆրիկայի մեծ մասը գտնվում է արևադարձային լայնություններում: Մայրցամաքը հյուսիսից-հարավ ձգվում է 8000 կմ., իսկ արևմուտքից-արևելք՝ 3500-ից (հարավում) 7500 կմ. (հյուսիսում): Նրա ծայրակետերն են. հյուսիսում` Էլ-Աբյադ (հս. լ. 32°20’), հարավում` Ասեղի (հվ. լ. 34°52’), արևմուտքում` Ալմադի (արմ. երկ. 17°32’), արևելքում` Ռաս-Հաֆուն (Հաֆուն) (արլ. երկ. 51°23’) հրվանդանները:

Ափերի գծագրություն[խմբագրել]

Աֆրիկայի ափերը արևմուտքից և հյուսիսից ողողում են Ատլանտյան, իսկ արևելքից` Հնդկական օվկիանոսի ջրերը: Հյուսիսում Աֆրիկան Եվրոպայից բաժանվում է Ջիբրալթարի խոր ու նեղ նեղուցով և Միջերկրական ծովով, իսկ հյուսիս-արևելքում` Ասիայից` Սուեզի ջրանցքով, Կարմիր ծովով, Բաբ-էլ-Մանդեբի նեղուցով և Ադենի ծոցով:

Աֆրիկայի ափագիծը քիչ է կտրատված: Խոշոր ծովածոցը Գվինեականն է, խոշոր կղզին` Մադագասկարը, խոշոր թերակղզին` Սոմալին: Համեմատաբար փոքր են Ազորյան, Մադեյրա, Կանարյան, Կանաչ հրվանդանի, Սուրբ Հեղինե (Ատլանտյան օսկիանոսում), Զանզիբար, Կոմորյան, Սեյզելյան, Ամիրանտյան, Մասկարենյան, Սոկկոտրա (Հնդկական օվկիանոսում) կղզիները:

Մադագասկարը մայրցամաքից բաժանվում է Մոզամբիկի լայն նեղուցով:

Մակերևույթ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Աֆրիկայի մակերևույթ

Աֆրիկայի ռելիեֆում տիրապետում են տարբեր բարձրության սարահարթերը, և միայն ծայրամասերում են բարձրանում լեռները: Առավել բարձր են արևելյան շրջանները, որտեղ գտնվում են Արևելաաֆրիկյան սարահարթը և Եթովպական բարձրավանդակը: Աֆրիկայի հյուսիսում ձգվում են Ատլասի, հարավում՝ Դրակոնյան և Կապի լեռները: Ամենաբրձր գագաթը Կիլիմանջարոն է` 5895 մ:

Oգտակար հանածոներ[խմբագրել]

Աֆրիկան թեև երկրաբանական տեսանկյունից այնքան էլ լավ չի ուսումնասիրված, սակայն հայտնաբերված են բազմազան օգտակար հանածոներ, որոնցից շատերն ունեն համաշխարհային նշանակություն:
Մետաղային օգտակար հանածոներով հարուստ են հատկապես նրա հարավային և կենտրոնական շրջանները, որտեղ արդյունահանում են ոսկի, երկաթ, ալմաստ, պղինձ, ուրան, ցինկ, մանգան, անագ, պլատին և այլն: Աշխարհի ալմաստի (60%)(Կիմբեռլի նահանգում հայտնաբերված են այսպես կոչված «Կիմբեռլիտային խողովակները», որոնք հարուստ են ալմաստով), ոսկու (50%) և ուրանի (30%) հանույթի զգալի մասը բաժին է ընկնում Աֆրիկային:
Կենտրոնական Աֆրիկան հարուստ է գունավոր և հազվագյուտ մետաղներով, թանկարժեք քարերով, բոքսիդներով, ուրանով, հարավը` քարածխով, երկաթով, ոսկիով, ալմաստով, ուրանով, իսկ հյուսիսը` նավթով, գազով, ծծումբով, ֆոսֆորիտներով, երկաթով:
Գվինեական ծովափը հարուստ է նավթով:

Ջրագրություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Աֆրիկայի ներքին ջրեր

Աֆրիկայում գետերը բաշխված են խիստ անհավասարաչափ. հասարակածային և մերձհասարակածային գոտում բազմաթիվ են ջրառատ գետերը, իսկ արևադարձային գոտում քիչ են ու ծանծաղ, իսկ որոշ շրջաններում (Սահարայի, Կալահարիի ներքին շրջաններ) ընդհանրապես չկան: Ամենաերկար գետը Նեղոսն է (արաբերեն՝ Էլ Բախր, երկարությունը՝ 6671 կմ), որի դերը անփոխարինելի է գետահովտում ապրող ժողովուրդների համար: Ամենաջրառատը Կոնգոն է (աշխարհում երկրորդը՝ Ամազոնից հետո): Այն երկու անգամ հատում է հասարակածը, առաջացնում է բազմաթիվ սահանքներ ու ջրվեժներ: Խոշոր գետերից են Նիգերը, Օրանժը և Զամբեզին: Վերջինիս վրա է գտնվում աշխարհի բնության հրաշալիքներից մեկը՝ Վիկտորիա ջրվեժը (բարձրությունը՝ 120 մ, լայնությունը՝ 1800 մ): Ջրի աղմուկը լսվում է տասնյակ կիլոմետրերի վրա, առաջացնում է ջրափոշու հսկայական սյուներ, դրա համար էլ բնիկներն այն անվանում են «աղմկող ծուխ»: Աֆրիկայում շատ են լճերը՝ Տանգանիկա (խորությամբ աշխարհում երկրորդը՝ Բայկալից հետո), Նյասա, Մոբուտու Սեսե Սեկո, Վիկտորիա: Ուշագրավ է Սահարա անապատի հարավում գտնվող Չադ լիճը, որի ափագիծը կայուն չէ. ամառային խոնավ սեզոնում, երբ նրա մեջ թափվող Շարի գետը վարարում է, լճի մակերեսը մեծանում է, իսկ ձմռանը` փոքրանում:

Կլիմա[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Աֆրիկայի կլիմայական գոտիներ
1rightarrow.png  Տես նաև Աֆրիկայի կլիման ձևավորող գործոններ  

Աֆրիկան միակ մայրցամաքն է, որը հասարակածով կիսվում է երկու գրեթե հավասար մասերի և ընկած է երկու արևադարձների միջև՝ ջերմային տաք գոտում: Այդ պատճառով էլ այն ամենատաք մայրցամաքն է. բացառություն են կազմում միայն հյուսիսային և հարավային ծայրամասերը, որոնք գտնվում են բարեխառն գոտում: Տարվա նույն ժամանակահատվածում, երբ հյուսիսում ձմեռ է, հարավում ամառ է, և` հակառակը: Չորս կողմն անապատ է, որտեղ մերթ դեղին ավազներ են, մերթ` գորշ, հողմահարված քարեր: Միգապատ երկնքից տապ է թափվում, ոչ ջուր կա, ոչ կանաչ թուփ: Այստեղ տարածվում է աշխարհի ամենախոշոր անապատը՝ Սահարան (7 մլն կմ2), որտեղ ջերմաստիճանը հասնում է + 58օC-ի (ստվերում), իսկ ավազի մակերեսին՝ + 80օC-ի: Օդը Սահարայում չոր է ու փոշոտ: Ուժեղ քամու՝ սամումի (արաբերեն՝ տոթակեզ քամի) ժամանակ փոշին ու ավազը թափանցում են ամենուրեք, երկինքը մթնում է ավազափոշուց, օդում 2–3 ժամ շարունակ յուրահատուկ մետաղային ձայներ են լսվում. դա օդում սլացող ավազահատիկների «երաժշտությունն է»: Սահարայի ընդարձակ, անջուր, միապաղաղ գորշ ավազների գրկում հանդիպում են փոքրիկ կանաչ կղզյակներ՝ օազիսներ:

Բուսականություն[խմբագրել]

Ամբողջ տարին այստեղ փարթամ կանաչ է: Արևադարձային անտառները բազմաշարահարկ են, որի միջով կարելի է անցնել միայն կացնի օգնությամբ. ծառեր, թփեր, լիաններ, հաստ ու հյութեղ տերևներ, երփներանգ ու բուրումնավետ արտասովոր ծաղիկներ, թռչուններ, որ նման են ծաղիկների, և մեծ թիթեռներ, որ նման են թռչունների: Տարածված է նաև ցեցե ճանճը, որի խայթոցը մարդու մոտ առաջացնում է քնախտ հիվանդությունը, իսկ ընտանի խոշոր եղջերավոր անասունների ու ձիերի համար մահացու է:

Աֆրիկան նաև տափաստան է, բայց և տափաստան չէ. հոտավետ հարթավայրում կարմրագորշ ժայռեր են: Հեռվում գանգրահեր պուրակներ են, իսկ երբ մոտենում ես, պարզվում է՝ վիթխարի ծառեր են՝ բաոբաբներ (նրանց կյանքի տևողությունը 4–5 հզ. տարի է): Շատ են հովանոցաձև սաղարթներով ակացիաները և արմավենիների տարբեր տեսակները: Այդպիսին է աֆրիկյան հռչակավոր սավաննան, որի հետ իր կենդանական և բուսական աշխարհների հարստությամբ չի կարող համեմատվել երկրագնդի ոչ մի բնական գոտի: Աֆրիկայում հանդիպում է ծաղկավոր բույսերի ավելի քան 3700 ցեղ (40 հզ. տեսակ), որից 900-ը բնաշխարհիկ են: Հնդկընկույզի (կոկոսյան) ու ձիթատու արմավենիների պտուղներ, կարմիր ծառի և եբենոսի (սև ծառ) արժեքավոր փայտանյութ, խցանածառ և կաուչուկի ծառ՝ այս ամենը մարդուն նվիրում է Աֆրիկայի շռայլ բնությունը: Աֆրիկական արգավանդ հողում աճում են նաև կակաոյի, սուրճի, ադամաթզի, արքայախնձորի, նարնջի, մանգոյի ծառեր: Աֆրիկան տալիս է փյունիկյան արմավի համաշխարհային բերքի 40, սուրճի և գետնընկույզի 30, սիզալի (ագավայից ստացվող արժեքավոր թել) և կակաոյի 60 %-ը: Տանզանիան աշխարհում մեխակի գլխավոր արտադրողն է, իսկ Մադագասկարը` վանիլի:

Կենդանական աշխարհ[խմբագրել]

Հարուստ է նաև Աֆրիկայի կենդանական աշխարհը: Անտառներում բնակվում են մարդանման կապիկներ՝ շիմպանզեներ ու գորիլլաներ, վարազներ, հովազներ, սավաննաներում՝ ընձուղտներ, վագերաձիեր, փղեր, ռնգեղջյուրներ, ընձառյուծներ, առյուծներ, անապատներում՝ օձեր (ավազային էֆա, գյուրզա, կոբրա), մողեսներ, քարայծեր, շնագայլեր:

Գետերում ու լճերում հանդիպում են կոկորդիլոսներ և գետաձիեր: Շատ են թռչունները՝ ջայլամներ, սիրամարգեր, մեծ կարմրաթևիկներ, քարտուղար-թռչունը, որը զոհին սպանում է իր երկար ոտքերով:

Մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով (հատկապես վերջին 100 տարիների ընթացքում) Աֆրիկայի բնությունը խիստ փոխվել է. մասամբ ոչնչացվել են արևադարձային անտառները, վարելահողերի է վերածվել սավաննան, ոչնչացվել են շատ վայրի կենդանիներ ու թռչուններ: Բնական լանդշաֆտները և նախկին հարուստ տեսականին պահպանելու նպատակով ստեղծվել են բազմաթիվ արգելոցներ ու ազգային պարկեր: Դրանցից շատերը (Նայրոբի, Նգորոնգորո, Կաֆուեն և այլն) ունեն համաշխարհային նշանակություն: Հանրահայտ է Կրյուգերի ազգային պարկը (Լիմպոպո գետի միջին հոսանքի շրջանում), որտեղ հավաքված են մայրցամաքի կենդանական աշխարհի գրեթե բոլոր ներկայացուցիչները:

Բնակչություն[խմբագրել]

Աֆրիկայի բնակչությունը կազմված է բազմաթիվ ցեղերից և ազգություններից: Հյուսիսային և Հյուսիսարևելյան Աֆրիկայում ապրում են գլխավորապես եվրոպեոիդ ռասային պատկանող՝ մաշկի բաց գույն ունեցող արաբները և բերբերները, որոնք խոսում են արաբերենի տարբեր բարբառներով: Իսկ մայրցամաքի մեծ մասը բնակեցված է նեգրոիդ (սև) ռասայի բազմաթիվ ազգություններով, որոնց բնորոշ են մաշկի, մազերի, աչքերի մուգ գույնը, գանգուր մազերը, հաստ շրթունքները, լայն քիթը: Նրանց խոսակցական լեզուն հիմնականում բանտուն է (աֆրիկյան լեզու)՝ 400 տեղաբնիկ ժողովուրդների լեզուն: Իսկ ընդհանրապես խոսում են 2 հզ-ից ավելի լեզուներով: Ամեն ազգություն ունի իր սովորույթներն ու ավանդույթները, միայն իրեն բնորոշ հագուստաձևերը և կացարանները. շատ են նաև ընդհանրությունները:

Աֆրիկան կենտրոնական դիրք է գրավում աշխարհի քաղաքական ու տնտեսական կարևոր տարածաշրջանների միջև, թեև իր տնտեսական ու քաղաքական դերը դեռևս շատ համեստ է: Ժամանակակից աշխարհում Աֆրիկայի հարաբերական փոքր կշիռն առավելապես պայմանավորված է մայրցամաքի պատմական՝ գաղութային անցյալով:

Մայրցամաքի գաղութացումը սկսվել է միջնադարում: Պորտուգալիան, իսկ այնուհետև Եվրոպայի այլ երկրներ աստիճանաբար գաղութացրել են գրեթե ողջ Աֆրիկան, որի տարածքի 65 %-ը Մեծ Բրիտանիայի ու Ֆրանսիայի գաղութներն էին: Գաղութատեր էին նաև Բելգիան, Իսպանիան, Գերմանիան: Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Գերմանիան զրկվեց իր գաղութներից (Տոգո, Կամերուն, Գերմանական Հարավարևմտյան Աֆրիկա, որը ներկայիս Նամիբիան է): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Աֆրիկայում անկախ պետություններ էին Եթովպիան, Լիբերիան, Եգիպիտոսը, Հարավաֆրիկյան Միությունը (1961 թ-ից՝ Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն), իսկ ավարտից հետո՝ 1950-ական թվականներից սկսվեց Աֆրիկայի երկրների անկախացումը: 1960 թ-ին 17 երկրներ միանգամից անկախություն ստացան, և այդ թվականն անվանվեց «Աֆրիկայի տարի»: Միջազգային քաղաքական և տնտեսական հարաբերություններում իրենց շահերը միասնաբար պաշտպանելու նպատակով 1963 թ-ին ստեղծվել է Աֆրիկյան միասնական կազմակերպությունը (գրասենյակը գտնվում է Ադիս Աբեբայում): Ներկայումս Աֆրիկայում կան 53 անկախ պետություններ: Աֆրիկայի մի շարք երկրներ հին քաղաքակրթության օրրաններից են: Աֆրիկայի բնիկներն անցել են զարգացման երկար ճանապարհ և նշանակալի ներդրում ունեն համաշխարհային մշակույթի պատմության մեջ՝ կայծքարե հատիչներից մինչև ոսկուց ու արծաթից պատրաստած գլուխգործոցներ: Հարևան ժողովուրդների զարգացման վրա հատկապես մեծ ազդեցություն է ունեցել Նեղոսի հովտում ձևավորված ինքնատիպ մշակույթը, որը հայտնի է հին եգիպտական կամ փարավոնների երկրի մշակույթ անվամբ:Բնակչությամբ Աֆրիկայի ամենամեծ պետությունը Սուդանն է:


Եգիպտոս Սուդան Էրիտրեա Եթովպիա Ջիբուտի Սոմալի Քենիա Ուգանդա Ռուանդա Բուրունդի Տանզանիա Մոզամբիկ Մալավի Մադագասկար Սվազիլենդ Լեսոտո Հարավային Աֆրիկա Զիմբաբավե Բոտսվանա Նամիբիա Անգոլա Զամբիա Կոնգոյի Ժ.Հ. Կոնգոյի Հ. Գաբոն Սան Թոմե և Պրինցիպե Equatorial Guinea Կամերուն Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետություն Չադ Նիգերիա Նիգեր Բուրկինա Ֆասո Բենին Տոգո Գանա Կոտ դ'Իվուար Լիբերիա Սիերա Լեոնե Գվինեա Գվինեա-Բիսաու Սենեգալ Գամբիա Մավրիտանիա Մալի Արևմտյան Սահարա Մարոկո Ալժիր Թունիս Լիբիա Մերձավոր Արևելք Միջերկրական Ծով Հնդկական Օվկիանոս Կարմիր Ծով Ատլանտյան Օվկիանոս Ջիբրալթարի Նեղուց
Աֆրիկայի քաղաքական քարտեզ (մկնիկը պահեք քարտեզի վրա անվանումը տեսնելու համար, մատնահարեք՝ հոդվածին անցնելու համար)։

Տերություններ և տարածաշրջաններ[խմբագրել]

Regions of Africa:      Հյուսիսային Աֆրիկա      Արևմտյան Աֆրիկա      Կենտրոնական Աֆրիկա      Արևելյան Աֆրիկա      Հարավային Աֆրիկա
Աֆրիկայի ֆիզիկական քարտեզը
Աֆրիկայի արբանյակային պատկերը
Տարածաշրջանի անվանումը[1] և
տերությունները իրենց դրոշներով		 Տարածք
(կմ²)		 Բնակչություն
(Հուլիսի 1 2002 մոտ.)		 Բնակչության խտություն
(կմ² հաշվով)		 Մայրաքաղաք
Արևելյան Աֆրիկա:
{{{2}}} Բուրունդի 27,830 6,373,002 229.0 Bujumbura
{{{2}}} Կոմորոս 2,170 614,382 283.1 Moroni
{{{2}}} Ջիբութի 23,000 472,810 20.6 Ջիբութի
{{{2}}} Էրիթրեա 121,320 4,465,651 36.8 Ասմարա
{{{2}}} Եթովպիա 1,127,127 67,673,031 60.0 Ադիս Աբեբա
{{{2}}} Քենիա 582,650 31,138,735 53.4 Նայրոբի
{{{2}}} Մադագասկար 587,040 16,473,477 28.1 Անտանանարիվո
{{{2}}} Մալավի 118,480 10,701,824 90.3 Լիլոնգվե
{{{2}}} Մավրիտիուս 2,040 1,200,206 588.3 Port Louis
{{{2}}} Mayotte (France) 374 170,879 456.9 Mamoudzou
{{{2}}} Մոզամբիկ 801,590 19,607,519 24.5 Մապուտու
{{{2}}} Réunion (France) 2,512 743,981 296.2 Saint-Denis
{{{2}}} Ռուանդա 26,338 7,398,074 280.9 Kigali
{{{2}}} Սեյշելներ 455 80,098 176.0 Victoria
{{{2}}} Սոմալի 637,657 7,753,310 12.2 Մոգադիշո
{{{2}}} Տանզանիա 945,087 37,187,939 39.3 Dodoma
{{{2}}} Ուգանդա 236,040 24,699,073 104.6 Kampala
{{{2}}} Զամբիա 752,614 9,959,037 13.2 Lusaka
{{{2}}} Զիմբաբվե 390,580 11,376,676 29.1 Harare
Միջին Աֆրիկա:
{{{2}}} Անգոլա 1,246,700 10,593,171 8.5 Luanda
{{{2}}} Կամերուն 475,440 16,184,748 34.0 Յաունդե
{{{2}}} Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետություն 622,984 3,642,739 5.8 Bangui
{{{2}}} Չադ 1,284,000 8,997,237 7.0 Նջամենա
22px Կոնգո 342,000 2,958,448 8.7 Brazzaville
22px Կոնգոյի Ժողովրդավարական Հանրապետություն 2,345,410 55,225,478 23.5 Kinshasa
{{{2}}} Հասարակածային Գվինեա 28,051 498,144 17.8 Malabo
{{{2}}} Գաբոն 267,667 1,233,353 4.6 Լիբրևիլ
22px São Tomé and Príncipe 1,001 170,372 170.2 São Tomé
Հյուսիսային Աֆրիկա:
{{{2}}} Ալժիր 2,381,740 32,277,942 13.6 Algiers
{{{2}}} Եգիպտոս[2] 1,001,450 70,712,345 70.6 Կահիրե
{{{2}}} Լիբիա 1,759,540 5,368,585 3.1 Տրիպոլի
{{{2}}} Մարոկկո 446,550 31,167,783 69.8 Rabat
{{{2}}} Սուդան 2,505,810 37,090,298 14.8 Khartoum
{{{2}}} Թունիս 163,610 9,815,644 60.0 Tunis
{{{2}}} Արևմտյան Սահարա[3] 266,000 256,177 1.0 El Aaiún
Եվրոպական տերությունները Հյուսիսային Աֆրիկայում
Flag of the Canary Islands.svg Կանարյան Կղզիներ (Իսպանիա)[4] 7,492 1,694,477 226.2 Las Palmas de Gran Canaria,
Santa Cruz de Tenerife
{{{2}}} Ceuta (Spain)[5] 20 71,505 3,575.2 —
Flag of Madeira.svg Մադեյրա Կղզիներ (Պորտուգալիա)[6] 797 245,000 307.4 Funchal
{{{2}}} Melilla (Spain)[7] 12 66,411 5,534.2 —
Հարավային Աֆրիկա:
{{{2}}} Բոթսվանա 600,370 1,591,232 2.7 Գաբորոնե
{{{2}}} Լեսոտո 30,355 2,207,954 72.7 Մասերու
{{{2}}} Նամիբիա 825,418 1,820,916 2.2 Վինդհուկ
{{{2}}} Հարավ Աֆրիկյան Հանրապետություն 1,219,912 43,647,658 35.8 Bloemfontein, Cape Town, Pretoria[8]
{{{2}}} Սվազիլենդ 17,363 1,123,605 64.7 Mbabane
Արևմտյան Աֆրիկա:
{{{2}}} Բենին 112,620 6,787,625 60.3 Պորտո Նովո
{{{2}}} Բուրկինա Ֆասո 274,200




12,603,185 46.0 Ouagadougou
{{{2}}} Կաբո Վերդե 4,033 408,760 101.4 Պրայա
{{{2}}} Կոտ դ'Իվուար 322,460 16,804,784 52.1 Abidjan, Yamoussoukro[9]
{{{2}}} Գամբիա 11,300 1,455,842 128.8 Banjul
{{{2}}} Գանա 239,460 20,244,154 84.5 Accra
{{{2}}} Գվինեա 245,857 7,775,065 31.6 Կոնակրի
{{{2}}} Գվինեա-Բիսաու 36,120 1,345,479 37.3 Bissau
{{{2}}} Լիբերիա 111,370 3,288,198 29.5 Մոնրովիա
{{{2}}} Մալի 1,240,000 11,340,480 9.1 Բամակո
{{{2}}} Մավրիտանիա 1,030,700 2,828,858 2.7 Nouakchott
{{{2}}} Նիգեր 1,267,000 10,639,744 8.4 Niamey
{{{2}}} Նիգերիա 923,768 129,934,911 140.7 Abuja
{{{2}}} Saint Helena (UK) 410 7,317 17.8 Jamestown
{{{2}}} Սենեգալ 196,190 10,589,571 54.0 Դակար
{{{2}}} Սիերա Լեոնե 71,740 5,614,743 78.3 Freetown
{{{2}}} Տոգո 56,785 5,285,501 93.1 Lomé
Համընդհանուր 30,368,609 843,705,143 27.8


Թեմատիկ նշումներ[խմբագրել]

Ուշադրություն
Այս էջի թեմատիկ նշումները թարգմանության կարիք ունեն, այլապես ենթակա են ջնջվելու
  1. ↑ Continental regions as per UN categorisations/map.
  2. ↑ Եգիպտոսը սովորաբար համարվում է անդրմայրցամաքային երկիր Հյուսիսային Աֆրիկայում (ՄԱԿ-ի սահմանմամբ) և Արևմտյան Ասիայում։ Բնակչության և մակերեսի տվյալները բերված են աֆրիկյան մասի համար՝ Սուեցի Ջրանցքից արևմուտք։
  3. ↑ Western Sahara is disputed between the Sahrawi Arab Democratic Republic, who administer a minority of the territory, and Morocco, who occupy the remainder.
  4. ↑ The Spanish Canary Islands, of which Las Palmas de Gran Canaria are Santa Cruz de Tenerife are co-capitals, are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco and Western Sahara; population and area figures are for 2001.
  5. ↑ The Spanish exclave of Ceuta is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.
  6. ↑ The Portuguese Madeira Islands are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco; population and area figures are for 2001.
  7. ↑ The Spanish exclave of Melilla is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.
  8. ↑ Bloemfontein is the judicial capital of South Africa, while Cape Town is its legislative seat, and Pretoria is the country's administrative seat.
  9. ↑ Yamoussoukro is the official capital of Côte d'Ivoire, while Abidjan is the դե ֆակտո seat.

Ստացված է «http://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Աֆրիկա&oldid=1208162» էջից